Een landschap is geen plaats, het is een perspectief. De term ‘landschap’ komt uit de schilderkunst. Het is een schilderij; een door een kunstenaar gekozen en gecomponeerd perspectief. Toch gebruiken we het woord landschap om echte plekken in de wereld aan te duiden, alsof we zo door de schilderijlijst heen kunnen stappen. In onze haast in contact te komen met de Natuur, richten we ons alleen op de afbeelding, terwijl juist in het bewustzijn van de lijst, ons perspectief, de sleutel zit tot een nieuwe verhouding met het land zonder schap.

Het programma ‘Grond’rechten gemaakt en gemodereerd door Anne-Marijn Epker ging om het dichten van de kloof tussen mens en grond. Door de opwarming van de aarde en het uitsterven van plant- en diersoorten hebben we behoefte aan een nieuw wereldbeeld waarin ecologie voorop staat. Willem Ferwerda van Commonland liet zien dat de mens slechts 0.01% van al het leven uitmaakt. Er zijn dus zo veel meer perspectieven dan dat van de mens. Dat van een regenworm, een alg of een bacterie, bijvoorbeeld. Wij staan zelden stil bij deze perspectieven en dat is zonde, want ze doen ertoe.

Er werden verschillende voorstellen gedaan om de grond, de zee en haar bewoners serieus te nemen en te luisteren naar hun belangen. Thijs Middeldorp van de Ambassade van de Noordzee introduceerde een nieuwe democratische politiek waarin ook niet-menselijke belangen vertegenwoordigd worden. Dat wil zeggen dat er veel nieuwe stemmen bijkomen in de publieke ruimte waarvan we de taal niet spreken. Dit vraagt om andere, vreemde manieren van luisteren, bijvoorbeeld luisteren met onze neus. Kunstenaar Frank Bloem liet ons ‘de echte zeegeur’ ruiken: een pan doorgekookte spruitjes. Er werd hartelijk om gelachen. En tegelijk biedt het meteen een nieuw perspectief. Opeens sta je door aandachtig te ruiken in direct contact met de microben die deze geur produceren.

 

"Mensen hebben niet zonder meer het juiste referentiekader om vreemde perspectieven te begrijpen"

Werkelijk ruimte maken voor meerdere perspectieven heeft nogal wat voeten in de aarde. Filmmaker Jackie Lebo liet zien dat wat voor een universeel menselijk perspectief versleten wordt meestal alleen een westers perspectief is. Het is dus belangrijk niet voor anderen na te denken, maar naar hun stemmen te luisteren. Mensen hebben niet zonder meer het juiste referentiekader om vreemde perspectieven te begrijpen. Toch moeten we dit steeds proberen. Een werkelijk ecologisch wereldbeeld vraagt ons minder “menselijk” te worden: om een voorstelling te maken bij alles wat wij niet zijn en wat ons vreemd is. Zoals algen, regenwormen, nieuwe politieke organisatievormen, gewassen en mensen met andere denksystemen.

Zo kan het dat een pan doorgekookte spruitjes ons dichter bij de aarde brengt dan welk pittoresk landschap dan ook.

Meer weten over ons opleidingstraject STUDIO? Vind hier meer informatie.