Jong, eenzaam en depressief: hoe worden mbo-studenten weer gelukkig?
Een opeenstapeling van verantwoordelijkheden die zorgt voor prestatiedruk en stress: mbo-studenten kampen vaker met mentale problemen dan leeftijdsgenoten op andere opleidingsniveaus. Door bezuinigen op het onderwijs bestaat nu de kans dat jeugdartsen uit het mbo worden wegbezuinigd, terwijl die een belangrijke spil zijn in het opsporen van mentale problemen.
“Ik heb al mijn hele leven last van mentale problemen, op mijn achtste had ik al heel compulsieve smetvrees”, zegt de achttienjarige Mijntje. Ze zit in het tweede jaar van haar mbo-opleiding Mediavormgever. Tijdens corona bereikte ze haar “dieptepunt”, zoals ze het zelf noemt, maar meer wil ze daar online liever niets over kwijt.
Bij Aaron, ook achttien, begonnen de problemen tijdens de coronaperiode: “Dat was een lastige periode, met veel overlijdens in de familie, ook door corona. Dat raakte mij wel heftig.” Hij is net gestopt met zijn mbo-opleiding Podiumtechniek, maar hoopt in september met een muziekopleiding aan het ROC van Amsterdam te starten.
Allebei doorliepen ze een hulpverleningstraject via de GGZ, maar desondanks lukt het ze niet om lekkerder in hun vel te komen. En zij zijn zeker niet de enigen die met hun mentale gezondheid worstelen. Uit onderzoek van de GGD Amsterdam blijkt dat 52% van de jongvolwassenen (16-25 jaar) in Amsterdam stelt (heel) vaak gestrest te zijn, en 23% wordt vaak tot voortdurend beperkt door psychische klachten.
Mbo-studenten hebben het daarbij zwaarder dan andere leeftijdsgenoten. Zij ervaren vaker prestatiedruk en stress door een combinatie aan verantwoordelijkheden op school, thuis en op het werk, zoals mantelzorg of financiële verantwoordelijkheden.
Zwaardere problematiek
Jeugdadviseur bij het ROC van Amsterdam Manon de Rooij ziet de afgelopen jaren veel studenten aankloppen met depressies: “Die zijn vaak gerelateerd aan trauma’s uit het verleden, verlieservaringen en problemen in de thuissituatie.”
Ze merkt bovendien dat de problematiek zwaarder wordt, doordat wachtlijsten bij de GGZ lang zijn: “Studenten die op de wachtlijst staan voor de specialistische GGZ overbruggen die tijd nu bij onze psychologen. Dat zijn jongeren met zware klachten, zoals dissociatie of derealisatie.”
Bij het ROC van Amsterdam hebben ze daarom van mentale gezondheid een prioriteit gemaakt. Jeugdadviseurs, -psychologen en -artsen werken er intensief samen en proberen hulp zo laagdrempelig mogelijk te maken. Zo heeft gz-psycholoog Nina Schuurmans-Jippes mede een lespakket ontwikkeld waarin jongeren leren over mentale gezondheid en mentale vaardigheden:
“Studenten leren onder andere hoe ze om kunnen gaan met sombere gevoelens, druk of financiële problemen, allemaal dingen die belangrijk zijn om goed in je vel te zitten.”
‘Vreselijk verdrietig’
Soms zijn de problemen zo groot dat jongeren zelfdoding overwegen; het afgelopen jaar had 42% van de mbo’ers daar wel eens over nagedacht, tegenover 23% van de universiteitsstudenten. Ook op het ROC is dit sinds corona een grote zorg.
Schuurmans-Jippes: “Voor corona maakte je het een paar keer per jaar mee dat een student gedachtes aan zelfdoding had, maar tijdens de pandemie gebeurde dat soms meerdere keren per week. Dat is inmiddels iets afgenomen, maar het gebeurt nog steeds vaak.”
Zelf maakte ze twee keer mee dat een student een einde aan zijn leven maakte: “Dat is natuurlijk verschrikkelijk en je hoopt dat je het kan voorkomen. In beide gevallen hadden we gelukkig zorginstanties ingezet, dus dan heb je het gevoel dat je alles geprobeerd hebt. Soms kun je het helaas niet tegenhouden en dat is vreselijk verdrietig.”
Bezuinigingen
Door bezuinigen op het onderwijs bestaat nu de kans dat jeugdartsen uit het mbo worden wegbezuinigd, terwijl die een belangrijke spil zijn in het opsporen van mentale problemen, waar jongeren vaak moeilijk over durven praten.
De gemeente laat in een reactie weten dat nog wordt gesproken over de gemeentelijke begroting voor de komende jaren, maar dat het klopt dat er mogelijk in de toekomst met minder middelen gewerkt moet worden. “Tegelijkertijd is het onze inzet om de ondersteuning voor jongeren zo goed mogelijk op peil te houden. Mbo-studenten verdienen een veilige en ondersteunende omgeving, zowel op school als daarbuiten – dáár blijven we aan werken.”
Stigma
Op het ROC hebben ze meerdere verklaringen over waarom mbo’ers vaker worstelen met hun mentale welzijn. Zo zien ze veel leerlingen die op de middelbare school zijn uitgevallen, vaak al met problemen, die vervolgens op het mbo terechtkomen. Ook statushouders die – soms met trauma’s – voor het eerst in Nederland onderwijs volgen, komen op het mbo terecht. Mbo’ers zijn daarnaast vaak mantelzorger of hebben een onveilige thuissituatie, financiële zorgen of problemen met huisvesting.
Mijntje en Aaron merken bovendien dat er nog een behoorlijk stigma ligt op mbo-onderwijs. Mijntje: “Op de middelbare school deed ik havo, maar door mijn mentale problemen ging ik naar het vmbo en nu dus naar het mbo. Een tijdje geleden kwam ik oud-klasgenoten tegen, die vroegen welke opleiding ik deed. Toen ik zei dat ik op het mbo zat, zeiden ze: ‘Oh, wij doen jouw opleiding, maar dan op het hbo.’ Ik heb er lang over gedaan om te accepteren dat ik op het mbo zit, maar toen voelde ik me meteen weer onzeker en niet goed genoeg.”
“Sommige mensen vinden het gewoon lastig om uit boeken te leren en dan wordt er toch op je neergekeken”, aldus Aaron.
Op het ROC hopen ze dat alle scholen in de toekomst zorg op maat voor hun studenten aanbieden. De Rooij: “Niet alleen op het mbo, maar ook op hbo en wo, dat zou geweldig zijn.”
Reactie gemeente Amsterdam:
“De mentale gezondheid van Amsterdamse jongvolwassenen blijft een punt van zorg. Hoewel er een lichte verbetering zichtbaar is ten opzichte van twee jaar geleden, zien we dat het voor veel jongeren nog steeds niet goed gaat. Daarom blijven we maatregelen nemen om ervoor te zorgen dat Amsterdamse jongeren, zowel wo, hbo – als mbo-studenten, snel en laagdrempelig hulp kunnen krijgen wanneer dat nodig is.
Op elke mbo-schoollocatie in Amsterdam is er een mbo-jeugdteam bestaande uit jeugdadviseurs en jeugdpsychologen waar jongvolwassenen terechtkunnen met vragen over hun gezondheid, mentale welzijn, geldzaken of thuissituatie. Deze ondersteuning is kosteloos en ingebed in de dagelijkse leefwereld van de studenten. We zetten er stevig op in om dit ook zo te houden. Het mbo-jeugdteam werkt nauw samen met jongerenwerk, buurtteams en de Ouder- en Kindteams. Zo zorgen we ervoor dat jongeren direct op school of in hun wijk geholpen worden door professionals die hen kennen en begrijpen.
Daarnaast investeren we in preventieve programma’s die stress, prestatiedruk en mentale klachten helpen voorkomen.”
Door: Mirjam Eeken