DigiD komt straks waarschijnlijk in Amerikaanse handen, en daarmee ook alle relevante data van Nederlandse burgers. Het toont eens te meer onze digitale afhankelijkheid van externe partijen. Ondertussen is Big Tech steeds meer een pressiemiddel geworden waarbij geconcentreerde macht zwaarder weegt dan recht. Hoe komen we uit deze digitale crisis?
DigiD staat niet op zichzelf. In juni 2025 erkende Microsoft onder ede voor de Franse senaat dat het de gegevens van Europese klanten niet kan beschermen tegen de Amerikaanse overheid. Twee maanden later stelde de Autoriteit Persoonsgegevens vast dat ruim vijftig algoritmes van de Belastingdienst mogelijk discrimineren en diezelfde maand liet Marco Rubio Amerikaanse diplomaten lobbyen tegen Europese regels voor online platforms.
De rode draad: onze rechtsstaat worstelt met de wetten van de digitale wereld. Wetgeving geldt territoriaal, infrastructuur niet. Rechters motiveren hun besluiten, algoritmes niet. De rechtsstaat veronderstelt machtsscheiding; digitale macht is juist geconcentreerd, bij een handvol private partijen onder buitenlands gezag.
Met onder anderen Maxim Februari gaan we op zoek naar het antwoord: hoe updaten we de rechtsstaat voor het digitale tijdperk?
Over de sprekers
Maxim Februari is schrijver en rechtsfilosoof. Hij schreef meermaals bekroonde romans, schreef tien jaar lang een column in de Volkskrant en sinds 2010 in NRC, was lid van de Dutch Expert Group on Aviation Safety, was betrokken bij de SyRI-rechtszaak tegen de Staat der Nederlanden rondom profilering van burgers. In 2023 publiceerde hij het essay Doe zelf normaal, over de onverwachte effecten van datagedreven bestuur op de democratie en de rechtsstaat. In 2020 werd hem de P.C. Hooftprijs toegekend voor zijn literaire oeuvre.
Mireille Hildebrandt is rechtsfilosoof en jurist, emeritus hoogleraar aan de Vrije Universiteit Brussel (bij de juristen) en de Radboud Universiteit (bij de computer wetenschappers). In 2011 hield zij haar oratie in Nijmegen over ‘De rechtsstaat in cyberspace’. Van 2019 tot 2024 leidde zij het Europese onderzoeksproject COHUBICOL, over ’tellen als mens in het tijdperk van computationeel recht’. Zij schreef Smart Technologies and the End(s) of Law (2015) en Law for Computer Scientists and Other Folk (2020), en is Fellow of the British Academy.
Reijer Passchier is staatsrechtgeleerde, hoogleraar Digitalisering en de democratische rechtsstaat aan de Open Universiteit en universitair docent Staats- en bestuursrecht aan de Universiteit Leiden. Hij promoveerde in 2017 op constitutionele veranderingen in Nederland, de Europese Unie, de Verenigde Staten, Japan en Duitsland. In 2021 verscheen Artificiële intelligentie en de rechtsstaat, in 2024 gevolgd door De vloek van Big Tech, over de juridisch-technologische wortels van constitutioneel verval en digitaal feodalisme.
Over de serie
De grondwet vormt de basis voor onze democratische rechtsstaat. Dankzij de rechten die hierin zijn vastgelegd kan iedereen gelijkwaardig deelnemen aan de samenleving. Het Europese netwerk van mensenrechteninstituten signaleert dat de democratische rechtsstaat structureel onder druk staat in de Europese Unie. Waarmee het vertrouwen in de democratie onder druk komt te staan. Daarom initiëren we in De Balie een serie gesprekken over de grondwet. Leven we deze voldoende na?
Sprekers
Ooit stond Nederland bekend als gidsland, maar op het gebied van lhbtiq+-beleid is er de afgelopen jaren weinig wetgeving door de Tweede Kamer aangenomen. Ondertussen stagneert de acceptatie van lhbtiq+’ers. Welke invloed heeft de politiek op het dagelijks leven van queer mensen in Nederland?
Europe – and the rest of the world – is currently undergoing profound change. The (geo)political landscape is shifting, raising questions about what Europe is. During European Literature Night, we invite seven authors from across the continent to reflect on what it means to transform.
In BURGER ontmoeten we Becky, een participatieambtenaar van een kleine gemeente die de opdracht krijgt om de boze burgers van de Bloemenbuurt te betrekken bij de lokale democratie.
