Met het gevecht tussen de overheid en het Haga Lyceum in Amsterdam over zijn voortbestaan, staat de discussie over de zin en de onzin van Artikel 23 weer op de publieke agenda. In Nederland mag iedereen een school oprichten en daarbij op de financiële steun van de overheid rekenen. Dat ligt sinds honderd jaar vast in Artikel 23 van onze grondwet.

Inmiddels een paar weken na het conflict over het Haga Lyceum en voorbij de waan van de dag werpt De Balie de simpele vraag op: is de vrijheid van onderwijs wel zo’n goed idee?

Twee topadvocaten pleiten voor en tegen misschien wel het meest bekritiseerde stukje grondwet: Artikel 23. In dit programma tuigt De Balie een symbolische rechtbank op zoals het hoort, de bode opent de zitting en de rechters, gewapend met hamer, bevragen de advocaten. Advocaten pleiten van achter een heuse balie voor hun gelijk en mogen daarbij alles inzetten om de rechters en het publiek te overtuigen: getuigen oproepen, video’s laten zien, dagboekfragmenten voorlezen etc. En terwijl de rechtbanktekenaar het proces voor het nageslacht vastlegt, waakt het portret van Koning Willem-Alexander over de gang van zaken, zoals de traditie voorschrijft.

Uitdager Gerard Spong richt zijn pijlen op de onderwijsvrijheid. Volgens hem moet het artikel worden geschrapt, of op zijn minst grondig worden aangepast.

Verdediger Wouter Pors beriep zich tijdens rechtszaken al talloze keren op Artikel 23 om zijn cliënten vrij te pleiten van te veel overheidsbemoeienis.

Sprekers: Aanklager Gerard Spong, verdediger Wouter Pors, Frans Bauduin als amicus curiae, oftewel ‘vriend van de rechtbank’, Bahram Sadeghi is gelegenheidsrechter en presentator. Edith Hooge is voorzitter van de Onderwijsraad en geeft in een minicollege voorafgaand aan de symbolische rechtbank uitleg over het grondwetsartikel. Rechtbanktekenaar Petra Urban zorgt voor een portret van het veel bediscussieerde Artikel 23.  

Over de sprekers

Gerard Spong, hoewel gespecialiseerd in strafrecht vindt hij Artikel 23 een doorn in het oog. Spong is een van Nederlands bekendste advocaten. Hij behandelde diverse geruchtmakende zaken en schuwde daarbij niet de aandacht van het publieke debat.

Wouter Pors verdiept zich al sinds eind jaren tachtig in Artikel 23. Volgens insiders is hij de expert op dit onderwerp en wist talloze zaken voor bijzondere scholen te winnen. Hij stoort zich aan de mate waarin de overheid via allerlei wegen scholen wil blokkeren.

Frans Bauduin is even bekend als ervaren strafrechter. Hij zat mening beroemde zaken voor. Robert M., Volkert van de G., en Geert Wilders verschenen al eens in zijn rechtszaal.

Edith Hooge,  hoogleraar onderwijsbestuur bij TIAS, Universiteit van Tilburg en voorzitter van de Onderwijsraad. De Onderwijsraad is het onafhankelijke adviescollege voor regering en parlement dat werd opgericht in 1919 als de hoeder van artikel 23.

Bahram Sadeghi behandelde tijdens eerdere edities van de Symbolische Rechtbank de “Minder Minder Minder”-uitspraak van Wilders; afschaffing oftewel aanpassing van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en eventuele aansprakelijkheid van autofabrikanten voor milieuschade.

Petra Urban wordt geroemd door velen om haar natuurgetrouwe rechtbanktekeningen maar gevreesd door verdachten omdat haar portretten te realistisch zouden zijn. Ze mistte afgelopen 12 jaar geen enkele grote zaak en tekenden onder andere Holleeder, Koen Everink, Robert M., de liquidaties in de Staatsliedenbuurt, Jos B. en Michael P.