Met de Kamerverkiezingen in aantocht gaan correspondenten van de Volkskrant met politicologen in gesprek over de opkomst van radicaalrechts in Europa. Zijn de uitslagen in onze buurlanden een voorteken voor wat komen gaat?

Het afgelopen jaar zijn er in vele Europese landen verkiezingen geweest. Zoals in Polen, waar de conservatieve presidentskandidaat Nawrocki op het nippertje heeft gewonnen van zijn pro-Europese tegenstander. En in Duitsland, waar de grootste winst is weggelegd voor de rechts-radicale AfD. Wat betekent deze opkomst van radicaalrechts in Europa? En wat kan Nederland leren van deze verkiezingsuitslagen, nu eind oktober het land weer naar de stembus gaat? 

Volkskrant op Zondag

De Balie en de Volkskrant blazen nieuw leven in de talkshow De Volkskrant op Zondag met elke keer een ander thema centraal. Van politiek, kunst tot economie: over elk katern is er genoeg te vertellen. Gesprekken aan tafel wisselen zich af met voordrachten, columns en scherpe interviews met mensen uit de praktijk.

Hoe kun je een volgepland en volgebouwd landschap wilder maken? En hoe kijken historici, ecologen, landschapsarchitecten en schrijvers naar de toekomst van de Lage Landen?

Het landschap van Nederland en Vlaanderen is eeuwenlang gevormd door water – en door hoe we zelf met de ruimte zijn omgegaan. Aan de noordkant werd elke vierkante meter gepland, verkaveld, nuttig gemaakt. Aan de zuidkant: versnippering, vertraging en een traditie van minder sturing. Inmiddels groeien beide landen meer naar elkaar toe. Hoe maken we in de Lage Landen ruimte voor natuur, rivieren en dieren?

Met Directeur ARK Rewilding Esther Blom, architectuurhistoricus Jaap-Evert Abrahamse, historicus KU Leuven Yves Segers, journalist en schrijver Caspar Janssen en programmamaker Kees Foekema.

In samenwerking met De Buren.

2024 was het dodelijkste jaar ooit voor hulpverleners in oorlogsgebied. Hoe garanderen we de veiligheid van medisch personeel in de landen waar zij het hardst nodig zijn?

Op 3 oktober 2015 kwamen er in Kunduz 42 mensen om het leven bij een Amerikaanse luchtaanval op een ziekenhuis van Artsen Zonder Grenzen. De slachtoffers waren uitsluitend zorgverleners en patiënten. Tien jaar na dit dodelijke bombardement gaan we in gesprek over de veiligheid van zorgverleners, ziekenhuizen en patiënten in oorlogsgebied.

Want de situatie verslechtert in rap tempo. Steeds vaker zijn hulpverleners, soms zelfs bewust, doelwit. 2024 was het dodelijkste jaar tot nu toe. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) registreerde vorig jaar 1635 aanvallen op gezondheidscentra, met 937 doden – hulpverleners dan wel patiënten – en 1774 gewonden tot gevolg. Met name in Gaza en Soedan, waar de meeste hulpverleners omkwamen, is medische hulp bieden een levensgevaarlijke onderneming. Met als gevolg dat zieke kinderen, zwangere vrouwen en oorlogsgewonden niet de zorg krijgen die ze nodig hebben.

Voorlopige gegevens wijzen er volgens Unicef op dat het jaar 2025 nóg dodelijker dreigt te worden voor hulpverleners als er niet wordt ingegrepen.

Hoe heeft het zover kunnen komen? Met welke diplomatieke, politieke, juridische, en andere middelen kunnen we daders ter verantwoording roepen? En welke stappen kan Nederland zelf zetten ter bescherming van hulpverleners? Kunnen we de daders van oorlogsmisdaden bestraffen in het Nederlandse rechtssysteem?

Met voormalig politica Sigrid Kaag, directeur Artsen zonder Grenzen NL Karel Hendriks, coördinator humanitaire hulp bij Artsen zonder Grenzen NL Djoen Besselink, hoogleraar humanitaire studies Thea Hilhorst, Kamerlid voor GroenLinks/PvdA Daniëlle Hirsch, directeur CNV Internationaal en kandidaat kamerlid voor het CDA Elles van Ark en Hoofd Juridische Zaken bij het Rode Kruis Nederland Jan Tijmen Ninck Blok.

Programmamaker: Ianthe Mosselman

In samenwerking met Artsen zonder Grenzen

Verkiezingen zijn een strijd om aandacht. En die wordt grotendeels gegenereerd via algoritmes en sociale media. In deze editie van Techdenkers onderzoeken we welke invloed dit heeft dat op ons stemgedrag. Met hoofdredacteur ANP Freek Staps, hoogleraar Claes de Vreese, directeur Bits of Freedom Evelyn Austin en voormalig campagnestrateeg VVD Mark Thiessen.

‘En weer tien zetels erbij’, berichtte Geert Wilders kort na de vorige verkiezingen op X. De PVV-leider had een filmpje bijgevoegd van een man in de Albert Heijn die over varkensvlees zou plassen. Dat de video in scène was gezet, leek er niet toe te doen. De woede was gewekt.

Op Instagram, TikTok en X mobiliseren politici hun kiezers. Ze sturen gerichte advertenties naar jongeren en versterken via algoritmes hun boodschap – of vijandbeeld. Ondertussen circuleren in digitale achterkamertjes deepfakes, complotten en desinformatie, vaak ongehinderd door moderatie van grote techbedrijven. 

Meta, YouTube en X beloven regels, maar laten desinformatie regelmatig doorglippen. Juist in verkiezingstijd beïnvloedt dit de beeldvorming, het vertrouwen in de politiek én uiteindelijk ons stemgedrag. Hoe houden we grip op verkiezingen in een tijd waarin macht steeds vaker via schermen wordt uitgeoefend?

Programmamaker: Rosalie Dielesen

De serie Techdenkers is onderdeel van onze partnership met Adyen.

Nederland staat in de top 5 van landen met gelukkigste bevolkingen ter wereld. Tegelijkertijd heeft ons land de hoogste psychologendichtheid van Europa. Alternatieve therapieën en coachingstrajecten – van paardencoaching tot familieopstellingen – zijn in opmars. Toch blijven de wachtlijsten in de gezondheidszorg onverminderd lang. Wat zoeken we massaal bij de therapeut of coach? En vinden we dat daar ook?

Tijdens deze avond gaan we in gesprek over de reguliere GGZ en alternatieve therapieën, over labels, zingeving en ayahuasca-ceremonies. Waar moeten we zoeken voor een oplossing voor onze mentale problemen? Werkt therapie? Of stellen we daarmee de verkeerde vraag?

Journalist en filosoof Lena Bril dompelde zich voor haar boek In therapie een jaar lang onder in de coaching- en therapiewereld en schreef daarmee een portret van een land op zoek naar houvast.

Psychiater Jim van Os pleit ervoor dat de geestelijke gezondheidszorg minder moet draaien om het diagnosticeren van stoornissen. Hij stelt een andere blik op psychisch lijden voor, met minder nadruk op medicalisatie en meer aandacht voor de ervaring van de patiënt.

In this edition of Plein Publiek, Ianthe Mosselman interviews theatre and film director Tea Tupajić. She survived the Bosnian war as a girl and twenty years later spoke with dozens of Dutch veterans about their experiences. In July 1995, 8.400 Bosnian Muslim men and boys were killed by Bosnian Serb forces, an act that was later declared genocide by the International Criminal Tribunal in The Hague. Her impressive book Zwarte Zomer is a poetic account of conversations with six veterans who were present.

Tea Tupajić (Sarajevo, 1984) is a Croatian theatre and film director. Her works have been presented across Europe and The United States to international acclaim. In The Netherlands, about the Dutchbat she created the performance “DARK NUMBERS” and film “Darkness There and Nothing More” which premiered at IDFA2021 competition deserving the nominations for Best Dutch Film and Best First Feature.

Tea Tupajić is a published writer and has served as a guest editor for the arts magazine Frakcija. Her texts have been translated into English, German, Dutch, Polish, Arabic and Hebrew. Zwarte zomer is her first book.

Whether it’s the Amazon or Amstel, our language, laws, and economies still treat rivers as resources – channels to be dredged, diverted, and controlled. In his latest book, Is a river alive?, Robert Macfarlane asks whether rivers are not objects, but beings with life, agency, and rights. How would it change us to live not above the river, but alongside it?

With Is a river alive?, Macfarlane writes his most political book yet. Recognizing rivers as living entities, he argues, is essential to restoring our damaged ecosystems. It calls for a radical reimagining of law, language, and land – a shift from dominion to kinship.

This conversation takes place in the Dutch delta, where the Rhine, Meuse, and Scheldt meet the sea. In collaboration with the Embassy of the North Sea and the Confluence of European Water Bodies, we examine how the Rights of Nature movement could reshape Europe’s laws and policies. What can the Netherlands – a country built on water – learn from this shift?

In cooperation with Embassy of the North Sea and Uitgeverij Athenaeum.

Een op de twee Nederlanders krijgt kanker. Toch is het gesprek over kanker nog vaak omgeven door eufemismen en clichés. Met zorgontvangers- en verleners gaan we in gesprek over de vragen die zelden hardop gesteld worden in de spreekkamer.

Hoe leef je verder na een kankerdiagnose? Hoe ga je om met een lichaam dat je in de steek laat? Wat betekent kanker voor je mentale gesteldheid, je seksleven, je werk? In dit programma delen mensen die met kanker te maken hebben (gekregen) hun verhaal. Geen avond over ‘knokkers’ die ‘de strijd aangaan’ met hun ziekte, maar een eerlijk en divers beeld van wat het betekent om kanker te hebben of om het leven weer op te pakken ná kanker. Zowel zorgontvangers- als verleners komen aan het woord. Valt er iets van elkaar te leren? En kunnen we de (na)zorg beter op de ervaringen van patiënten laten aansluiten?

Met ervaringsdeskundigen Zhen Asscheman, Annemieke van der Laan en Juanita Conrad, gynaecologen-oncologen Annemijn Aarts en Cor de Kroon en consulent seksuele gezondheid Nienke Dekkinga. Met muziek van REINDIER en Sander Plukaard. Dit programma is op initiatief van Sarah Stam.

De asielwetten van oud-minister Faber (PVV) werden afgelopen zomer op het nippertje aangenomen in de Tweede Kamer. Deskundigen waarschuwen dat het ‘strengste asielbeleid ooit’ dat nu voorligt in de Eerste Kamer het asielproces mogelijk verder gaat vertragen. En dat terwijl het tekort aan opvangplekken al nijpend is. Hoe krijgen we problemen in de asielopvang het systeem uit? In gesprek met lid Raad van Bestuur Joeri Kapteijns, kamerlid D66 Anne-Marijke Podt, kamerlid SP Michiel van Nispen en ruimtelijk ontwerper en onderzoeker en voormalig AZC-bewoner Nasma Al-Shufta.

Meer dan 70 duizend mensen verblijven momenteel in asielopvanglocaties, waaronder dure noodopvang als cruiseschepen en leegstaande kantoren. Door langere wachttijden op de woningmarkt en de wachtlijsten bij de IND zal dit aantal naar verwachting de komende jaren verder toenemen. Wat is er nodig voor een duurzaam systeem van opvang voor mensen op de vlucht? 

Deze avond gaan we in de Balie in gesprek met betrokkenen bij het COA, voormalig asielzoekers én de politiek. Ter voorbereiding sprak de redactie van De Balie uitgebreid met diverse betrokkenen binnen de opvangketen, zoals begeleiders, locatiemanagers en (oud)-AZC-bewoners.

Over de reeks het systeem uit 

De Balie gaat in gesprek met de instanties die een overheidstaak hebben. We onderzoeken hoe systemen die ooit bedoeld waren om te helpen, soms zijn vastgelopen in regels, wantrouwen en onbedoelde uitsluiting. Van discriminerende algoritmes en structurele tekorten tot het ontbreken van politiek draagvlak: waar loopt het mis? Wat gebeurt er wanneer het systeem niet meer werkt voor de mensen die er deel van het uitmaken – zowel voor de professionals binnen de instantie als voor de burgers voor wie zij zorg dragen? En vooral: hoe kunnen we eruit breken?

Programmamakers: Sylvia Vegter en Katarina Schul

Moderator: Katarina Schul

Mede mogelijk gemaakt door Stichting Democratie en Media.

Geweld loopt als een constante door onze geschiedenis. Wat leert dat ons? En welke lessen trekken we voor de toekomst? In gesprek over primaten, paraatheid, menselijke wetmatigheden en AI-wapenwedlopen.

De beroemde openingsscène van Stanley Kubricks 2001: A Space Odyssey laat er geen twijfel over bestaan: mens-zijn betekent knokken. Maar is dat wel waar? Nu de militaire uitgaven in heel Europa drastisch worden opgeschroefd, onderzoeken we de (verondersteld) agressieve aard van de mens. Is georganiseerd geweld een biologisch gegeven of een realiteit in stand gehouden door het militair industrieel complex? Is de oorlog van de toekomst te vermijden of dient deze zich onverbiddelijk aan? En hoe bereiden we ons daar dan op voor?

Weinig mensen voorspelden twintig jaar geleden een grote oorlog op het Europese continent. In een wereld die voortdurend verandert en waarin technologie snel achterhaald is, werpen we een blik op de inspiratiebronnen die ons helpen de oorlog van de toekomst te voorspellen: van vogelzwerm-patronen tot sciencefiction. Kunnen we door het onvoorstelbare in te beelden, oorlog voorkomen?

Over de sprekers

Prof. Dr. Carel van Schaik is gedrags- en evolutiebioloog en werkt als hoogleraar biologische antropologie in Zürich. Hij is expert op het gebied van de orang-oetan, die hij jarenlang observeerde in Indonesië. Hij is corresponderend lid van de KNAW. Hij is mede-auteur van het boek Waarom we vrede willen, maar oorlog voeren.

Prof. Dr. Martijn Kitzen is hoogleraar irreguliere oorlogvoering & speciale operaties aan de Nederlandse Defensie Academie. Als voormalig militair deed hij ervaring op in vn- en navo-missies. Samen met Tim Sweijs schreef hij De oorlog van morgen.

Dr. Tim Sweijs is onderzoeksdirecteur bij het Haagse Centrum voor Strategische Studies (hcss). Hij doet onderzoek naar het veranderend karakter van gewapende conflicten en adviseert overheden, internationale organisaties en (militaire) besluitvormers op het gebied van defensie en veiligheid. Samen met Martijn Kitzen schreef hij De oorlog van morgen.

Rolien Sasse is sinds 2023 directeur van PAX, de grootste vredesorganisatie van Nederland. PAX werkt wereldwijd aan het beschermen van burgers in conflictgebieden, het bevorderen van mensenrechten en het versterken van vreedzame samenlevingen. De organisatie combineert lokale aanwezigheid met internationale lobby en beleidsbeïnvloeding en werkt nauw samen met maatschappelijke organisaties, vredesactivisten en gemeenschappen ter plaatse. Deze maand verschijnt haar boek Vrede. Wat het is en waarom het kan.

Programmamaker en moderator: Veronica Baas

In samenwerking met Uitgeverij Balans.