Programmamaker

Kees Foekema

In samenwerking met

Uitgeverij Koppernik

Wat zeggen niet-uitgevoerde architectonische ontwerpen over de staat van ons land? Dit is de eerste aflevering van een reeks gesprekken naar aanleiding van het opnieuw verschijnen van het essay Nooit gebouwd Nederland door Cees Nooteboom.

Nooit gebouwd Nederland toont aan dat Nederland er heel anders uit had kunnen zien. ‘In het niet gebouwde zien we onszelf zoals we niet geworden zijn’. Hoe zijn we wél geworden? In gesprek met denkers en ontwerpers aan de hand van nooit uitgevoerde plannen.

Met Nederlandse filmmakers gaan we in gesprek over het iconische werk van David Lynch (1946-2025).

Van de zwart-witte body horror Eraserhead (1977) tot de duistere thriller Mulholland Drive (2001): er zijn maar weinig filmmakers die zo’n unieke filmtaal hebben geschreven als de Amerikaanse regisseur en kunstenaar David Lynch, die op 16 januari op 78-jarige leeftijd overleed.

De invloed van David Lynch op de filmwereld is ongekend. Zijn iconische serie Twin Peaks (1990-2017) met dreigende spanning, droomlogica en een volledig eigen esthetiek verzette de grenzen van televisie en inspireerde talloze makers: van die van Fargo tot The Sopranos. 

Niemand maakt betere Lynchiaanse films dan David Lynch zelf. Wat maakt zijn werk zo onnavolgbaar? Nederlandse filmmakers ontleden het werk van David Lynch aan de hand van iconische scènes.

Zou jij een dna-test doen om erfelijke dementie op te sporen? Deze avond onderzoeken we de dilemma’s rondom dna-onderzoek.

Dna-onderzoek onthult steeds meer over wie we zijn en wat de toekomst brengt. Van onze afkomst en gezondheid tot de toekomst van ons ongeboren kind. Het helpt ons om ziekten te voorspellen en preventieve maatregelen te nemen. Maar hoe ver gaan we?

Naar aanleiding van het nieuwe boek Wat vertelt ons DNA van klinisch geneticus Mieke van Haelst gaan we in gesprek over de razendsnelle ontwikkelingen in genetisch onderzoek. Wat weten we nu over genetisch onderzoek. Wat weten we (nog) niet? En wat levert het ons op?

Beeld: Willemien Ebbinge

Wat als Turkije je als terrorist ziet? Dit overkwam twee Nederlandse zussen die vastzitten in Turkije. Samen met hun moeder en een gevluchte Turkse activist praten we over de rechtsgang in Turkije en de diplomatieke verhouding met Nederland.

Hoe gaat Nederland om met haar burgers die in Turkije worden verdacht van terrorisme? En hebben deze verdachten kans op een eerlijk proces? Naar aanleiding van de podcast Enkele reis Istanbul gaan we hierover in gesprek in De Balie.

Podcastmaker Emmie Kollau en researcher Catrien Spijkerman vertellen het verhaal van Betül en Bergün. De zussen vertrokken naar Istanbul om zich aan te sluiten bij een Turkse protestband. In 2017 werden ze opgepakt en sindsdien zitten ze vast in Turkije op verdenking van terrorisme. Hun moeder Günay Akkaya neemt het publiek mee in hoe het gezin verstrikt raakte in het Turkse én het Nederlandse justitiesysteem. Ook spreken we met activist Yiğit Aksakoğlu. Hij zat maanden vast in Turkije omdat hij werd verdacht van het voorbereiden van een gewelddadige couppoging.

Dit programma is in samenwerking met Human, Autres Directions en Aldus’ producties.

Over Enkele reis Istanbul
Voor Human volgde podcastmaker Emmie Kollau met researcher Catrien Spijkerman de zussen en hun ouders Gunay en Erdem al ruim vier jaar. Enkele reis Istanbul vertelt het verhaal van een gezin dat alles op het spel zet voor zijn idealen, zelfs als gevangenschap of de dood erop moet volgen.  

Over de sprekers
Femke Zeven is als advocaat verbonden aan Cleerdin & Hamer Advocaten in Amsterdam en is gespecialiseerd in asiel- en in regulier migratierecht. Eerder heeft zij gewerkt aan migratierecht vraagstukken bij de Gemeente Amsterdam en bij het Europees Parlement. Ook heeft ze langere tijd bij Bureau Clara Wichmann gewerkt; een stichting die strategische rechtszaken voert voor vrouwenrechten en gendergelijkheid. In haar werk als advocaat zet Femke het belang van haar cliënt sterk voorop. Ze zet zich in om het recht toegankelijker en inclusiever te maken, in het bijzonder voor mensen die in Nederland willen verblijven.

Yiğit Aksakoğlu is a civil society activist. In Turkey he was charged with facilitating the Gezi Park demonstrations in 2013. Aksakoğlu was taken into custody and jailed in 2018. For one year he was in pre-trial detention without an indictment. The prosecutor asked Aksakoğlu, alongside with Osman Kavala and Mücella Yapıcı be penalized as per the relevant provisions in the Article 312 of the Turkish Penal Code (TCK) on charge of “attempting to overthrow the Government of the Republic of Turkey or attempting to partially or completely prevent them from fulfilling its duties by using force and violence.” In 2020 Aksakoğlu was acquitted of all charges. Osman Kavala was sentenced to life in prison.  

Günay Akkaya is moeder van Bergün en Betül Varan. Dit jaar is Betül in Turkije veroordeeld tot bijna elf jaar celstraf wegens terrorisme. Haar veroordeling berust onder andere op getuigenissen van anonieme spijtoptanten die hebben verklaard dat ze onderdeel uitmaakt van de terroristische organisatie DHKP-C, waarmee Grup Yorum sympathiseert. Ze zit gevangen in het beruchte Silivri, een mega-gevangenis even buiten Istanbul, waar veel politiek gevangenen zitten.

Emmie Kollau is creatief maker. Ze werkte aan talloze radioprogramma’s, podcasts, documentaires. Ook interviewde Kollau kunstenaars, filmmakers en muzikanten, voor onder andere VPRO en NRC. Voor haar documentaire De Fotograaf, de Havenzanger en de vrouw die niet gekend wil worden werd ze genomineerd voor een Prix Europa. In 2021 werd ze benoemd tot Meesterverteller, een prijs voor de beste journalistieke verhalende producties van Nederland en Vlaanderen.

Christopher Houtkamp is Senior Research Fellow bij de Security Unit van Clingendael. Hij is hoofd van het Connected Security-programma, dat zich richt op veiligheidsgerelateerde onderwerpen, zoals diasporapolitiek en transnationale georganiseerde misdaad. Daarnaast is hij hoofdanalist van de Clingendael Foreign Policy Barometer, een grootschalig bevolkingsonderzoeksproject over een breed scala aan buitenlands-politieke kwesties. Hij schreef mee aan verschillende rapporten over het diasporabeleid van Turkije.

Due to unforeseen circumstances, this program has unfortunately been canceled. If you have any questions, please email kassa@debalie.nl

In Our Time, a series curated by Azu Nwagbogu and De Balie, brings together artists, thinkers, and cultural producers to explore how art can reaffirm its societal function beyond the confines of museums and collectors. With in this first episode: curator and author Bonaventure Soh Bejeng Ndikung.

In the lead-up to the 36th Bienal de São Paulo, entitled Not All Travellers Walk Roads – Of Humanity as Practice, Azu Nwagbogu and Yoeri Albrecht, director of De Balie, engage in conversation with this year’s head curator, Bonaventure Ndikung. Both curators focus on nuanced, fragile, and in-depth works of art, often from the global African diaspora, and deeply rooted in indigenous knowledge systems. But how do you create a profound understanding of such works of art in a global art system built on inequalities? And how do you curate a true dialogue about decolonization, restitution, and reconciliation without falling into fallacies, echo chambers and highly polarized discussions that do not create meaningful discourse?

Een goed functionerende rechtsstaat vereist een duidelijke taakverdeling tussen de verschillende machten. Hoe voorkomen we dat rechters politieke beslissingen nemen of dat de politiek zich te veel bemoeit met de rechtsgang?

De Urgenda-uitspraak uit 2019 roept fundamentele vragen op over de rol van de rechter in politieke en maatschappelijke vraagstukken. De rechter oordeelde toen dat de overheid meer moet doen om klimaatverandering tegen te gaan, omdat het niet nakomen van klimaatdoelen in strijd is met de mensenrechten. Is het terecht dat de rechter de overheid verplichtte tot strengere klimaatmaatregelen, terwijl de politiek de koers bepaalt? Of klom de rechter op de stoel van de politicus?

We onderzoeken deze avond de verhouding tussen politiek en rechtspraak. Is deze verhouding de afgelopen jaren te veel onder spanning komen te staan?

Programmamaker Rokhaya Seck gaat in gesprek met schrijver Arthur Japin. Welke personages en verhalen inspireren hem? En hoe verweeft hij fictie en realiteit in zijn werk?

Arthur Japin schrijft romans en verhalen, toneelstukken en soms een filmscenario. Met zijn eerste roman De zwarte met het witte hart (1997) brak hij (inter)nationaal door. Sindsdien verschenen van zijn werk 43 vertalingen in meer dan 20 talen. Een schitterend gebrek (2003) won de Libris-Literatuurprijs, De overgave (2007) de NS-Publieksprijs. Geluk, een geheimtaal (november 2019) is Japins tweede deel in de prestigieuze serie privé-domein, en bevat zijn dagboeken van 2008-2018. In de zomer van 2024 verscheen zijn 13e roman Het Stravinsky-spel en sinds september draait de Engelstalige verfilming van Een schitterend gebrek in de bioscoop.

 ®Marloes Bosch Fotografie

Pramoedya Ananta Toer vatte het Indonesië van de twintigste eeuw in zijn literaire werk. Wat waren de idealen van deze eeuwig dissidente schrijver?

Pramoedya Ananta Toer was een onvermoeibaar strijder voor een rechtvaardige samenleving – en tartte daarmee de macht. Zowel de Nederlandse koloniale overheerser, de eerste Indonesische president Soekarno, als het generaalsregime van Suharto zetten de schrijver gevangen. Zijn Buru-tetrologie schreef Pramoedya tijdens zijn lange jaren van internering en dwangarbeid.

Pramoedya Ananta Toer hielp met zijn talloze geschriften de taal en literatuur van het nieuwe Indonesië vormen. Zijn strijd richtte zich niet alleen tegen koloniale en kapitalistische overheersing, maar evenzeer tegen de onwetendheid en het gebrek aan historische kennis in Indonesië. Hij ving koloniale, anti-koloniale, nationalistische, socialistische en humanistische sentimenten in zijn werk.

Wat is de zeggingskracht van het werk van Pramoedya Ananta Toer, in Indonesië en in Nederland? Wat waren de idealen van deze eeuwige dissident, en wat maakt zijn werk literair zo goed? Honderd jaar na zijn geboorte gaan we in gesprek met biograaf Remco Raben en journalist Fitria Jelyta.

Het moederschap is een instituut gecontroleerd door mannen. Dat hoeft het niet te zijn. Die boodschap verkondigde de Amerikaanse dichter, essayist en activist Adrienne Rich in haar baanbrekende werk Uit vrouwen geboren. Wat is de nalatenschap van deze feministische klassieker en haar poëzie?

Adrienne Rich (1929-2012) was een van de invloedrijkste stemmen van de tweede feministische golf. Als dichter en essayist verkende zij thema’s zoals vrouwelijkheid en het patriarchaat even nietsontziend als empathisch. In Uit vrouwen geboren (1976) contrasteerde Rich de persoonlijke, potentieel bevrijdende, ervaring van het moederschap met de verstikkende maatschappelijke mal waarin vrouwen als moeders worden gegoten.

Bijna vijftig jaar na publicatie en twee feministische golven verder, onderzoeken we de relevantie van Uit vrouwen geboren (waarvan in februari een heruitgave verschijnt) in de huidige tijd waarin feministische verworvenheden weer onder druk staan. Ook bespreken we de invloed van Richs poëzie.

Over de sprekers

Niña Weijers is schrijver van onder meer de romans De consequenties en Kamers antikamers. Haar debuut werd genomineerd voor de Libris Literatuur Prijs 2015, en bekroond met de Anton Wachterprijs, de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs, de Opzij Literatuurprijs en de publieksprijs van de Gouden Boekenuil. Ze schrijft sinds 2014 voor De Groene Amsterdammer en is redacteur bij De Gids. In 2022 bundelde ze haar columns en essays in Zelf doen. Voor haar eerste non-fictieboek Cassandra (2023) ontving Weijers de E. du Perronprijs.

Hedy d’Ancona (1937) is feminist, socioloog en voormalig politica voor de PvdA. Zij werkte bij de VARA, was redactrice bij Opzij en was universitair onderzoeker. Dit jaar werd de documentaire Het persoonlijke is politiek gemaakt over het leven en activisme van d’Ancona. Daarnaast is in 2022 haar boek Kouwe Kermis uitgekomen.

Dieuwertje Mertens, schrijver, literatuurcriticus en journalist, die wekelijks schrijft voor de kunst- en boekenpagina’s van Het Parool over Nederlandse en vertaalde (non-) fictie en poëzie. In 2023 verscheen haar debuutroman Moeders.Heiligen, over de mythes rond het moederschap.

Margriet van Heesch is cultuurwetenschapper verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. In haar onderwijs en onderzoek analyseert zij intersekse en gendervraagstukken, gender studies, queer studies, LHBTQI, seksualiteit, en de liefde. Zij publiceerde in NRC, De Gids en De Correspondent en schreef De Kleine Butler (2024, Atlas Contact) over filosoof Judith Butler.

Bijna elke week wordt er een vrouw vermoord door haar (ex-)partner. Toch hebben we het er nauwelijks over. Hoe kunnen we het taboe rond femicide doorbreken?

Het is de meest voorspelbare vorm van moord, maar er is schrikbarend weinig aandacht en onvoldoende middelen om dit probleem aan te pakken. Nederland heeft lang naar femicide gekeken als een ‘migrantenprobleem’. En inderdaad: als je kijkt naar slachtoffers van ‘eer’wraak, om de zogenaamde familie-eer te redden, komen veel vrouwen uit de Turks-Nederlandse gemeenschap. Maar het probleem is groter. Wat moet er gebeuren in Nederland om grip te krijgen op dit geweld tegen vrouwen? Aan de hand van een theatermonoloog door Theater Rast gaan we in gesprek over femicide.

International Women’s weekend in De Balie

In het weekend van Internationale Vrouwendag (7 maart – 8 maart) nodigt De Balie toonaangevende denkers, makers en ondernemers uit om na te denken over hedendaags feminisme. Voor welke uitdagingen staan vrouwen in een wereld waarin radicale rechtse-politici en tech-bro’s de krachten lijkten te bundelen?

Mede mogelijk gemaakt door: