Sovjet-Unie, 1937. In een gevangeniscel worden duizenden brieven verbrand van ten onrechte door het regime beschuldigde gevangenen. Tegen alle verwachtingen in bereikt één van die brieven zijn bestemming: het bureau van Alexander Kornyev, de nieuw aangestelde lokale officier van justitie. 

Kornyev doet zijn uiterste best om de gevangene te ontmoeten, een slachtoffer van corrupte agenten van de geheime politie, de NKVD. Als toegewijd bolsjewiek met een integere instelling vermoedt de jonge officier van justitie dat er iets niet in de haak is.

Zijn zoektocht naar gerechtigheid brengt hem uiteindelijk naar het kantoor van de procureur-generaal in Moskou. In een tijdperk van de grote stalinistische zuiveringen leert hij er de wrede logica van een totalitair regime.

Filmmaker Tom Fassaert volgt in Tussen Broers zijn vader Rob en diens oudere broer René, twee mannen op leeftijd, die nauwelijks meer van elkaar kunnen verschillen en toch onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.

René leeft teruggetrokken in een huis dat langzaam is dichtgeslibd met spullen en herinneringen. Rob is zijn vaste bezoeker, gesprekspartner en anker in de buitenwereld. Hun samenzijn verloopt volgens een vertrouwd patroon van zorg en weerstand, scherpte en humor, nabijheid en afstand. Tom Fassaert observeert hun ontmoetingen met zichtbaar geduld en genegenheid, en vindt in hun onderlinge frictie een onverwachte lichtheid.

Na het overlijden van hun moeder besluiten de broers samen op pad te gaan, op zoek naar sporen van hun vader die hen als jonge kinderen achterliet en spoorloos verdween. De roadtrip brengt hen langs archieven, landschappen en gesprekken die langzaam meer onthullen dan alleen feiten. Onderweg verschuift de verhouding tussen de broers en krijgt hun gedeelde verleden nieuwe betekenis.

Net als in zijn vorige film A Family Affair (2015) beweegt Tussen Broers zich met de vanzelfsprekendheid van fictie en de eerlijkheid van documentaire. Fassaert filmt met een scherp oog voor compositie en ritme, en met een grote betrokkenheid bij zijn personages. Wat ontstaat is een warm, tragikomisch en diep menselijk portret van broederschap, waarin een zoektocht naar een verdwenen vader uitgroeit tot een grotere vraag: Is het mogelijk de last van je familiegeschiedenis achter je te laten? Kun je ervoor kiezen het anders te doen?

Na een mortieraanval op een militair muziekensemble vluchten drie overlevende muzikanten een nabijgelegen bos in, waarbij ze in hun panische ontsnapping één bandlid achterlaten. Te midden van de chaos en desoriëntatie besluiten ze hun toevlucht te zoeken in een nabijgelegen kamp. Interne spanningen komen naar boven wanneer een nieuwe mortieraanval de groep uiteen drijft. De spanningen lopen verder op en verontrustende waarheden komen aan het licht.

Ringing in the Ears verkent thema’s als schuld en collectief falen, en weeft een narratief dat de complexiteit van menselijke relaties, egocentrisme en de uitdagingen van het bereiken van eenheid weerspiegelt.

Geïnspireerd door de inherente tegenstelling tussen de verbindende kracht van muziek en het verdelende karakter van oorlog, wordt dit conflict belichaamd door een groep militaire en muzikale collega’s die met onverwachte uitdagingen worden geconfronteerd.

Na de film gaan we in gesprek met de regisseur Gabriel Lester, Job Chajes en Benjamin Herman.

Regisseur: Gabriel Lester
Duur: 73′
Land: Nederland
Taal: ENG

De Balie Cinema, films die je kijk op de wereld veranderen

Subscribe

Persoonlijke en cinematografische reis van tweevoudig Gouden-Kalf-winnaar Paul Cohen (Janine, 2010) door het naoorlogse Europa. Aan de hand van het reisverslag van zijn Joodse vader Bram Cohen, diens dagboekaantekeningen uit het Jappenkamp en niet eerder vertoond archiefmateriaal schetst Paul Cohen een beeld van het Europa na WOII door de ogen van zijn vader. Een poëtische documentaire over schuld, schaamte, vergeving en compassie, met universele betekenis.

In de lente van 1947 reist de jonge student Bram Cohen met de trein door Duitsland, op weg naar Kopenhagen. Zijn Joodse familie is voor de helft uitgemoord. Vol bitterheid kijkt hij naar het verwoeste land en het overwonnen volk. “De honger staat ze op het gezicht. Goed zo, nog lang niet genoeg!”, schrijft hij in zijn reisboek. Maar op het station in Hamburg draait alles om. Langs het spoor drentelen jonge kinderen met kromme beentjes door kalkgebrek. In plaats van haat voelt Bram vergeving en compassie. Hij geeft zijn brood aan een meisje van vijf. Eenmaal in Kopenhagen wordt Bram verliefd op een jonge Deense vrouw, waarmee hij zal trouwen. Regisseur Paul Cohen is hun jongste zoon. In De Man met de Glimlach maken we deze treinreis opnieuw en ontmoeten we reizigers van nu die ook ieder een verhaal over vergeving hebben.

Paul Cohen schreef ook een boek over de lotgevallen van zijn grootvader Aäron en zijn vader Bram tijdens en de periode vlak na de oorlog. Het boek zal vanaf april 2026 verkrijgbaar zijn.

Op zoek naar een mythische reuzenolifant op de Angolese hoogvlakte. Ghost Elephants is een onverwacht humanistisch Herzog. Tip van onze cinemaredactie.

Het begint in het Smithsonian, in Washington. In dat museum is ‘Henry’ te bewonderen: de grootste ooit waargenomen olifant. In 1955 doodgeschoten door een Hongaarse trofeejager. Genetische afstammelingen van deze mythische reuzenolifant zouden nog leven op de Angolese hoogvlakte. Daar is de Zuid-Afrikaanse zoöloog Steve Boyes heilig van overtuigd. Met het dna van Henry als eikpunt, wordt een expeditie opgetuigd om deze ‘spookolifanten’ voor het eerst in levende lijve te zien.

Megalomane mannen en hun obsessies, op het eerste gezicht is Ghost Elephants een klassieke ‘Herzog’ – eentje waarin de mens stoutmoedig de wrede natuur intrekt, als een hedendaagse Fitzcarraldo of Timothy Treadwell (de man die in Herzogs eerdere documentaire Grizzly Man door zijn studieobject opgegeten is). Maar ditmaal is de blik van de beruchte natuurhater en cultregisseur Werner Herzog milder (en Boyes beter bij zijn verstand). De natuur is kwetsbaar in deze documentaire, ‘s mans wil tot vernietigen groot. Misschien is de opgezette olifant Henry wel een voorbode voor de toekomst van al het wildleven, mijmert Herzog, om nog slechts voort te leven als een herinnering, een droom. 

Met de beste Kalahari-sporenzoekers gaan Boyes en Herzog dromenjagen. Daarvoor moet eerst toestemming worden gevraagd aan de lokale San-koning, die ervan vergewist moet worden dat de ploeg zijn land niet betreedt met de intentie olifanten dood te schieten. Want: ‘Als de olifanten verdwijnen, verdwijnen snel daarna de mensen.’ Daarmee is Ghost Elephants ook een corrigerende tegenhanger van de kolonialisme verexcuserende shock-documentaire Africa Addio (1966), waaruit Herzog beelden monteert. 

Ghost Elephants ontvouwt zich zo tot een onverwacht humanistische Herzog over de verhouding tussen mens en natuur; tussen realiteit en verbeelding. Waarin het uiteindelijk natuurlijk niet draait om of die olifanten daadwerkelijk gevonden worden, maar wat het over ons zegt dat we ze zo graag willen vinden.

In Foute Erfenis’ wordt het verhaal verteld van en door kleinkinderen van mensen die tijdens de Tweede Wereldoorlog lid waren van de NSB of SS. Een aantal van deze kleinkinderen heeft last van wat ‘inter (of trans-)generationeel trauma’ wordt genoemd; het beleven van trauma onder invloed van keuzes en gebeurtenissen die een vorige generatie heeft (door)gemaakt. Psychotherapeut Joke van Bokkem, werkzaam bij ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum, legt uit hoe dit ontstaat en wat mensen kunnen doen om ervan los te komen.

Kleinkinderen Tanja, Xander, Bettina, Michael en een anonieme bron vertellen over de daden van hun grootouders. Zij pleegden verraad, joegen actief op joden en communisten en veroorzaakten dood en verderf in naam van de bezetter. Gevoelens van schaamte en bij sommigen de drang om de maatschappij te dienen als genoegdoening voor wat hun grootouders hebben gedaan, zijn gemene delers onder de kleinkinderen.

Bijkomend doorgegeven trauma komt vaak voort uit de internering van de NSB-leden vlak na de oorlog. Omdat niemand wist wat te doen met de kinderen van NSB’ers, werden zij mee opgesloten en vaak slecht behandeld of zelfs mishandeld. Het is deze generatie die onze geïnterviewden opvoedt. Een opvoeding die draait om het ophouden van de schijn, en vooral een opvoeding die draait om zwijgen. Zwijgen, en het camoufleren van een ‘foute erfenis’.

Aan het eind van de 19e eeuw kreeg men na 350 jaar kolonisatie pas oog voor de cultuur van Nederlands-Indië in het kielzog van de internationale trend voor niet-westerse culturen als reactie op de industriële revolutie. Als gevolg hiervan werd rond 1900 de batiktechniek door Nederlandse kunstenaars overgenomen.

Na de restauratie van de boeddhistische tempel de Borobodur op Java, die van 1907-1911 duurde, kreeg men belangstelling voor de tempelarchitectuur van de kolonie, dus ook voor de hindoeïstische tempel de Prambanan die niet ver van de Borobodur staat. De theosofische architect Karel de Bazel liet zich in z’n gebouw voor de Nederlandse Handelmaatschappij door beide tempels inspireren. Het werd dan ook wel de geldtempel genoemd.

Amsterdamse School architecten van het eerste uur Jo van der Mey, Michel de Klerk en Piet Kramer lieten zich in hun bouwwerken ook door beide tempels inspireren zoals o.a. door de vorm van de stupa’s van de Borobodur en de kala kop die zich boven de ingang van een hindoeïstische tempel bevindt.

In hun beginjaren werkte dit drietal voor het architectenbureau van Eduard Cuypers, die begeesterd was door de cultuur van Indonesië en daar ook een architectenbureau had. Hij gaf het blad Nederlands Indië oud en nieuw uit, waarin veel aandacht werd besteed aan Indonesische cultuur. De bibliotheek van het bureau in Amsterdam bevatte veel literatuur over de kunst en architectuur van de archipel, waarin zijn werknemers veel gebruik van maakten. Naast tempelarchitectuur was de inheemse architectuur van de Toba Bataks en de Minangkabau op Sumatra met hun opmerkelijke daken, ook een belangrijke bron van inspiratie voor de Amsterdamse School.

In De Indische Tafel blikken mannen van in de negentig, die wekelijks samenkomen voor een Indonesische lunch, terug op hun Indonesische jeugd waarover ze nooit spraken, maar die hen diep heeft gevormd.

Aan de hand van nooit eerder vertoonde beelden uit Japanse propagandafilms keren zij terug naar hun jeugd in de Japanse kampen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Geboren in het koloniale Nederlands-Indië vóór de oorlog, reflecteren zij op hoe hun leven veranderde tijdens de Japanse bezetting, hun bestaan in de kampen, de bevrijding door de atoombom, de strijd van jonge Indonesische vrijheidsstrijders en hoe de oude koloniale macht terugkeerde in de vorm van nieuwe kapitalistische bedrijven die meer winst maakten dan ooit.

Rouw is liefde die nergens heen kan. Just Our Heart laat zien hoe rouw kan transformeren van een particuliere en verdrietige ervaring tot een bron van kracht en beweging. Nagesprek met Maartje Nevejan.

In de film delen vrouwen hun eigen verlies, zowel op persoonlijk, ecologisch als koloniaal vlak, en creëren ze rituelen die troost bieden én verzet mogelijk maken. Ze laten zien dat rouw verbindt en een begin kan zijn om de grote vraagstukken van deze tijd onder ogen te zien en samen te dragen. Just Our Heart daagt ons uit bij de wond te blijven, het hart open te zetten en samen nieuwe vormen van aandacht, zorg en verbondenheid te ontdekken.

Je kunt nooit echt weten wat er in andermans hoofd omgaat. Maar Mijn woord tegen het mijne komt knap dicht in de buurt – en er gaat véél om in de hoofden van de protagonisten van deze documentaire. De vijf geportretteerden horen stemmen. Twee, drie, soms wel negentien mensen die in hun hoofd zitten.

Vriendelijk zijn die stemmen meestal niet. Ze leveren kritiek of hebben zelfs kwaad in de zin. We volgen vijf deelnemers die een therapie ondergaan waarin die stemmen niet onderdrukt worden, maar aangemoedigd om deel te nemen aan het gesprek. Vrij letterlijk. Het zijn fascinerende, soms ijzingwekkende, momenten wanneer een stem de controle van iemand overneemt en een nieuwe identiteit tot ons lijkt te spreken: inclusief andere intonatie, houding en taalgebruik.

Documentairemaker Maasja Ooms houdt haar film (op IDFA uitgeroepen als beste Nederlandse documentaire) eenvoudig. Alle aandacht blijft bij de vijf deelnemers, strak gekadreerd tegen een grijze wand. Alleen wanneer een stem spreekt, verschuift subtiel de beeldverhouding. Ook de psychiater komt niet in beeld. Die blijft een stem. 

Het levert een intieme documentaire op die razendknap iets van deze schreeuwende binnenwerelden weet bloot te leggen. En zonder dat er wordt gepsychologiseerd of dat er hapklare verklaringen worden geleverd, ga je in de loop van de film toch iets meer begrijpen van de functie van die stemmen. Van de geheimen die ze met zich meedragen en van de noodzaak voor sommige mensen om hun hoofd met iemand te delen.