In deze ontroerende documentaire onthult Jonas Poher Rasmussen het verhaal van zijn gesloten schoolvriend Amin. Zelfs Amins partner kende het waargebeurde verhaal van zijn ervaring als vluchteling uit Afghanistan niet. 

Amin is niet eens zijn echte naam. Jarenlang leeft hij in verschillende werkelijkheden, met een groot geheim in zowel zijn nieuwe als in zijn oude thuisland, waar hij vreest dat zijn seksuele geaardheid niet wordt geaccepteerd.

Hoe kan je trouw aan jezelf en eerlijk tegen je naasten blijven, terwijl je ervoor zorgt dat je veilig blijft tijdens deze gevaarlijke reis? Amins personage in deze voor drie Oscars genomineerde animatie-documentaire is zorgvuldig ontworpen en de werelden van zijn verleden zijn met opvallende precisie gereconstrueerd. Zo behoudt Amin zijn anonimiteit in een wereld waarin hij nooit zichzelf mag zijn.

Het vluchtverhaal van Amin gaat veertig jaar terug, maar is vandaag de dag nog even actueel. We gaan na afloop van de film in gesprek met Armen, die Syrië ontvluchtte en openlijk over zijn identiteit spreekt, en Femke de Vries, beleidsmedewerker van VluchtelingenWerk Nederland, die met een groot aantal vluchtelingen heeft gewerkt met vergelijkbare verhalen.

Sprekers

Armen Melkonian is een Armeens vluchteling uit Syrië. Gevlucht vanwege de oorlog en zijn geaardheid. In Nederland hij is Bachelor of Arts in Hotel Management afgestudeerd van Hotelschool The Hague en werkt nu daar als student recruiter.

Femke de Vries is beleids- en advocacy medewerker bij VluchtelingenWerk Nederland. Zij houdt zich bezig met Europees vluchtelingenbeleid, asielbeleid tav landen van herkomst en de positie van ongedocumenteerden.

In een verstild bos staat een waarschuwingsbord: stralingsgevaar! “Is dit het verleden of de toekomst?” peinst een gemaskerd figuur, die als een soort geest opduikt in nucleaire rampgebieden. In een tijd waarin kernenergie mogelijk weer als alternatief voor fossiele energie gezien wordt, voert Liang Zhao ons op indringende wijze langs plaatsen die als waarschuwing kunnen gelden.

We zien desolate landschappen en overwoekerde ruïnes rondom Fukushima en Tsjernobyl, verlaten huizen met achtergebleven foto’s van bewoners, de ontmanteling van een kerncentrale in Duitsland, strijdbare demonstranten en de spookachtige ondergrondse tunnels in Finland waar hoogradioactief afval de komende duizend eeuwen opgeborgen moet worden. Maar we zien ook intieme momenten van een Japans echtpaar in hun noodwoning en twee eenzame ouderen die ondanks de straling terugkeren naar hun verlaten dorp in de verboden zone rond Tsjernobyl. In diezelfde regio zorgt een moeder teder voor haar gehandicapte dochter. Door gebrek aan middelen, zo leren we, is haar besmette dorp nooit geëvacueerd. Zoals zoveel anderen trouwde ze en baarde ze een misvormd kind. Het zijn ontroerende ontmoetingen die een menselijk tegenwicht bieden aan de verstilde dreiging.

I Am So Sorry is een prachtig en verschrikkelijk documentair gedicht dat, zonder bevelen, zonder onnodige woorden, ons laat nadenken over de catastrofale gevolgen van ons streven naar vooruitgang. Het is een verontschuldiging aan de wereld, de natuur en de toekomstige generaties.

In Uttar Pradesh wordt een lokale krant gerund door vrouwen uit de laagste sociale klasse – een unicum in het conservatieve India. De krant begon in 2002 als een wekelijkse print, maar wil gaan digitaliseren en uitgroeien tot een online nieuwsplatform. Iets dat niet makkelijk blijkt, want veel van de vrouwen hebben nog nooit een smartphone aangeraakt. Maar met elkaars hulp leren de Dalit-vrouwen hun eigen content te produceren en gewapend met hun gloednieuwe smartphones onderzoeken ze verhalen over niet-vervolgde verkrachtingen en moorden, de corruptie van illegale mijnbouwactiviteiten, de opkomst van het hindoe-nationalisme en nog veel meer. De vrouwen worden ook thuis getoond, met echtgenoten of vaders die verbijsterd of vijandig tegenover hun carrière staan. Toch blijven ze, geconfronteerd met diepgewortelde gendervooroordelen, overweldigende obstakels en bedreigingen, vechten voor waarheid en gerechtigheid, en met verrassend succes.

Writing with Fire is een stille en indrukwekkende documentaire die de politieke en sociale situatie van een groot deel van de Indiase bevolking blootlegt. Het is een dringende herinnering aan het belang van journalistiek, vooral voor degenen die de samenleving het zwijgen heeft opgelegd. Het is het verhaal van drie vrouwen die hun lot in eigen handen nemen, elkaar ondersteunen, en tegelijkertijd de wereld veranderen. Writing with Fire is niet met Engelse ondertiteling maar heeft Nederlandse ondertiteling Alleen voor movies that matter is er ook Engelse ondertiteling.

Pasquale, een oude boef die zijn fortuin verloor aan een gokverslaving, beraamt zijn laatste grote overval. Hiervoor herenigt hij De Wolven, een bende van Noord-Italiaanse kermisexploitanten die bijbeunen als criminelen. Met de overval op een geldwagen die 12 miljoen euro vervoert, hopen ze zichzelf van een goed pensioen te voorzien en kunnen ze hun clandestiene beroep een laatste eer bewijzen. Pasquale is zich er echter niet van bewust dat dit niet de enige roof is die plaatsvindt. Based on a true crime.

Dit eigenzinnige speelfilmdebuut van Alberto de Michele, op het snijvlak van documentaire en fictie, is geselecteerd voor IFFR’s Bright Future. “In mijn werk infiltreer ik in duistere criminele werelden met de kennis van een insider. Ik ‘steel’ verhalen van ‘andere’ dieven en gebruik ze voor mijn eigen doeleinden. Dit is zonder twijfel de grootste overval van mijn leven tot nu toe”, aldus De Michele.

Twee mensen op twee verschillende plekken in de wereld vragen filmmaker Diego Gutiérrez om hen te filmen; zijn beste vriend en zijn moeder. Ze weten allebei dat ze niet lang meer te leven hebben. Al pratend proberen beiden zichzelf te begrijpen; de redenen, het doel en het spoor van hun pad door deze wereld.De nabijheid van hun naderende einde triggert een reis. Een tocht naar een plek zonder spoor van menselijk leven. Een mogelijk vacuüm van kleur, geluid, textuur en geur. Een poging om het niets te visualiseren, om het aan te raken.

Door naar zijn vriend en zijn moeder te luisteren, door zich aan hen te spiegelen en deel te nemen aan die tocht, probeert de filmmaker ergens dichtbij te komen. Bij dat wat niet valt uit te leggen. Waarom zijn we hier? Is het de moeite waard? Is het genoeg? The Mirror and the Window is een expeditie, een uitdrijving en een bezwering als voorbereiding op de grote sprong in de leegte, in een poging te begrijpen waar het leven om draait.

Marc-André Leclerc is een alpinist, een bergbeklimmer op rotsen, sneeuw en ijs. Op afgelegen berghellingen maakt de vrijgevochten 23-jarige de meest gewaagde solo-beklimmingen. En toch trekt hij weinig aandacht. Marc-André klimt alleen, ver weg van de schijnwerpers, zonder camera’s, zonder touw en zonder ruimte voor fouten.

Beroemde klimmers staan versteld van zijn prestaties. In een clip aan het begin van de spannende, en aangrijpende documentaire The Alpinist antwoordt Alex Honnold (Free Solo) op de vraag wie hij het meest bewondert: “This kid, Marc-André Leclerc.” In The Alpinist volgt filmmaker Peter Mortimer (The Dawn Wall) de visionaire klimmer die zijn eigen passie volgt, ondanks alle mogelijke gevolgen. Dit blijkt nog niet de makkelijkste opgave. De ongrijpbare Canadese einzelgänger is publiciteitsschuw, heeft geen telefoon en praat niet graag over zijn visie op klimmen. Terwijl Peter moeite heeft om Marc-André met de camera bij te benen, worden zijn beklimmingen steeds groter en gewaagder. En dan begint Marc-André aan een historisch avontuur in Patagonië, dat de mogelijkheden binnen het solo-klimmen voorgoed zal herdefiniëren.

Deze documentaire doet je op het puntje van de stoel zitten. De onvoorstelbare prestaties van de klimmer, de duizelingwekkende beelden van het ruige berglandschap en de intieme interviews met Marc-André, zijn moeder, vriendin en vrienden maken The Alpinist tot een absolute must-see film.

Priscilla Sitieni, ook bekend als Gogo, woont in het hart van de Rift Valley, Noordwest-Kenia. Ze is 94 jaar oud en de oudste basisschoolleerling. Dit schooljaar zal anders zijn dan anders in het dorp. Nu ze in het laatste jaar op de basisschool zit wil Gogo namelijk het doel van haar leven bereiken: haar diploma halen. Aangemoedigd door Myriam, Tracy, haar 54 achterkleinkinderen en de hele school, rijst de vraag: zal deze oudste leerling ook de oudste afgestudeerde worden? In een wereld waarin meisjesonderwijs nog steeds een grote uitdaging is, volgen we deze bijzondere Keniaanse vrouw, die alles op alles zet om haar droom te vervullen, onbegrensd door haar leeftijd.

Het ongelooflijke verhaal van een soldaat van Tataarse afkomst die in de Tweede Wereldoorlog gevangen werd genomen door de nazi’s. Nu probeert zijn dochter Sana, via zijn dagboeken en verschillende persoonlijke en openbare archieven en registers, het spoor van haar zwijgende vader terug te volgen.

Terwijl ze Sana op haar zoektocht vergezelt, spit regisseur Aliona van der Horst (Liefde is aardappelen) ook filmarchieven uit om sporen te vinden van de miljoenen Sovjetsoldaten die in de vuurlinie lagen van oorlogvoerende dictators; zij die erbij waren maar voor het gemak uit het verhaal over de mondiale oorlog werden weggelaten. Door met gemengde technieken als double-pass, inzoomen en inkleuren zich het archiefmateriaal opnieuw toe te eigenen, zoekt de filmmaker de ziel van het beeld – de kleine, subtiele overblijfselen van een omvangrijke, maar terloops uitgewiste menselijke tragedie. Voorzichtig maar vastberaden ontvouwt zich deze geschiedenis in een film die zestig jaar stilte doorbreekt.

Er was muziek en wijn, maar er waren ook injectienaalden: kratten vol objecten van een plaats delict worden uitgestald op een tafel. Deze geestige maar sinistere openingsscène zet de toon voor Feast, de eerste lange speelfilm van Tim Leyendekker. Uitgangspunt is de verontrustende Groningse hiv-zaak, waarbij mannen tijdens feesten met voorbedachten rade werden gedrogeerd en geïnjecteerd met besmet bloed.

Feast is Leyendekkers eigen compromisloze proces van waarheidsvinding, langs diepe primaire emoties als lust, agressie en de behoefte aan geborgenheid. Leyendekkers elegante en vernuftige film is als een stevige omhelzing waarbinnen verwondering plezier, verontwaardiging en afschuw alle ruimte krijgen. Elke gedachte krijgt haar eigen vorm. Verruimde drugsgebruik behalve de geest ook de wil? Kan instemming elastisch zijn?

Theatrale monologen gaan moeiteloos over in het documentaire gestileerde alledaagse. De schuldigen worden bevraagd en aangemoedigd om na te denken over hun daden. Soepel bewegen toon, ritme en kleur mee met verschillende perspectieven en dimensies. De locaties variëren van een sober conventioneel Hollandse woonkamer en een microbiologisch laboratorium tot een strand bij zonsopkomst. Ook verwijzingen naar Plato vinden hun plek. Tijdens de diens feestmaal Symposium wordt gefilosofeerd over oorsprong, aard en doel van Eros en vriendschap. Waar eindigt persoonlijk genot en begint de invasie van de ander? Kant het zijn dat een agressor slechts zocht naar een gevoel van thuiskomen?

De geanimeerde documentaire Flee vertelt het waargebeurde verhaal van Amin Nawabi, die als alleenstaande minderjarige van Afghanistan naar Denemarken vluchtte. Hij is nu 36 jaar, een succesvol academicus en wil gaan trouwen met zijn langdurige vriend Kasper. Maar hij weet dat hij nog het een en ander moet loslaten voordat hij die stap kan maken, en daar is hij nu eindelijk klaar voor. Hij doet voor het eerst zijn buitengewone verhaal bij goede vriend en documentairemaker Johas Poher Rasmussen.

Hij vertelt hoe hij zijn weg vond van het door oorlog verscheurde Kaboel, naar Denemarken, waar hij een open leven kon leiden als homoseksuele man. Een leven dat hij nooit voor mogelijk had gehouden. Amins jeugd werd, net als bij vele anderen, onderbroken in de late jaren 80 toen het conflict in Afghanistan hem en zijn familie dwong om hun huis te ontvluchten. Ze vinden hun weg naar het corrupte Moskou en doen wanhopige pogingen om het gezin stukje bij beetje naar Europa te smokkelen. Het lukt eerst zijn zussen de weg naar Noorwegen te komen, maar hij komt zelf later, helemaal alleen, in Denemarken terecht. Amin kreeg één enkele regel mee van zijn smokkelaars: vertel niemand dat je familie nog leeft. Een regel die hij 25 jaar heeft nageleefd, tot nu.

Rasmussen gebruikt de kracht van animatie om ons te transporteren van de wijken in Kaboel, naar de schrijnende vlucht naar Europa en uiteindelijk, naar een persoonlijke volwassenwording in Denemarken. De animatie, de vertelling en de muziek komen allemaal samen tot een therapeutische ervaring, voor zowel de kijker als voor de man op wie de film gebaseerd is. Het is een film die velen nog lang zal bijblijven.