In Ik ga leven schrijft Lale Gül over het strenge islamitische gezin en de gemeenschap waarin ze opgroeit. Gül werd vanwege haar debuut geprezen, maar ook bedreigd. Met haar werk past Gül in een lange traditie van schrijvers die schreven over hun geloofsgemeenschap en het verlaten daarvan. Tijdens dit programma praten we met Lale Gül en met twee schrijvers die haar voorgingen, Jan Siebelink en Franca Treur, over schrijven over religie, het kijken naar je omgeving, over hoe het individuele verhaal iets universeels kan zijn en natuurlijk het schrijven zelf.

Lale Gül, Jan Siebelink en Franca Treur schreven alle drie over hun jeugd in een orthodox gezin. Hun werk veroorzaakte een storm aan reacties. Waar hielden ze rekening mee tijdens het schrijven? Hoe schreven ze deze boeken? En kan een boek verandering teweeg brengen?

Over de sprekers:

Lale Gül groeide op in een streng Islamitisch gezin in Amsterdam-West. Ze studeert Nederlands aan de Vrije Universiteit en debuteerde dit jaar met haar autobiografische roman Ik ga leven. Tot haar zeventiende ging ze in het weekend naar een Koranschool van Stichting Milli Görus. In Ik ga leven betwist ze alles wat ze daar geleerd heeft en meer. Het boek maakt een hoop los en staat al vele weken in de lijst van bestverkochte boeken in Nederland. De schrijfster werd na het verschijnen doelwit van intimidaties en doodsbedreigingen.

Franca Treur is geboren en opgegroeid in Zeeland. Ze studeerde Nederlands en literatuurwetenschap in Leiden. Ze schreef onder meer de roman Dorsvloer vol confetti (2009). Een debuut dat zeer geprezen werd in literaire kringen, maar door veel mensen uit de gereformeerde gemeenschap waarin zij opgroeide minder warm ontvangen. Treur won voor Dorsvloer vol confetti de Selexyz Debuutprijs en de Jan Bruijns-prijs. Ze schreef ook de romans De woongroep, Hoor nu mijn stem en Regieaanwijzingen voor de liefde naast diverse korte verhalen, essays en columns.

Jan Siebelink werd geboren te Velp, waar zijn vader een kleine bloemisterij dreef. Hij werd onderwijzer en studeerde in zijn vrije tijd Franse taal- en letterkunde. Siebelink brak veertig jaar geleden door met de roman De herfst zal schitterend zijn. Voor De overkant van de rivier (1990) ontving hij de F. Bordewijk-prijs. In 2005 verscheen zijn roman Knielen op een bed violen, waarmee hij een ongekend groot publiek veroverde. In deze roman zijn verschillende herinneringen uit de eigen strenggodsdienstig, christelijke jeugd van Siebelink verwerkt. Het boek werd onderscheiden met de AKO Literatuurprijs en in verschillende talen vertaald. Siebelink heeft een zeer omvangrijk oeuvre. In 2019 schreef hij het Boekenweekgeschenk Jas van belofte. In 2020 verscheen Maar waar zijn die duiven dan.

Kijk de voorstelling om 12:00 uur live hier op deze pagina of op Facebook.

-dit is het voorlopige programma van ‘de republiek’ vanuit ‘de balie’

-aan iedereen

-uitzending: maandag 3 mei 2021:

-op de lijst:

-louis paul boon, herman gorter, johan w von goethe, johan nepomuk nestroy, sylvia plath, anna achmatova, adam zagajewski, maria barnas, friedrich nietsche, k michel, arthur schopenhauer, edward de veere, jan jacob slauerhoff, willem frederik hermans, wg sebald, emily dickinson, karel van het reve, seamus heany, ludwig wittgenstein, theodor fontane, anna achmatova, jan decorte, gerardjan rijnders, john le carré, ea.

-we verwachten zoals altijd plotseling nieuwe bijdrages, discussies en reacties.

-dit repertoire bestaat uit voorgenomen reprises en creaties. vlak van tevoren, ter plekke wordt op genoemde datum het repertoire samengesteld.

‘de republiek’
(open kunstenaarscollectief sinds 1992)

-mei

-in huis was ’t donker, maar de stille straat

vergaarde schemer, aan de lucht blonk laat

nog licht, er viel een gouden blanke schijn

over de gevels in mijn raamkozijn.

-dan blies een jongen als een orgelpijp,

de klanken schudden in de lucht-zoo rijp

als jonge kersen, wen een lentewind

in ’t boschje opgaat en zijn reis begint.

-gorter 1889

Op 2 juni 1943 werd de Nederlandse koopman Jacob Dirkmaat in Wenen onthoofd na een vonnis van het Volksgerichtshof, een bijzondere rechtbank die in 1934 werd opgericht als onderdeel van de afdeling Hoog- en Landverraad. Dit ‘Sondergericht’ stelde Nazi-Duitsland in staat om buiten de constitutionele wetgeving te opereren. Een Nationaal Gerechtshof was een oude wens van de NSDAP. Al in hun eerste partijprogramma eisten ze “het vervangen van het, de materialistische wereldorde dienende, Romeinse Recht, door een Algemeen Germaans Recht.” Jacob Dirkmaat was de eerste van 18 mannen die op deze avond werden gedood. Elke twee à drie minuten één. Op de overtreding die hem het leven kostte stond destijds in Nederland een boete van 3 gulden.

Jacob Dirkmaat was de grootvader van schrijver/regisseur Frances Sanders. Op basis van persoonlijke brieven van Jacob en zijn Weense geliefde Mimi Wiesnar, getuigenverklaringen en processtukken werd in 2020 in opdracht van Theater Na de Dam gewerkt aan een podcast. Op deze avond vind er een theatrale lezing plaats van De zaak Jacob D. Vervolgens gaan we in gesprek over de voorstelling, de rechtsstaat, het individu en verantwoordelijkheid met hoogleraar Sociologie van de Mensenrechten Barbara Oomen, Denker des Vaderlands Paul van Tongeren en Frances Sanders en met een speciale bijdrage vanuit het gerechtshof in Wenen door dr. Friedrich Forsthuber, president van het Landesgericht für Strafsachen Wien.

Theatrale lezing door: Sam Ghilane, Martijn Nieuwerf, Martijn de Rijk, Mark Bergwerf en Frances Sanders.

Over Gesprek Voor de Dam

Ieder jaar maakt De Balie samen met Theater Na de Dam in het kader van de Nationale Dodenherdenking het programma Gesprek Voor de Dam op 3 mei en een passende voorstelling op 4 mei. Dit jaar worden beide programma’s samengevoegd: op 3 mei om 20.00 uur wordt vanuit De Balie in Amsterdam als livestream de theatrale lezing van ‘De zaak Jacob D.’ uitgezonden. Aansluitend vindt er een gesprek over de staat van de rechtstaat in het licht van de herdenking van de Tweede Wereldoorlog.

In Auschwitz kwamen fysiek sterke Joodse mannen gedwongen in het Sonderkommando terecht. ‘De keuze die de mannen hadden, was zelfmoord plegen of overleven en het afschuwelijkste werk uitvoeren’, schrijft Bart Nauta in een artikel over zijn onderzoek naar de Nederlanders in het Sonderkommando die werkten bij de gaskamers van Auschwitz-Birkenau. Tijdens deze avond ontmoet Arnon Grunberg onderzoeker Bart Nauta en filosofe Alicja Gescinska. Ze praten over het Sonderkommando en dader- en slachtofferschap.

Bart Nauta is historicus en onderzoeker bij ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum. Hij studeerde Holocaust en Genocidestudies aan de Universiteit van Amsterdam en het NIOD. Momenteel doet hij verkennend onderzoek naar de psychosociale nasleep van daderschap van massaal geweld. Tijdens zijn studie onderzocht hij een humanitaire interventie van Nederlandse militairen in Rwandese vluchtelingenkampen in 1994, dat aanleiding was voor de Andere Tijden-uitzending ‘Een Vergeten Missie’. Eerder publiceerde hij in NRC Handelsblad over Nederlanders in het Sonderkommando van Auschwitz-Birkenau.  

De filosofe en schrijver Alicja Gescinska studeerde summa cum laude af aan de Universiteit Gent met een verhandeling over positieve vrijheid, en deed daarna een jaar onderzoek aan de universiteit van Warschau. Ze schreef haar proefschrift over morele verantwoordelijkheid in het denken van de Duitse filosoof Max Scheler en de Poolse filosoof (en latere paus) Karol Wojtyla. Ook publiceerde zij diverse boeken, waaronder De verovering van de vrijheid, Een soort van liefde, Intussen komen mensen om. Over politieke betrokkenheid. en Kinderen van Apate. Over leugens en waarachtigheid.

Arnon Grunberg Ontmoet

‘Arnon Grunberg Ontmoet’ is een gesprekkenreeks in De Balie waarin Arnon Grunberg spreekt met prominente denkers, schrijvers, kunstenaars, en politici. Grunberg sprak onder anderen met Marlene Dumas, Zadie Smith, Tomas Sedlacek, Ulrich Seidl, Deborah Feldman en Damiaan Denys.

In de masterclasses leren studenten van sleutelfiguren in hun vakgebied. De gastsprekers vertellen over de keuzes die ze hebben gemaakt, die hen hebben gevormd tot wie ze nu zijn en de dilemma’s die ze op hun pad zijn tegengekomen. De studenten krijgen alle kans de gastdocenten de hemd van het lijf te vragen. Zeven besloten bijeenkomsten met zeven gastdocenten uit verschillende vakgebieden.

Gastdocent op 24 maart is Koen Jansen beter bekend als Diggy Dex.

Femke Halsema (Burgemeester van Amsterdam), Raoul Heertje (stand-up comedian), Wouter Bos (oud-politicus), Nienke Venema (directeur Stichting Democratie & Media), Barbara van Beukering (oud-hoofdredacteur van Het Parool), Jet Bussemaker (voormalig Minister OCW), Youp van ’t Hek (stand-up comedian), Achmed Marcouch (burgemeester van Arnhem), Bero Beyer (bestuurder van het Nederlands Filmfonds), Alexandra van Huffelen (algemeen directeur GVB), Kajsa Ollongren (Vice-Premier) en Arnold Jonk (schoolbestuurder) en vele anderen.

Een kwart van de ex-gevangenen in Nederland belandt binnen twee jaar opnieuw in de gevangenis. Het leven ‘binnen de muren’ is voor sommigen nou eenmaal makkelijker dan het leven erbuiten. Al helemaal als je al eerder hebt gezeten. Hoe goed begeleiden wij (ex-) gedetineerden terug de samenleving in?

We gaan een systeem kritisch gesprek aan met politici en experts op het gebied van strafrecht en recidivisten om de huidige aanpak en re-integratie van gedetineerden te evalueren. Is het strafrecht meer gebaat bij controle en strengere sancties? Of moeten we juist op zoek naar meer menselijkheid en mededogen in het systeem? Wat moet er gebeuren om te zorgen dat het leven ‘buiten de muren’ aantrekkelijker wordt dan daarbinnen?

Dit programma is geproduceerd door De Balie, in samenwerking met de NTR, Autres Directions en Aldus’ producties. Aanleiding van het programma vormt het verschijnen van de podcast ‘Buiten de Muren‘, die twee ex-criminelen uitvoerig volgt nadat ze uit de gevangenis vrijgelaten zijn. De podcast is vanaf 12 mei beschikbaar via NPO Radio 1 en alle podcast-apps. Luister hier alvast de trailer!

Foto: Harry Cock / de Volkskrant

De samenleving zit op dit moment nog dicht, en juist daarom kijken wij vooruit. Hoe gaan we straks weer open? Vanuit een lege salon praten De Balie-programmamakers met bijzondere gasten over de vergaande consequenties van de coronacrisis en hoe de wereld erna eruit ziet.

Dit keer gaat programmamaker Rokhaya Seck in gesprek met socioloog Jaron Harambam over hoe complottheorieën zich hebben ontwikkeld tijdens de coronacrisis en hoeveel ruimte er zou moeten zijn voor kritische geluiden. 

Jaron Harambam is als interdisciplinair socioloog werkzaam aan het Instituut voor Media Studies van de KU Leuven en doet onderzoek naar complottheorieën, aanbevelingsalgoritmes en (social) media. Zijn proefschrift is gebaseerd op etnografisch onderzoek in het Nederlandse complotdenkersmilieu en verschaft een inlevend sociologisch perspectief van een gemarginaliseerde subcultuur.

De samenleving zit op dit moment nog dicht, en juist daarom kijken wij vooruit. Hoe gaan we straks weer open? Vanuit een lege salon praten De Balie-programmamakers met bijzondere gasten over de vergaande consequenties van de coronacrisis en hoe de wereld erna eruit ziet.

Dit keer gaat programmamaker Ianthe Mosselman in gesprek met hoogleraar neurocognitieve ontwikkelingspsychologie Eveline Crone over de effecten van de coronacrisis en coronamaatregelen op pubers en jongvolwassenen en hoe deze generatie bij te staan na de coronacrisis.

Eveline Crone is Hoogleraar Ontwikkelingsneurowetenschap in de Maatschappij aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en Hoogleraar Neurocognitieve Ontwikkelingspsychologie aan de Universiteit Leiden. Zij is geïnteresseerd in de adolescentie as luik naar sociale kansen.

“We staan in een rij. Ik glimlach, ze schieten.
Daar lig ik op het zand van de Nederlandse duinen. Anoniem.
Er ligt een zee tussen het land waar ik ben geboren, tussen het fijne zand dat daar ligt en het koude zand dat hier ligt.”

In een theatrale lezing dragen acteurs de verhalen voor van vijf verzetshelden die tijdens de Tweede Wereldoorlog streden tegen onrecht. Helden die al voor de oorlog wisten hoe het is om discriminatie te ervaren op grond van je sekse, afkomst, seksuele of politieke voorkeur. Om diezelfde reden zijn zij ook ná de oorlog in de schaduw gebleven. In Vergeten Helden spreken zij zich nu uit.

In 1943 werd het Bevolkingsregister in Amsterdam opgeblazen door een groep verzetsstrijders. Onder hen waren celliste Frieda Belinfante en beeldend kunstenaar Willem Arondeus, die openlijk homoseksueel was. Ondertussen schuilde Coos Ayal 30 maanden lang in de jungle van Nieuw Guinea, op dat moment bezet door Japanse troepen. Zowel de Curaçaoënaar George Maduro als Arubaan Boy Ecury pleegden belangrijke daden van verzet. Ze werden verraden en door de Duitsers vermoord.

Deze reading van Vergeten Helden is een voorloper van wat later een breder project wordt met theater, educatie en maatschappelijk engagement.

Overgewicht en obesitas zijn belangrijke gezondheidsproblemen. Naast roken is obesitas de belangrijkste oorzaak van ziekten. Toch worden we met z’n allen wereldwijd steeds dikker en dat heeft met onze omgeving te maken. We hoeven steeds minder te bewegen en ons voedingspatroon wordt steeds ongezonder. Overal waar je kijkt is wel iets lekkers te koop – iets lekkers met veel vet en suiker. Willen we de bevolking gezond houden dan is één maatregel niet genoeg. Kan een belasting op suiker in voedselproducten een goed begin zijn?

Op dit moment heeft 50% van de volwassenen in Nederland overgewicht en bijna 15% van de kinderen. In 2018 werd het Nationale Preventieakkoord gepresenteerd, waarin één van de doelen was om deze cijfers flink terug te dringen. Het RIVM berekent dat met de maatregelen die er nu liggen het percentage in 2040 niet gedaald zal zijn, maar juist zal stijgen. Eén van de maatregelen die dat zou kunnen voorkomen is een belasting op suiker in voedselproducten. In Frankrijk, Noorwegen en het Verenigd Koninkrijk lijkt dat succesvol. Dus, met een nieuw kabinet op komst rijst de vraag: waar blijft die suikertaks?