In Mosul, een Iraakse stad verwoest tijdens de strijd om de bevrijding van Islamitische Staat, is de worsteling om te genezen nog niet over en wordt er hard gewerkt de identiteit, cultuur en kunst van de stad weer op te bouwen.

Drie mannen weigeren Mosul in puin te laten liggen. Bashar, een visser, start de onmogelijke uitdaging het huis van zijn familie te herbouwen. Fakhri, een gepassioneerde verzamelaar, redt op eigenzinnige wijze overblijfselen uit het verleden van de stad, vastbesloten om haar geschiedenis te bewaren. Zijn goede vriend Fadel, een muzikant die ooit het zwijgen werd opgelegd door ISIS, inspireert nu een nieuwe generatie om kunst boven extremisme te verkiezen.

Terwijl Bashar, Fakhri en Fadel met herkenbare menselijkheid de stad proberen nieuw leven in te blazen, zijn we getuige van een culturele heropleving in Mosul – vrouwen die openbare ruimtes heroveren, theaters die heropenen, muziekscholen die opkomen, eeuwenoud erfgoed dat wordt gerestaureerd. Kan de 8.000 jaar oude stad haar ziel terugwinnen?

Hoe ziet het dagelijks leven in Afghanistan eruit? Kabul, Between Prayers is het vervolg op Kabul, City in the Wind (2018), en het tweede deel in een beoogd drieluik van de Nederlands-Afghaanse documentairemaker Aboozar Amini over zijn geboorteland.

In de acht jaar die tussen beide films liggen, hebben de taliban Afghanistan naar hun fundamentalistische principes hervormd. Zo zijn slavernij en vrouwenmishandeling recent legaal geworden volgens de talibanwetgeving. Het zijn zorgwekkende berichten uit een land dat goeddeels een black box is voor internationale media.

Bewonderenswaardig dus dat het Amini is gelukt om deze documentaire op afstand te maken en zo een inkijk te geven in het leven onder talibanbewind. Kabul, Between Prayers is een teder en verdrietig portret van de 23-jarige talibanstrijder Samim en zijn 14-jarige broertje Rafi. Een documentaire waarin wordt gesproken over martelaarschap en het Paradijs – maar waarin aardse liefde af en toe langs ideologie en extremisme heen weet te glippen. Want ook in Afghanistan worden 14-jarige jongens voor het eerst verliefd.

The documentary Soil and Wings follows Ayten and Erduan, who raise their family in the North-Macedonian village of Kanatlar, balancing the 800-year-old Bektashi Sufi teachings with the struggles of modern life. In this tobacco-growing valley, a Turkish Muslim community devoted to faith, family, and tradition allows gender equality to quietly flourish – rooted in the belief that all beings are equal.

After the screening, Soil and Wings-director Stefan Malešević and Muslim feminist Seyran Ateş will discuss Islamic pluralism, the position of women in Islam and the representation of Islam in western Europe.

Vijf jaar lang volgt The Road to Fenix de transformatie van een historische havenloods in Rotterdam tot een kunstmuseum over migratie: een plek vol verhalen over wat het betekent om te vertrekken, te reizen en opnieuw te beginnen.

In het hart van de Fenixloods op Katendrecht, waar miljoenen migranten vertrokken en evenveel aankwamen, verrijst de nieuwste toevoeging aan de Rotterdamse skyline: de roestvrijstalen Tornado. Een trap, uitkijkpunt en kunstwerk in één, ontworpen door de Chinese architect Ma Yansong. De bouw van de Tornado vormt de rode draad: een spiraal die zich ontrolt als de film zelf. Elke draai opent een nieuw perspectief.

The Road to Fenix volgt de mensen die aan Fenix bouwen. Wim Pijbes staat aan de basis van Fenix en zet met visie en daadkracht ideeën om in werkelijkheid. Tussen stof, staal en kunst houdt directeur Anne Kremers het evenwicht tussen toegankelijkheid, diepgang en nuance. Hanneke Mantel doorzoekt archieven naar foto’s die de vele gezichten van migratie verbeelden. Abdelkader Benali weeft objecten, teksten en getuigenissen tot een verhaal over thuis, herkomst en toekomst.

Kunstwerken van onder anderen Beya Gille Gacha, Shilpa Gupta, Raquel van Haver, Hans Holbein de Jonge, Willem de Kooning en Efrat Zehavi verschijnen niet als illustratie, maar als perspectieven op vertrek en thuiskomst, heimwee en hoop, liefde, verlies en geluk. De schoonheid gaat samen met frictie – over representatie, herkomst en eigenaarschap.

The Road to Fenix is een uitnodiging om mee te bewegen, langs verhalen en ruimtes, omhoog langs de Tornado, naar het dak waar de stad zich opent.

Noord-Macedonië, oogstseizoen. Boer Nikola en zijn vrouw Jana leven in harmonie met hun land, de natuur en met elkaar. Het leven is goed, totdat hun idylle verstoord wordt door de harde realiteit van nieuwe overheidsmaatregelen. Het koppel blijkt niet langer in staat hun gewassen te verkopen.

Wanneer Nikola’s familie vertrekt op zoek naar een beter leven in het buitenland, neemt hij gedwongen een baan aan als medewerker op een vuilstortplaats. Hier ontmoet hij Silyan, een witte ooievaar die door zijn familie is verlaten vanwege een gebroken vleugel. Terwijl Nikola de gewonde vogel verzorgt en laat herstellen, ontstaat er een onverwachte vriendschap tussen mens en dier. Een band die zo sterk wordt, dat Nikola besluit zijn land weer om te ploegen tot vruchtbare grond.

In The Tale of Silyan valt het leven van Nikola wonderbaarlijk samen met een 17e-eeuws Macedonisch volksverhaal over Silyan, een boerenzoon die door zijn vader wordt vervloekt en daardoor in een eenzame ooievaar verandert. Het resultaat is een diep ontroerende, intieme documentaire over de stille kracht van verbondenheid, veerkracht en hoop, waarin regisseur Tamara Kotevska ook thema’s als klimaatverandering en economische migratie aankaart.

Kotevska, bekend van het Oscar-genomineerde Honeyland, weet met The Tale of Silyan opnieuw te verbluffen door haar kenmerkende rijke vertelkunst en betoverende, warme beelden. Haar documentaire beleefde dan ook een mooie première in Venetië met vele lovende recensies van de internationale pers.

De stille Anne (Sarah-Jane Potts) wordt geplaagd door een depressieve periode in haar leven. Ze boekt daarom een goedkope vakantie naar het zonnige Spaanse eiland Lanzarote. Terwijl ze naar rust zoekt, belandt ze vrijwel direct in een gevaarlijke situatie. Ze ontmoet een andere soloreiziger, Bill (David Ganly), die met een oplossing op de proppen komt.

Waar Anne zich moeilijk kan uiten, is Bill uit totaal ander hout gesneden. Hij deelt alles met groot gemak. De intrigerende dynamiek tussen de zwijgzame vrouw en de luide man vormt het hart van dit subtiele, mild-komische drama.

‘Niet generaals, maar leraren winnen oorlogen’, aldus de Russische president Poetin. Na de grootschalige invasie van Oekraïne bevindt schoolmedewerker Pasja zich plots aan het front van de Russische propaganda-oorlog. Gewapend met een camera en opvallend veel humor gaat deze ‘Mr. Nobody’ de strijd aan met Poetins oorlogsmachine. Deze eigenzinnige film is bekroond met de Oscar voor beste documentaire.

Mr. Nobody Against Putin is een zeldzame inkijk in hoe absurdistisch het leven in het huidige Rusland is geworden. We zien hoe jonge scholieren patriottische liederen zingen, marcheren door de schoolgangen en alternatieve geschiedenissen geleerd krijgen. Ondertussen probeert Pasja waar het kan vrolijk verzet te plegen. Dat deze beelden westerse bioscopen hebben gehaald, is een klein wonder en betekende voor Pasja dat hij zijn geliefde thuisland moest ontvluchten.

In Let’s Say Goodbye to the Night horen we de echo’s van de Holocaust nagalmen in de levens van kinderen en kleinkinderen van Sobibor-overlevenden. Na afloop van de vertoning gaan we met o.a. Arnon Grunberg en Jetje Manheim in gesprek over de doorwerking van een inktzwarte familiegeschiedenis in tijden van nieuwe oorlogen. 

In 1943 komt een groep Joodse gevangenen in nazi-vernietigingskamp Sobibor in opstand. Door deze spectaculaire uitbraak zijn er toch enkele overlevenden van deze ‘dodenfabriek’. Jules Schelvis, zelf ook overlevende van Sobibor, interviewde in de jaren tachtig twaalf mannen en vrouwen die bij de opstand betrokken waren. De meesten hadden nog nooit hun verhaal verteld totdat Schelvis ze vastlegde met zijn amateurcamera. Deze twaalf opstandelingen geven een indringend ooggetuigenverslag van de gebeurtenissen in het kamp.

Het verhaal van de overlevenden eindigt niet bij de opstand. Want hoe leef je verder nadat je hele familie is vermoord? De opstandelingen zijn de wereld over getrokken, weg uit Europa, naar de Verenigde Staten, Oekraïne en Israël. In Let’s Say Goodbye to the Night reizen Piet de Blaauw en Jan Pieter Tuinstra de overlevenden achterna en ontmoeten hun kinderen en kleinkinderen, die laten zien hoe verschillend zij omgaan met het inktzwarte verleden.

De nabestaanden dragen de geschiedenis van de overlevenden mee. Hun persoonlijkheid, wie ze zijn, is gevormd door het verleden van hun ouders. En nu snijdt op confronterende wijze, het heden door het verleden. In Kyiv zijn de gevolgen van de Russische agressie pijnlijk zichtbaar en is de dreiging van een nieuwe dictatuur levensgroot. In Israël scheren straaljagers bulderend over richting Gaza en wordt het geweld dat Israël gebruikt wereldwijd steeds luider veroordeeld. Wat betekent dit in het leven van de nabestaanden?

Past Future Continuous: Een uit Iran gevluchte vrouw vraagt haar achtergebleven ouders camera’s in huis te plaatsen, om van veraf in verbinding te blijven. Bij deze opnamen reflecteert zij op familie, de politieke onrust in Teheran en het verlangen naar een thuis.

Winnaar van de IDFA Award for Best Film 2025 in de Envision Competition.

Remake: De dood van zijn zoon Adrian dwingt Ross McElwee om terug te blikken. Heeft hij iets gemist? Via oude familievideo’s en herinneringen probeert de cineast grip te krijgen op hoe hun beider levens zijn gelopen.

Winnaar van de Beeld & Geluid IDFA ReFrame Award 2025.

An Open Field: Teboho Edkins bezoekt met zijn vader de plek in Ethiopië waar zijn broer in 2019 omkwam tijdens een vliegtuigcrash. Daar treffen ze een diep rouwende gemeenschap die de slachtoffers van de ramp op een liefdevolle manier koestert.

Winnaar van de IDFA Award for Best Short Documentary 2025.

A Fox Under a Pink Moon: Subtiel gelaagd zelfportret van Soraya, een eigenzinnige 16-jarige kunstenaar die al jaren van Iran naar Europa probeert te vluchten—ijzingwekkende trips die ze met haar mobiel filmt. Al haar angsten en zorgen stopt ze in fantastische kunstwerken.

Winnaar van de IDFA Award for Best Film 2025 in de International Competition.

• 10:45 – 12:00 Past Future Continuous
• 12:00 – 13:00 Pauze
• 13:00 – 15:00 Remake
• 15:00 – 15:30 Pauze
• 15:30 – 16:08 An Open Field
• 16:08 – 17:24 A Fox Under the Pink Moon

A Fox Under the Pink Moon

Past Future Continuous

Remake

In een spel van vlakverdeling, lijnen en ritme bewegen Piet Mondriaans persoonlijke overpeinzingen en de historische gebeurtenissen van zijn tijd zich afwisselend tussen voor-en achtergrond.

Terwijl Piet Mondriaan zijn composities overweegt en heroverweegt, waarin de dikte van een lijn een allesbepalende weerslag heeft op het gehele schilderij, werpt de Tweede Wereldoorlog zijn schaduw vooruit. Ondanks dat Mondriaan zich bewust is van het dreigende gevaar weifelt hij en stelt zijn beoogd vertrek naar New York uit om door te blijven werken aan zijn schilderijen. Gelijktijdig blijft hij hopen op een goede afloop. Pas als de grond hem te heet onder de voeten wordt, vertrekt hij impulsief. Maar dan maakt de bureaucratie het hem niet makkelijk om naar New York te reizen. Na aankomst in New York verdwijnen de voorheen zo kenmerkende zwarte lijnen en vlakken in primaire kleuren uit zijn schilderijen om plaats te maken voor het ritme van zijn nieuwe omgeving. In weerwil van de donkere tijden lijkt Mondriaan zich te bevrijden van de door hemzelf opgelegde dogma’s en vernieuwt hij zichzelf met het maken van ogenschijnlijk speelse(re) composities.