Hoe kijken Indonesiërs terug op 350 jaar Nederlandse overheersing? Wat leren kinderen op Indonesische scholen over deze periode, en de onafhankelijkheidsoorlog die volgde? En hoe kijken Indonesiërs nu naar Nederland?

De afgelopen tijd krijgt de koloniale tijd in voormalig Nederlands-Indië veel aandacht in Nederland. In boeken, films en een nieuw onderzoek door de overheid wordt gereflecteerd op een periode waar veel Nederlanders lang liever niet over praatten. 

De manier waarop wij in Nederland terugkijken op onze koloniale geschiedenis – als we dat al doen – is gekleurd, of we dat nou willen of niet. Wat er verteld wordt, en hoe, verschilt naar gelang de tijd en plaats, en de belangen van degene die de geschiedenis schrijft. Wat een kind op school in Amsterdam leert over wat we destijds Nederlands-Indië noemden, is heel anders dan wat er op scholen in Jakarta wordt onderwezen. 

De Volkskrant wilde weten hoe Indonesiërs naar de periode van Nederlandse overheersing kijken, en organiseerde een enquête onder de 15 miljoen lezers van de Indonesische geschiedeniswebsite Historia.id. In dit programma praten we met Indonesiërs en Nederlanders over de resultaten van dit onderzoek.

Over de sprekers:

Michel Maas is journalist en schrijver en was achttien jaar correspondent in Indonesië. Hij begon er in 2001 voor de Volkskrant en werkte vanaf 2007 ook voor de NOS. In 2019 keerde hij terug in Nederland en tegenwoordig werkt hij als zzp’er in de journalistiek – als eindredacteur, onderzoeksjournalist, verslaggever. Ook is hij vanwege zijn kennis van Zuidoost-Azië als Associate Fellow verbonden aan het Instituut Clingendael. 

Erik Ex is werkzaam als docent geschiedenis op het Cygnus Gymnasium in Amsterdam. Daarnaast is hij onderwijscolumnist voor Trouw en lerarenopleider bij de Universiteit van Utrecht.

Yulia Pattopang werkt als schrijver, programmamaker, en historicus en is gespecialiseerd in de postkoloniale geschiedenis van Indonesië. Yulia is geboren en getogen in Indonesië en kwam als student Koloniale Geschiedenis en Globalisering aan de Universiteit Leiden naar Nederland. Ze werkte voor verschillende instanties waar de Indonesische geschiedenis en gemeenschap in Nederland centraal staat, onder andere voor Radio Nederland Wereldomroep als journalist bij de Indonesische redactie en als onderzoeker/producent voor een project van het Indisch Herinneringscentrum, genaamd Huizen van Aankomst.

Antheun Janse werkt als docent geschiedenis op Het Baarnsch Lyceum en is daarnaast werkzaam als voorzitter van de Commissie Wereldgeschiedenis van de Vereniging van docenten in Geschiedenis en staatsinrichting Nederland (VGN), die als doelstelling heeft meer wereldgeschiedenis in de klas te krijgen.

Esmée Begemann is theaterregisseur, gespreksleider en performer en zet zich met haar werk in voor het debat over dekolonisatie en diversiteit in Nederland en Europa. Ze is nauw betrokken bij Theater voor Keti Koti en bij het Indisch Herinneringscentrum in Den Haag. Momenteel werk ze in het kader van het het Jakop Ahlbom Company Talentontwikkelingstraject samen met Ruth Borg aan Remains of Violence, een voorstelling waarin de nasleep van geweld wordt onderzocht. In 2023 zal ze samen met Naomie Pieter de ITA JR regisseren.

Martin Bossenbroek is historicus en werkte onder andere voor de Universiteit Leiden, de Koninklijke Bibliotheek (KB) te Den Haag en de Universiteit Utrecht. Ook is hij auteur van een aantal historische klassiekers, waaronder De Boerenoorlog (winnaar van de Libris Geschiedenisprijs). Zijn nieuwste boek De wraak van Diponegoro belicht het begin en het einde van Nederlands-Indië, zoals dat werd beleefd en mede vormgegeven door Nederlandse én Indonesische hoofdrolspelers

Feba Sukmana is presentator en redacteur voor het onderwijsjournalistieke platform Erasmus Magazine van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Feba is geboren en getogen in Indonesië, studeerde literatuur in Jakarta en kwam in 2007 naar Nederland om Dutch Studies te studeren aan de Universiteit Leiden. Ze is gespecialiseerd in Indische letteren en postkoloniale literatuur.

Arnon Grunberg gaat met socioloog Abram de Swaan in gesprek over zijn werk. De Swaan bestudeert hoe massageweld en massamoord zich kunnen voltrekken, en hoe het komt dat de ene groep zich tegen een andere keert.

De Swaan schreef onder meer het boek Compartimenten van de vernietiging, waarin hij genocidale regimes en hun daders onderzoekt, en Tegen de vrouwen, waarin hij onderzoek doet naar waar het wereldwijde mannelijke verzet tegen de opmars van vrouwen vandaan komt. Grunberg bevraagt De Swaan over de massa, schuld, eer en daderschap.

Abram de Swaan is emeritus hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam. Van 1973 tot 2007 was hij hoogleraar sociologie en vanaf 2001 ook universiteitshoogleraar sociale wetenschap aan de Universiteit van Amsterdam. Hij doceerde o.a. aan het Collège de France in Parijs en aan Columbia University in New York. Tot zijn succesvolste boeken behoren Amerika in Termijnen, De mens is de mens een zorg, Zorg en de staat, De mensenmaatschappij, Woorden van de wereld en Compartimenten van vernietiging. Zijn werk verscheen in twaalf talen. Hij was jarenlang columnist voor NRC Handelsblad en ontving in 2008 de P.C. Hooft-prijs voor zijn volledige oeuvre.

Arnon Grunberg Ontmoet…
‘Arnon Grunberg Ontmoet…’ is een gesprekkenreeks in De Balie waarin Arnon Grunberg spreekt met prominente denkers, schrijvers, kunstenaars, en politici. Grunberg sprak onder anderen met Marlene Dumas, Zadie Smith, Tomas Sedlacek, Ulrich Seidl, Deborah Feldman en Damiaan Denys.

Het openhouden van scholen is één van de prioriteiten in het coronabeleid. Toch heeft het onderwijs de deuren meermaals moeten sluiten. De vraag die centraal staat: hoe houden we de scholen veilig open? Moeten we het onderwijs tegen elke prijs draaiende houden? En naar welk advies moeten we luisteren, nu iedereen iets anders lijkt te zeggen?

Sluiting van scholen – en dus onderwijs op afstand – leidt tot leer- en ontwikkelingsachterstanden, en juist kinderen uit kwetsbare groepen worden hard geraakt als de reguliere lessen niet doorgaan. Op advies van het OMT besloot het kabinet om de kerstvakantie te verlengen voor het onderwijs.

Ondanks stijgende besmettingscijfers gaat het primair en voortgezet onderwijs begin dit jaar weer open. “Tweeënhalf miljoen leerlingen hebben nu weer de mogelijkheid om naar school te gaan en dat is iets om je over te verheugen,” zegt demissionair onderwijsminister Arie Slob. Terwijl het onderwijs nog wacht op een langetermijnstrategie, hoeven we op dit moment geen aanvullende maatregelen te verwachten. Het demissionaire kabinet houdt vast aan de maatregelen die ook voor de kerstvakantie binnen de scholen doorgevoerd werden.

In dit programma praten we met onderwijzers, experts uit de politiek en de wetenschap over de moeilijke vraag hoe we gezond en zonder onoverbrugbare leerachterstanden uit deze crisis komen.

Let op: dit programma vindt plaats in ITA. Het gesprek wordt gehouden in het Engels.

De kloof tussen arm en rijk, tussen stad en platteland en tussen de elite en de arbeidersklasse wordt almaar groter. Wat zijn de gevolgen daarvan, en hoe ontwikkelen deze verhoudingen zich? Deze thema’s vormen de rode draad in het werk van Édouard Louis, de Franse schrijver die de afgelopen jaren door een breed publiek werd omarmd.

In deze editie van Sign of the Times praten we met Louis over die kloof, die hijzelf als gevierde schrijver uit een arbeidersgezin als geen ander kent. Wat zijn de politieke en maatschappelijke oplossingen voor de problemen die door deze tweedeling worden veroorzaakt, en welke rol speelt Louis zelf? Kan hij zijn onafhankelijkheid en radicale denkbeelden behouden, nu hij een van de meest succesvolle schrijvers van Europa is geworden? En hoe ziet hij de toekomst van Frankrijk en Europa in?

Édouard Louis

De 29-jarige Franse schrijver Édouard Louis debuteerde in 2014 met het autobiografische Weg met Eddy Bellegueule, over zijn jeugd als homoseksueel in een arm arbeidersgezin. Hij goeide sindsdien uit tot een wereldwijde literaire sensatie, en een belangrijke stem in het politieke debat in Frankrijk.

Sign of the Times

Tijdens Sign of the Times onderzoeken Internationaal Theater Amsterdam en De Balie dé maatschappelijke thema’s van vandaag tijdens een unieke combinatie van theater en gesprek. In eerdere afleveringen gingen Femke Halsema en Thierry Baudet in debat over identiteitspolitiek, spraken we over de woede van Catalanen met de uit Spanje gevluchte Carles Puigdemont, wierp Franse schrijver Kamel Daoud zijn licht op koloniale identiteit, en werkten David Van Reybrouck, Ivo van Hove, het ITA-ensemble en De Balie samen aan een theatrale voorstelling naar aanleiding van Reybrouck’s boek Revolusi.

Guantánamo Bay bestaat twintig jaar. Mohamedou Ould Slahi zat er veertien jaar gevangen, zonder dat er ooit een aanklacht tegen hem werd geformuleerd. Samen met hem kijken we terug op de afgelopen twintig jaar.

Wat zijn de gevolgen van de ‘extraordinary rendition’, ingesteld door toenmalig president Bush na 9/11, die martelingen en ontvoeringen mogelijk maakten en waarmee de Verenigde Staten gevangenen al hun grondrechten ontnamen zonder juridische grond. Hoe verder te leven als The land of the free al jouw vrijheden afpakte? En hoe te kijken naar Europa, het continent waar men zegt mensenrechten hoog in het vaandel te hebben, maar wat wegkeek? 

In 2015, terwijl Ould Slahi nog in Guantánamo Bay vastzat, verscheen zijn boek Guantánamo Diary, waarin hij zijn ervaringen in de gevangenis beschreef. In 2016 werd Ould Slahi vrijgelaten, zonder ooit aangeklaagd te zijn. Hij verhuisde terug naar Mauritanië. De film The Mauritanian is gebaseerd op zijn levensverhaal. Hij schreef de tekst voor de voorstelling Freedom van NITE en het boek The Actual True Story of Ahmed and Zarga.

Mohamedou Ould Slahi is op uitnodiging van De Balie en NITE (Club Guy & Roni en Noord Nederlands Toneel) en een jaar lang in Nederland als schrijver/maker in residence.

Terugkijktip:

Wat is vrijheid voor jou, wat betekent dit voor de vrijheid van anderen, en hoe draag jij bij aan vrijheid?

Senna Maatoug gaat op bezoek bij het IJburg College om met de studenten in gesprek te gaan over vrijheid, democratie en actief burgerschap.

Het Nationaal Gesprek over Vrijheid is een gesprek tussen generaties, tussen studenten van het middelbaar beroepsonderwijs en bestuurlijk Nederland over burgerschap en democratie. Hoe krijgen we onze vrijheden weer terug? In wat voor maatschappij willen we leven en hoe werken we hier naartoe?

Mondkapjesplicht, gelimiteerd contact met geliefden, de eerste avondklok sinds de Tweede Wereldoorlog: 2020 was een crisisjaar. Nooit eerder werd deze generatie dusdanig in haar vrijheden beperkt. Nu de open samenleving weer in toenemende mate mogelijk is, zijn live gesprekken over vrijheid of de beperking daarvan belangrijker dan ooit.

Kijk op de pagina van Nationaal Gesprek over Vrijheid voor meer informatie en komende editie

-dit is het voorlopige programma van
‘de republiek’ vanuit ‘de balie’

-maandag 3 januari 2022

-aan iedereen
-gelukkig nieuwjaar!

-bijzonderheid:
-de opvoering vindt plaats zonder publiek in de salon van de
balie.
-er wordt opgenomen en live uitgezonden via balie tv.
–vanaf 20 uur 30 in de avond.

-op de lijst:
-hans andreus, anton tsjechov, j. slauerhoff, judith herzberg, k
michel, wg sebald, jef last, anna achmatova, c buddingh,
friedrich nietzsche, olga tokarczuk, peter handke, franz kafka,
seamus heaney, john maxwell coetzee, svetlana aleksijevitsj,
orhan pamuk, emily dickinson, patrick modiano ea.

-we verwachten zoals altijd plotseling nieuwe bijdrages,
discussies en reacties.
-dit repertoire bestaat uit voorgenomen reprises en creaties.
vlak voordat we beginnen, ter plekke, wordt op genoemde datum de
nieuwe lijst gemaakt.

‘de republiek’
(open kunstenaarscollectief sinds 1992)

-liggen in de zon
ik hoor het licht het zonlicht pizzicato
de warmte spreekt weer tegen mijn gezicht ik lig weer dat gaat
zo maar niet dat gaat zo
ik lig weer monomaan weer monodwaas van licht.
ik lig languit lig in mijn huid te zingen
lig zacht te zingen antwoord op het licht
lig dwaas zo dwaas niet buiten mensen dingen
te zingen van het licht dat om en op mij ligt.
ik lig hier duidelijk zeer zuidelijk lig zonder
te weten hoe of wat ik lig alleen maar stil
ik weet alleen het licht van wonder boven wonder
ik weet alleen maar alles wat ik weten wil.

-hans andreus

Op woensdag 2 maart 2022 om 17.00 uur organiseren De Balie, de Universiteit van Amsterdam (UvA) en de Vrije Universiteit (VU) een verkiezingsdebat dat voor iedere Amsterdamse student van belang is. De lijstrekkers van 9 Amsterdamse politieke partijen (GroenLinks, D66, PvdA, VVD, JA21, DENK, Volt, PvdD en BIJ1) hebben toegezegd aanwezig te zijn.

Ze gaan met elkaar in debat over thema’s die studenten aangaan voor een publiek dat volledig bestaat uit studenten. Ook de onderwerpen worden aangedragen door studenten van de UvA en VU. Het debat is via een livestream voor iedereen te volgen.

In Amsterdam studeren 125.000 studenten. Met de gemeenteraadsverkiezingen op 16 maart 2022 in het vooruitzicht is het belangrijk om juist hen de kans te bieden om direct van de lijsttrekkers te horen wat hun partij voor hen zou willen betekenen. Met scherpe vragen van studenten over bijvoorbeeld studentenwelzijn, studentenhuisvesting of de problematieken rondom het vinden van een stageplek. Met thema’s die dicht bij de belevingswereld van de studenten liggen, bieden we de lijsttrekkers de kans een poging te wagen om twijfelaars over de streep te trekken.

“ Je begint met een tasje, nadat je uit huis geplaatst bent, en op een gegeven moment verhuis je zo vaak, dan heb je misschien wel een paar doosjes. Ik dacht op een gegeven moment ook wel: waarom zou ik nog mijn spullen uitpakken? Want wie weet waar ik zo meteen heen moet.”

In Nederland groeien elk jaar meer dan 40.000 kinderen uit huis op. Alleen al in Amsterdam bedroeg het aantal kinderen en jongeren die uit huis zijn geplaatst vorig jaar 1485. Maar komen de belangen van het kind wel op de eerste plaats? Verder van huis is een theatervoorstelling over de meest ingrijpende jeugdzorgmaatregel.

Live Journalism onderzocht samen met AT5 de afgelopen drie maanden de bittere praktijk van uithuisplaatsingen in Amsterdam. Wat gaat eraan vooraf, hoe gaat het in z’n werk en vooral: wat gebeurt er nadat is besloten dat een kind niet meer thuis kan wonen? Dat onderzoek heeft geleid tot deze slotvoorstelling, die tot stand is gekomen middels gesprekken met ouders, jongeren, experts, hulpverleners en andere betrokkenen.

Toen de nieuwe jeugdwet in 2015 werd ingevoerd, was de ambitie om het aantal uithuisplaatsingen terug te dringen. Dat doel werd niet gehaald. Sterker nog: het aantal kinderen dat uit huis wordt geplaatst blijft maar groeien. Hoe kan dit gebeuren, waar gaan deze kinderen heen? En zijn er alternatieven?

Theatermaker Jelle Zijlstra maakte Verder van huis op basis van de ervaringen van de jongeren uit het onderzoek. Na de voorstelling zal er een nagesprek plaatsvinden.

Spel: Renée de Graaff
Regisseur: Jelle Zijlstra
Techniek: Roland van Ulden, Ryan Oduber, Petyr Veenstra, Ebun van Duifhuizen
Onderzoek: Gatool Katawazi, Monique Hindriks, Eline Durand, Martine Bakker, Zara Toksöz

Dit programma vindt online plaats, en is geen onderdeel van het Genootschap der Rede.

Het afgelopen jaar kwam Lilianne Ploumen in de schijnwerpers te staan toen zij na het plotselinge vertrek van Lodewijk Asscher de nieuwe leider van de Partij van de Arbeid werd.

Ploumen werd geprezen voor haar vastbeslotenheid om met GroenLinks als één team te onderhandelen over de vorming van een nieuw kabinet, maar over die harde eis klonk binnen haar partij ook gemor. Hoe blikt zij zelf terug op een jaar van campagne voeren en onderhandelen? En hoe kijkt ze naar de toekomst, met nieuwe verkiezingen in het vooruitzicht?

Lilianne Ploumen (1962) groeide op in Maastricht als dochter van de melkboer, en was het eerste meisje uit haar familie dat ging studeren. De feministe met een zachte G en activistische inborst was vijftien jaar lang directeur van ontwikkelingsorganisaties zoals Mama Cash en Cordaid, voordat ze in 2007 de politiek binnenwandelde. Als minister initieerde ze in 2017 SheDecides, een internationaal fonds voor veilige abortus, waarvoor zij de de Aletta Jacobsprijs ontving. In maart 2017 leed de PvdA een historische verkiezingsnederlaag, maar Ploumen kwam dankzij voorkeursstemmen toch nipt in de Kamer. Begin dit jaar werd zij de de nieuwe lijsttrekker van de partij.

Operatie Interview

In het maandelijkse programma Operatie Interview wordt het vraaggesprek ontleed. Eén gast en drie vlijmscherpe interviewers. Wie de interviewers zijn, blijft tot op het podium geheim voor de gast. Het publiek weet naar welke antwoorden de interviewers vissen; de hoofdgast niet. Lukt het de interviewers om binnen de tijd onthullende antwoorden te ontlokken of de hoofdgast tot tranen te roeren? Wie heeft de ‘kunst van het interviewen’ volledig onder de knie?

Operatie Interview kende al spannende, spraakmakende en ontroerende interviews. Zo werd burgemeester Eberhard van der Laan – tot zijn grote verrassing – ondervraagd door zijn eigen vrouw, ging Sylvana Simons de confrontatie aan met interviewer Wilfred Genee, en bekeerde Hedy d’Ancona topvrouw Neelie Kroes tot het feminisme.