Wat is vrijheid voor jou, wat betekent dit voor de vrijheid van anderen, en hoe draag jij bij aan vrijheid?

Imane Nadif (GroenLinks) gaat met studenten van De Verrijking Amsterdam in gesprek over de betekenis van vrijheid, democratie en actief burgerschap.

Vrijheid is van levensbelang. Hoe vrij zijn we in een land dat te maken heeft met een toeslagenschandaal, een woningcrisis en een oorlog op Europees grondgebied? Vrijheden beschermen vereist gedeelde waarden en gezamenlijk vertrouwen in de democratie. Tegelijkertijd gedijt vrijheid ook bij meningsverschillen, bij frictie tussen de ideeën van de één en de ander. En dus bij het voeren van goede gesprekken.

Kijk op de pagina van Nationaal Gesprek over Vrijheid voor meer informatie en komende edities.

Sir David Attenborough’s voice has soothed generations across the globe. What does it say about us that the character of Attenborough has become the defining communicator of the natural world? How has his gaze, his voice and his storytelling influenced what we consider ‘pristine’ and ‘beautiful’ and ‘untouched’?

Together with theatre maker Agat Sharma, we delve into the cultural weight of the 98-year old Attenborough and the ways his voice – authoritative, friendly and familiar – shapes and limits our understanding of nature. What remains untold?

An evening on the man who taught us how to see the natural world. A character study of Sir David Attenborough.

In De Balie spreken we met medici over de, volgens oud-premier Mark Rutte, grootste Nederlandse crisis sinds de Tweede Wereldoorlog. Met horten en stoten is er ondertussen een parlementaire enquêtecommissie corona van start gegaan om het kabinetsbeleid ten tijde van de coronacrisis kritisch tegen het licht te houden. Wij nemen daar alvast een voorschot op. Welke lessen moeten we trekken om onze gezondheidszorg beter op de toekomst voor te bereiden?

Met de commissieleden van de enquête denken we mee mee en blikken we terug op de grootste crisis in Nederland sinds de Tweede Wereldoorlog. Hoe kon het zorgsysteem zo onder druk komen te staan? Voor welke uitdagingen stonden artsen gesteld? En wat moeten we doen om paraat te staan voor een nieuwe pandemie?

Aanvankelijk schrapte dit kabinet zonder al te veel ruchtbaarheid 300 miljoen euro die gereserveerd was voor ‘pandemische paraatheid’. Minister Agema heeft ondertussen toegezegd alsnog naar financiering te gaan zoeken, maar de kwestie is tekenend voor hoe we ons het liefst verhouden tot de coronaperiode: zo min mogelijk.

Bij dit event krijgt iedere bezoeker gratis het boekje PANDEMISCHE PARAATHEID Lessen uit de Coronacrisis voor een veerkrachtige toekomst. Het boekje wordt uitgegeven door Herstel NL onder redactie van Ira Helsloot en Erik-Jan Vlieger met als auteurs Armand Girbes, René ten Bos, Eline van den Broek, Marnix Eijsink Smeets, Roel Pieterman en Rudi Westerdorp.

Terugblikken op de coronapandemie
Deze avond is de eerste in een reeks van drie. In deze editie staat het perspectief van de gezondheidszorg centraal. In een tweede editie zullen we vanuit juridisch en rechtsstatelijk oogpunt terugblikken en op de laatste avond kijken we naar de langetermijnimpact van de coronapandemie op de maatschappij en economie.

Leven we inmiddels volledig in de door Christopher Lasch beschreven narcistische cultuur? In gesprek over de blijvende invloed van De cultuur van het narcisme (1979).

In zijn baanbrekende boek De cultuur van het narcisme beschrijft de Amerikaanse cultuurcriticus Christopher Lasch hoe een samenleving geobsedeerd door zelfbeeld en persoonlijke bevrediging leidt tot moreel verval. Lasch schildert een scherpzinnig portret van de laatmoderne mens, gevangen in een vicieuze cirkel van consumptie, therapie en zelfontplooiing – ten koste van solidariteit en gemeenschapszin.

Meer dan 40 jaar later worden de machtigste landen van de wereld geleid door narcisten, regent het zelfhulpboeken en heeft iedereen een coach. Leven we inmiddels volledig in de door Lasch beschreven narcistische cultuur? En is er een weg terug? Tijdens deze avond gaan we in gesprek over de blijvende invloed van De cultuur van het narcisme. Wat betekent dit werk voor onze tijd, en welke antwoorden biedt het op hedendaagse vraagstukken rondom individualisme, technologie, gender en sociale cohesie?

Christopher Lasch (1932 – 1994) was een Amerikaanse auteur, cultuurcriticus en docent Geschiedenis aan de Rochester Universiteit. Lash schreef veelbesproken boeken als De cultuur van het narcisme, The True and Only Heaven (1991) en The Revolt of the Elites: And the Betrayal of Democracy (1996), waarin hij zich een criticus van het liberalisme en kapitalisme betoonde.

Sprekers

Joost de Vries is schrijver van essays en romans, meest recentelijk Hogere machten. In 2023 kreeg hij de Frans Kellendonkprijs voor zijn oeuvre. Sinds 2005 schreef hij voor De Groene Amsterdammer, waar hij de afgelopen jaren ook adjunct hoofdredacteur was. In januari vertrekt hij naar De Volkskrant om een nieuw katern op te zetten vol essays en literatuur.

Margriet van Heesch is cultuurwetenschapper verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. In haar onderwijs en onderzoek analyseert zij intersekse en gendervraagstukken, gender studies, queer studies, LHBTQI, seksualiteit, en de liefde. Zij publiceerde in NRC, De Gids en De Correspondent en schreef De Kleine Butler (2024, Atlas Contact) over filosoof Judith Butler.

Lena Bril is journalist en onderzoekt therapiecultuur in Nederland. Haar reportages en essays verschenen onder andere in De Groene Amsterdammer en Trouw. In 2025 verschijnt haar debuut: In therapie. 

Mark Lievisse Adriaanse is journalist bij NRC Handelsblad en werkt aan een boek over de uitholling van de democratie.

In december 2022 bood toenmalig premier Mark Rutte namens de Nederlandse staat excuses aan voor het slavernijverleden. Aan de hand van de gespreksstarter ‘Wie zijn wij?’ zijn mensen door het hele land daarna met elkaar in gesprek gegaan over deze gedeelde geschiedenis. Wat leverde dat op?

Het slavernijverleden werkt tot op de dag van vandaag door op onze samenleving. De slavernijexcuses waren dan ook een startpunt voor een maatschappelijke dialoog. Deze is door het hele land gevoerd met de hulp van een ‘gespreksstarter.’ Hoe blijven we met elkaar in gesprek en maken we van ons slavernijverleden een gedeeld verhaal? Dat verkennen we in dit programma met mensen die zich hebben verdiept in deze vaak zeer persoonlijke geschiedenis en zich inzetten voor een dialoog.

‘Gesprekstarter Wie zijn wij?‘
Het afgelopen jaar zijn op 25 plekken door heel Nederland mensen met elkaar in gesprek gegaan door middel van de gespreksstarter ‘Wie zijn wij?’. Dit is een levensgrote variant van het spel ‘Wie is het?’ met portretten van mensen die op een bepaalde manier een verbinding hebben met het slavernijverleden. Onder begeleiding van een gespreksleider bevragen deelnemers hun eigen perspectief en dat van anderen, op de geportretteerden en deze gedeelde geschiedenis. Meer over ‘Wie zijn wij?’.

Sprekers

Mr. drs. A.H. (Arne) van Hout is sinds 1 december 2022 directeur-generaal Openbaar Bestuur en Democratische Rechtsstaat bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Eerder was hij gemeentesecretaris in Bronckhorst en Nijmegen, waar hij tevens algemeen directeur was. Hiervoor vurvulde hij ook andere managementfuncties bij onder andere de gemeenten Roosendaal en Weesp. Van Hout studeerde Nederlands Recht, Staats- en Bestuursrecht en Milieukunde aan de Universiteit Utrecht.

Astrid Elburg werd door kabinet-Rutte IV in 2024 tot voorzitter van het Herdenkingscomité Slavernijverleden benoemd. Het comité heeft de taak het onderzoek naar het slavernijverleden te stimuleren en er meer licht op te werpen in de maatschappij. Vanaf 2027 organiseert dit comité ook de slavernijherdenkingen.

Otwien Vlieri is jongerencoach, gespreksleider en creatieve verbinder. Hij werkte bijna achttien jaar bij de politie in Amsterdam, waar hij onder andere als jeugdspecialist werkte. Deze expertise zet hij nu in om jongeren en ketenpartners samen te brengen. Sinds enkele jaren wijdt hij zich volledig aan het ondersteunen van jongeren in hun (levens-)keuzeprocessen en persoonlijke ontwikkeling. Hij heeft als gespreksleider meerdere malen de gespreksstarter “Wie zijn wij?” begeleid en staat bekend om zijn methodiek met de vijf O’s, die jongeren helpt zichzelf te ontdekken, te ontwikkelen en hun doelen te bereiken.

Peggy Bouva maakte met Maartje Duin de podcast De Plantage van Onze Voorouders. In deze veelgeprezen podcastserie onderzoeken de twee hun gedeelde slavernijverleden: Maartje als afstammeling van plantage-eigenaren en Peggy als afstammeling van tot slaaf gemaakten op dezelfde plantage. Ze werkt als kwaliteitsmedewerker voor het sociaal domein bij verschillende gemeentes.

Elena Beelaerts van Blokland is kunstenaar en schrijver. In haar boek Ach freule: op zoek naar de plantagehouder in mijn familie onderzoekt ze het slavernijverleden van haar adellijke familie. Ze gaat op zoek naar de verdwenen opa van haar oma, die een plantagehouder bleek te zijn. Door deze schokkende ontdekking begon ze via een ander licht naar haar eigen adellijke stand en familieverhaal te kijken. In Ach freule schetst ze het plantageleven in Suriname, onderzoekt de rol van ras in de familiegeschiedenis en bespreekt ze de vraag hoe we verhalen vertellen om onszelf vrij te pleiten.

John Leerdam is kwartiermaker voor het Nationaal Slavernijmuseum dat in 2030 zijn deuren zal openen. Hij was directeur en artistiek leider van Cosmic Theater en werd in 2003 lid van de Tweede Kamer voor de PvdA. Leerdam is oprichter en algemeen directeur van Stichting Julius Leeft, een theatergezelschap dat verhalen uit het oud-Nederlandse koloniale verleden vertelt, en was artistiek- en projectleider van de Black Achievement Month. Afgelopen oktober ontving hij de prestigieuze Secretary of State’s Award for Global Anti-Racism Champions van de Amerikaanse overheid voor zijn inzet tegen racisme.

Rincho X is een toegewijde community builder, activist, veelzijdige artiest, componist en een meester in het vertolken van de Afro-Curaçaose Tambú en Seú. Met zijn  optredens brengt hij bewustwording over deze rijke tradities die zijn ontstaan in de slavernij. Hij is medeoprichter van Zwarte Piet Niet, Kick Out Zwarte Piet, the Black Coalition en KalentuRa Drums. Tijdens deze avond zal hij met zijn formatie Rincho X & Friends elk deel van de avond inluiden met tambú muziek.

When Israel invaded Gaza, Palestinian journalist Amal Helles became a war correspondent overnight. In her Freedom Lecture, Helles will reflect on the war in Gaza and the challenges of reporting from a sealed-off war zone.

With international reporters barred from entering Gaza, local journalists – many of them women – have stepped up. Among them is Amal Helles, who endured months of Israeli bombardment while reporting the horrors on the ground for British newspaper The Times. Earlier this year, she became one of the few Palestinians to escape Gaza. Now, more than a year into Israel’s invasion, Amal Helles reflects on the world she left behind and the challenges of covering Gaza’s war from the inside. How do you report from a sealed-off war zone? And what  impact are Gaza’s many female journalists having on the war reporting?

About the speakers
Amal Helles is from Khan Younis, a city in the south of the Gaza Strip. There she was a journalist for the local outlet White Media. And she reported from Gaza for The Times until the Hamas attack in Israel on October 7, 2023 and the subsequent Israeli invasion of the Gaza Strip. At the moment Helles is a Safe Haven Fellow at The Netherlands Institute for Advanced Study (NIAS-KNAW) where she researches the role of women journalists in news coverage of Gaza.

Sander van Hoorn is a Dutch political scientist and journalist for NOS. In the past he was a correspondent for NOS in the EU, the Middle East and Northern Africa, Israel and the occupied territories. Van Hoorn reported on the 9/11 attacks, the Arab Spring and the rise of IS. After the 7th of October 2023, he traveled back to Israel, where he is currently reporting regularly on the war.

Lawyer and feminist Pastora Filigrana will focus on the image of the gypsy women in the Carmen story and speak about Romani feminism.

Throughout history gypsy women have been faced with dominant stereotypical cultural expressions of themselves and anti-gypsy laws. The story of Carmen is a famous example of that discourse. Lawyer Pastora Filigrana will delve in to this history, but also speak about the current Romani feminism that tries to subvert the race and gender stereotypes around which the image of the Gypsy woman is built.

As part of this programme we screen the film Carmen Troubles (2022) in our film hall. You can buy a combi ticket to visit both the talk and the film:

Tickets
15.30 / Film screening: Carmen Troubles
17.00 / Talk Pastora Filigrana: The myth of Carmen and Romani feminism
19:30 / Film screening: Carmen Troubles

Language: Spanish with live translation into English

Photo (c): Jaime Tuñón García

Speakers

Pastora FiligranaLawyer, trade unionist, feminist, columnist and activist

Carmen and Carmen
From 20 December to 12 January, award-winning filmmaker and multimedia artist Wu Tsang presents Carmen and Carmen: a film installation, along with a program of films, talks and performances, that together explore the myth of Carmen in conversation with her collaborators.

In Cooperation with

Hartwig Art Foundation

Artist Pedro G. Romero will analyze the paradox of Carmen in an in-depth lecture tracing its roots from Pushkin’s poem The Gypsies – one of the sources of the Carmen myth – to an exploration of language and jargon within Carmen’s narrative.

The myth of Carmen – the famous fictional character from literature and opera – has been rejected by Sevillians, Spaniards, and the Romani as a stereotype, a folkloric reduction, and a tourism-friendly cliché. Carmen is critiqued in postcolonial studies as an exoticized piece within a system of dominance and marginalization of the Romani, a community seeking to reclaim itself as a political subject. For these same reasons, Carmen is also an example of the liberation and emancipation of new, late-modern subjectivities, of individuals striving to define themselves beyond inherited markers: those of nationality, race, class, culture, or gender.

As part of this programme we screen the film Carmen y la libertad in our film hall. You can buy a combi ticket to visit both the talk and the film.

Tickets
13.00 / Film screening: Carmen y la libertad
15.00 / Talk: Pedro G. Romero: Carmen, the degenerate genres
17:30 / Film screening: Carmen y la libertad

Language: Spanish with live translation into English

Carmen and Carmen
From 20 December to 12 January, award-winning filmmaker and multimedia artist Wu Tsang presents Carmen and Carmen: a film installation, along with a program of films, talks and performances, that together explore the myth of Carmen in conversation with her collaborators.

(c) Photo: Jaime Tuñón García

Speakers

Pedro G. RomeroArtist

In converation with Wu Tsang and artist and writer Sophie Al-Maria who together worked on the innovative Carmen opera that was presented by the Holland Festival last year.

For her opera version of Carmen Wu Tsang cooperated with writer and artist Sophia Al-Maria. Together they worked on a hybrid opera-theatre piece that digs through the many layers of Carmen’s legacy: Carmen is a rebellious bird, a wandered, a hustler, a factory worker, a polylingual, shape-shifting lover, stateless and ungovernable. How do you create a new version of a story that is so canonical? Writer Enrique Fuenteblanca speaks about it with Wu Tsang and Sophia Al-Maria.

As part of this programme we screen the film Latcho Drom in our film hall. You can buy a combi-ticket to visit both the talk and the film.

Tickets
17.30 / Film screening: Latcho Drom
20.00 / Talk: Excavating Carmen, with Wu Tsang and Sophia Al-Maria

Carmen and Carmen
From 20 December to 12 January, award-winning filmmaker and multimedia artist Wu Tsang presents Carmen and Carmen: a film installation, along with a program of films, talks and performances, that together explore the myth of Carmen in conversation with her collaborators.

Weinig denkers hebben zo’n grote invloed gehad op het denken over de samenleving  als Norbert Elias. Wat is vandaag de dag, vijfendertig jaar na zijn dood, de intellectuele betekenis van de grondlegger van de civilisatietheorie?

Snot, speeksel, toiletgewoontes en tafelmanieren, ze vormden het onderzoeksterrein van Norbert Elias. Door in te zoomen op hoe alledaagse, banale rituelen en omgangsvormen door de eeuwen steeds strikter werden, wierp Elias een nieuwe blik op de eeuwenlange ontwikkeling van de beschaving, vooral in Europa. Hij zag daarin een nauwe samenhang tussen processen van statenvorming en veranderingen in menselijke beleving en gedrag.

In zijn magnus opus Het civilisatieproces beargumenteert Elias hoe we steeds gevoeliger werden voor vuil, naaktheid en geweld. Elias analyseerde hoe men zich vanaf de middeleeuwen begon te reguleren en te spiegelen aan de gedragsnormen van de hofelite. Zo koppelde Elias het intieme en persoonlijke aan een omvattende politieke en maatschappelijke meta-analyse. Daarmee werd Elias een van de invloedrijkste sociologen van de twintigste eeuw. Met name in Nederland, waar Elias zijn laatste jaren doorbracht, verwierf zijn denken veel aanhang. 

We bespreken welke zeggingskracht Elias’ werk vandaag de dag heeft. Kan het denken van Elias helpen om populistische tendensen in de westerse wereld te duiden? En hoe problematisch is zijn eurocentrische blik op de beschaving? Zijn we echt gevoeliger geworden voor geweld, zoals Elias betoogde, of is geweld juist inherent onderdeel van de westerse moderniteit?

Norbert Elias werd 1897 in het Duitse Breslau (tegenwoordig Wrocław, Polen) geboren. In 1933 vluchtte de Joodse Elias eerst naar Frankrijk en later het Verenigd Koninkrijk. In 1939 publiceerde hij zijn bekendste en meest invloedrijke werk Over het civilisatieproces. De laatste jaren van zijn leven bracht hij in Amsterdam door. Elias is van grote invloed geweest op Nederlandse sociologen als Joop Goudsblom en Abram de Swaan. Elias overleed in 1990.