Russia’s invasion of Ukraine is partly motivated by Russia’s denial that Ukrainian culture has a right to exist. That makes creating art by definition an act of resistance. How do Ukrainian artists and curators keep their culture alive while under fire?

With the artistic leaders of five Ukrainian art centres and residencies we explore the value of art during war. We discuss  how art brings a sense of community and solidarity, especially in times of crisis. The curators will explain how their daily practice has changed in the last few years, how the art that they curate reflects the war and how they work on producing new cultural heritage while that heritage is under attack.

The speakers of this programme are in The Netherlands at the invitation of DutchCulture. DutchCulture organizes International Visitor Programmes for cultural organizations and professionals. Since the full scale invasion of Ukraine, DutchCulture has invited four groups of Ukrainian professionals to the Netherlands. This current visit is focused on artist-in-residencies: Art Against All Odds: Ukrainian Artist Residencies.

Tijdens de 30ste editie van de Den Uyl-lezing zullen drie vooraanstaande sprekers hun inzichten delen over “Nieuwe perspectieven op ongelijkheid”. Voor Joop den Uyl was ongelijkheid een belangrijk thema, wij zullen daar ook fragmenten van laten zien. Maar de ongelijkheid van vandaag is een andere dan de ongelijkheid van toen.

Econoom Phlippen zal vanuit recent wetenschappelijk onderzoek haar licht laten schijnen over moderne vormen van ongelijkheid. Vervolgens zal geograaf Josse de Voogd laten zien wat het verband is tussen moderne vormen van ongelijkheid en ‘afhaken’ waarna politiek wetenschapper Sarah de Lange in zal gaan op hoe het populisme hier munt uit slaat. Na elke bijdrage is er gelegenheid tot vragen en discussie, onder leiding van Noortje Thijssen, directeur van het wetenschappelijk bureau van GroenLinks.

De Den Uyl-lezing is een traditie die al sinds 1988 bestaat en wordt georganiseerd ter ere van de voormalige PvdA-premier met als doel progressieve politiek steeds weer te voorzien van nieuwe en vernieuwende inzichten, vaak ook uit de wereld van wetenschap en cultuur. De Den Uyl-lezing biedt een unieke gelegenheid om na te denken over de erfenis van Joop den Uyl en de impact van zijn idealen op de hedendaagse politiek en samenleving.

Wat is vrijheid voor jou, wat betekent dit voor de vrijheid van anderen, en hoe draag jij bij aan vrijheid?

Jan Nieuwenburg (burgemeester Hoorn) gaat met studenten van het VONK Hoorn in gesprek over de betekenis van vrijheid, democratie en actief burgerschap.

Vrijheid is van levensbelang. Hoe vrij zijn we in een land dat te maken heeft met een toeslagenschandaal, een woningcrisis en een oorlog op Europees grondgebied? Vrijheden beschermen vereist gedeelde waarden en gezamenlijk vertrouwen in de democratie. Tegelijkertijd gedijt vrijheid ook bij meningsverschillen, bij frictie tussen de ideeën van de één en de ander. En dus bij het voeren van goede gesprekken.

Kijk op de pagina van Nationaal Gesprek over Vrijheid voor meer informatie en komende edities.

Moeten universiteiten stoppen met onderzoek gefinancierd door de fossiele industrie? Aangespoord door klimaatactivisten buigen steeds meer academische instellingen zich over die vraag. Wat betekent ‘de banden breken met de fossiele industrie’ in de praktijk voor universiteiten? 

In april 2023 kondigde de Vrije Universiteit Amsterdam (VU) als eerste universiteit van Nederland aan dat het geen nieuwe onderzoekssamenwerkingen meer aangaat met fossiele energiebedrijven die zich niet binden aan het Klimaatakkoord van Parijs. Andere universiteiten kondigen hierna vergelijkbare stappen aan. Maar hoe doe je dat, de banden breken met fossiele bedrijven? Wat zijn de consequenties? En is dit de efficiëntste manier om de energietransitie te versnellen?

Dit programma is georganiseerd in samenwerking met de Vrije Universiteit Amsterdam. Afgelopen jaar organiseerden we naar aanleiding van hun besluit meerdere besloten sessies waarin we in gesprek gingen met universiteiten, maatschappelijke organisaties en de fossiele industrie zelf.

Als geen ander verstond Wim Kayzer de kunst van een diepgaand gesprek. Zijn interviews en documentaires raakten aan de essentie van het mens-zijn, kunst, wetenschap en de grote levensvragen. Van zijn legendarische serie ‘Een Schitterend Ongeluk’ tot zijn dialogen met denkers, kunstenaars en wetenschappers, Kayzer wist zijn gesprekspartners altijd uit te dagen om verder te denken dan de oppervlakte.

Deze avond staat in het teken van Kayzers unieke stijl als interviewer, zijn vermogen om complexe onderwerpen toegankelijk te maken en zijn bijdrage aan het Nederlandse intellectuele landschap. Wat maakte zijn gesprekken zo memorabel en invloedrijk? We kijken terug op Kayzers werk en onderzoeken hoe hij zijn gasten inspireerde en dwong tot zelfreflectie.

Ook bespreken we Wim Kayzer als schrijver, naar aanleiding van de publicatie van zijn nieuwe boek De gelukkigste jaren van de mensen. ‘Wanneer je alles gaat missen, is alles je lief,’ noteert Wim Kayzer in De gelukkigste jaren van de mensen, de beschouwende memoires waaraan hij werkte tot vijf dagen voor zijn dood. De jaren van ononderbroken vrede sinds de Tweede Wereldoorlog, misschien onze gelukkigste, vallen samen met zijn eigen intens genoten en geleefd bestaan.

Over de sprekers

Hans Maarten van den Brink (1956) werkte dertien jaar voor NRC Handelsblad in binnen- en buitenland en was daarna zes jaar hoofdredacteur van de VPRO-televisie, waar hij betrokken was bij Wim Kayzer’s laatste televisieproject, de serie ‘Van de schoonheid en de troost.’ Van den Brink publiceerde romans en non-fictie; zijn bekendste boek is ‘Over het water,’ een novelle over sport en vriendschap in het vooroorlogse Amsterdam.

Het mannenlichaam is al eeuwenlang de norm in de medische wereld. Daardoor krijgen vrouwen vaak niet de zorg die op hun lichaam is afgestemd. Hoe dichten we de gezondheidskloof?

Hoewel de lichamen van mannen en vrouwen biologisch flink van elkaar verschillen, is het mannenlichaam al eeuwenlang de norm bij medisch onderzoek. Dit werkt de zogenoemde gezondheidskloof tussen mannen en vrouwen in de hand. Door gebrek aan medische kennis over het vrouwenlichaam, vrouwelijke hormonen en de effecten van alleen op mannen geteste medicatie en behandelingen, kampen vrouwen wereldwijd met een slechtere gezondheid dan mannen.

In De Balie vertellen cardioloog Angela Maas en journalist Els Quaegebeur over hun onderzoek naar de structurele gezondheidskloof tussen mannen en vrouwen. Waar zitten de systeemfouten voor vrouwelijke patiënten in de gezondheidszorg? En waarom blijven zoveel wezenlijke medische verschillen tussen mannen en vrouwen nog onderbelicht.

Wat is vrijheid voor jou, wat betekent dit voor de vrijheid van anderen, en hoe draag jij bij aan vrijheid?

Ines Kostić (Partij voor de Dieren) gaat met studenten van het Koning Willem I College in gesprek over de betekenis van vrijheid, democratie en actief burgerschap.

Vrijheid is van levensbelang. Hoe vrij zijn we in een land dat te maken heeft met een toeslagenschandaal, een woningcrisis en een oorlog op Europees grondgebied? Vrijheden beschermen vereist gedeelde waarden en gezamenlijk vertrouwen in de democratie. Tegelijkertijd gedijt vrijheid ook bij meningsverschillen, bij frictie tussen de ideeën van de één en de ander. En dus bij het voeren van goede gesprekken.

Kijk op de pagina van Nationaal Gesprek over Vrijheid voor meer informatie en komende edities.

Programmamaker Rosalie Dielesen gaat in gesprek met schrijver, podcastmaker en digitale kroegeigenaar Liesbeth Rasker. 

In haar recente documentaire Vroeg Verloren, onderzoekt Liesbeth Rasker de impact van het verlies van haar moeder op jonge leeftijd. Rosalie Dielesen gaat met Rasker in gesprek over makerschap, rouwverwerking en de connectie met haar online publiek.

Liesbeth Rasker (Amsterdam, 1988) is schrijver en podcastmaker. Ze heeft twee reisboeken gepubliceerd (Pinnen in Mongolië en Solo reizen) en werkt momenteel aan haar derde boek, dat begin volgend jaar verschijnt. Naast schrijven is ze actief als podcastmaker. Ze maakte onder andere de podcast Dag voor Dag, genomineerd voor de Podcast Awards, waarin ze met mensen uit haar omgeving over rouw spreekt. Ook presenteert ze voor de AIVD de serie De Dienst, over het werken bij deze organisatie. Op Instagram beheert ze het populaire concept Kroegpraat, dat nu wekelijks te beluisteren is als podcast onder de naam Kroegpraat de Podcast.

Wat is de toekomst van het atheïsme? Het militante atheïsme van weleer, aangevoerd door denkers als Richard Dawkins en Christopher Hitchens, lijkt uit het publieke debat verdwenen. Stine Jensen pleit daarom voor een nieuw atheïsme: strijdbaar, maar empathisch. Want de wereld heeft goddelozen nodig.

Bij te veel hete maatschappelijke hangijzers houdt het atheïsme zich tegenwoordig afzijdig, betoogt Stine Jensen in haar nieuwe boek Goddeloos. Of het nu gaat om boa’s en boerka’s, weigerambtenaren, seksuele voorlichting of onverdoofd slachten, het ongelovige geluid is te weinig hoorbaar in het debat.

Samen met Stine Jensen onderzoeken we daarom de contouren van een nieuw soort atheïsme. Waar staat de atheïst voor en waarom is dat belangrijk? Is het atheïsme slechts gestoeld op de ontkenning van andermans geloofsbeelden of is er ook een positief verhaal te vertellen? En hoe komen atheïsten – bij gebrek aan een kerk – samen om hun overtuigingen te belijden?

Het gezin is de hoeksteen van de samenleving. Althans, zo wil de politiek ons nog altijd graag laten geloven. Maar ‘het gezin’ is een betrekkelijk nieuwe vinding, zo toont historicus Lotte Houwink ten Cate in haar nieuwe boek De mythe van het gezin. Bovendien groeit het aantal alleenstaanden en alternatieve gezinssamenstellingen. Is het tijd voor nieuw perspectief?

Met Lotte Houwink ten Cate gaan we in gesprek over het ideaal van het gezin. Hoe zijn vader, moeder en twee kinderen de culturele norm geworden? Welke rol heeft de politiek daarin gespeeld? En hoe bevrijden we ons van benauwende opvattingen over het liefdes- en gezinsleven? Deze avond stellen we ideeën over het traditionele gezin ter discussie.

Lotte Houwink ten Cate (1990) is historicus gespecialiseerd in de sociale en politieke geschiedenis van West-Europa. Ze promoveerde op de feministische tweede golf en seksuele ethiek aan Columbia University in New York, en is Past & Present Fellow aan het Institute of Historical Research in Londen. Ze schrijft daarnaast columns voor de Volkskrant.

Ryan Rafael Raj Rian Ramharak werkt als beleidsmedewerker en activist aan een inclusievere wereld op het gebied van de zorg, het onderwijs, de media en op de werkvloer. Ryan maakte de documentaire “Ryan is zwanger” over diens zwangerschap als trans non-binair persoon.

Christien Brinkgreve (1949) is emeritus hoogleraar Sociale Wetenschappen. Ze schrijft over gedrag, gevoel en moraal, en bekijkt deze in de context van de tijd, van de heersende machtsverhoudingen en manieren van denken en spreken, en onderzoekt welke vaak verborgen eisen aan mensen worden gesteld. Belangrijke thema’s in haar werk zijn de intieme relaties tussen mannen en vrouwen en ouders en kinderen en het omgaan met emoties.

Rahil Roodsaz (1982) Rahil Roodsaz is universitair docent Antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. Zij onderzoekt de transformaties van liefde en intimiteit in de laatmoderne samenleving.