De uitzonderlijke geschiedenis van de Joodse Helena Citron uit Slowakije die in 1942 tot de eerste groep vrouwen behoorde die in concentratiekamp Auschwitz belandde en de Oostenrijkse SS-officier Franz Wunsch die smoorverliefd op haar werd. Hij beschermde haar en later ook haar zus Roza waar mogelijk, maar hij had als SS-er ook een andere kant. In 1972, dertig jaar na de oorlog, wordt Helena Citron – inmiddels woonachtig in Israël – opgeroepen om samen met andere overlevenden te getuigen bij het proces tegen Wunsch in Oostenrijk. Een bijna onmogelijke opgave. Aan de hand van gesprekken met inmiddels hoogbejaarde Auschwitz-overlevenden, eerder opgenomen interviews met Helena Citron, haar zus Roza en ook met Wunsch, wordt het verbijsterende verhaal verteld. De Israelische filmmaakster Maya Sarfaty won de Student Academy Award voor Best Foreign Documentary met The Most Beautiful Woman in 2016. De korte film over de liefdesgeschiedenis tussen Helena Citron en Franz Wunsch diende als basis voor Love It Was Not.

In deze imposante documentaire nemen grootheden uit de film- en muziekwereld, maar ook de maestro zelf, ons mee door zijn bewogen leven. Hoe hij als jongetje trompet moest leren spelen in de voetsporen van zijn vader. Zijn eerste succes als voormalig schoolvriend Sergio Leone hem in 1964 vraagt muziek te schrijven voor A Fistful of Dollars. Het begin van een carrière die onvergetelijke scores opleverde voor films als The Good The Bad and The Ugly, Once upon a Time in the West, The Untouchables van Brian De Palma en Cinema Paradiso van Giuseppe Tornatore.

Tornatore, voor wie Ennio ook alle muziek verzorgde, reisde voor deze documentaire vijf jaar over de hele wereld en sprak met onder meer Wong Kar Wai, Bernardo Bertolucci, Quentin Tarantino, Clint Eastwood en Bruce Springsteen. Tegelijk krijgen we een inkijkje in het leven van Ennio, die zich lang schaamde dat hij muziek schreef voor films. In 2007 kreeg hij pas erkenning met een ere-Oscar “voor zijn grandioze en veelzijdige bijdragen aan de kunst van de filmmuziek.” ‘Ennio Morricone overleed in 2020 en liet meer dan 500 composities na voor film en TV, meer dan 100 klassieke werken en verkocht meer dan 70 miljoen platen tijdens zijn 70-jarige carrière.

“You want to make the news?” a protest leader calls out halfway through Maidan. The answer from the crowd on and around Kiev’s Independence Square is affirmative. And they certainly have. The protests against corrupt president Viktor Yanukovych were televised daily starting in November 2013. Since then, Ukraine has continued to dominate the news with a completely out-of-control conflict in which half the world is now involved. Maidan records the very first stirrings of this conflict. Filmmaker Sergei Loznitsa, who is originally from Ukraine, shows a people awakening, saying “no” to Putin’s lapdog and “yes” to the European Union. At first the atmosphere is peaceful – there’s a lot of singing, praying and speechmaking. But when the riot police intervene with tear gas and clubs, things get nasty and the square is transformed into a battlefield. The camera is among the masses but always maintains a distance, while the director remains entirely impartial. In classic fiction film style, Loznitsa calmly captures the developments over three months. He avoids sensational images and chooses not to show the worst horrors, instead concentrating on the sense of solidarity, the passion, the perseverance and the hope of the demonstrators. By the end of the film, over a hundred of them are no more.

In the Eastern Ukrainian city of Krasnohorivka, the war between the separatists and the army reverberates in the street where Anna and her four children live. Amid the chaos and bombings, however, ordinary life goes on. While soldiers patrol outside, the camera focuses on cozy family life indoors, with music and film forming an integral part.

When eldest daughter Myroslava is admitted to film school, it seems inevitable that her first film will be a family production, with her taking up the role of director of photography and her mother volunteering to direct. Together, the family forms the cast of a short film inspired by their own life during wartime.

The production process, from scriptwriting to premiere, shows how each family member transforms their experience of war into film. Iryna Tsilyk, winner of the director’s award at Sundance, not only documents the life of this family but also shows how art can act as a survival strategy.

In 2007 schreef de destijds 13-jarige Naoki Higashida uit Japan de bestseller The Reason I Jump waarmee hij een inkijkje gaf in zijn belevingswereld als niet-sprekend kind met autisme. Met de gelijknamige documentaire gebruikt de bekroonde filmmaker Jerry Rothwell de kracht van cinema om deze intense zintuiglijke werelden te verbeelden. Het leverde intieme portretten op van vijf opmerkelijke niet-sprekende autistische jongeren uit diverse werelddelen. Jonge mensen die de werkelijkheid op uiteen lopende manieren ervaren en geleerd hebben om zich toch te kunnen uiten, met hulp van vrienden en familie. De rake scènes maken indruk, openen de ogen en vallen vaak samen met de woorden van Naoki’s boek.

In een maalstroom van gedachten, gevoelens, impulsen en herinneringen beseft hij geleidelijk steeds meer wat zijn autisme voor hem betekent, hoe zijn perceptie verschilt van die van anderen en waarom hij doet zoals hij doet. Bijna als een routekaart in zijn brein. “To me autism is normal. I can’t be sure what your normal is even like.” Ieder mens – met of zonder autisme – voelt de behoefte tot communicatie en niet kunnen praten betekent niet dat er niets te zeggen valt. Met deze glorieuze film spreekt Rothwell boekdelen.

The Reason I Jump van de bekroonde regisseur Jerry Rothwell (The School in the Cloud, Heavy Load en Deep Water) won o.a. de Audience Award in de categorie World Cinema Documentary op Sundance 2020, werd genomineerd voor drie BAFTA’s en ontving twee nominaties voor een IDA Documentary Award (best feature, best director). De bekende Britse schrijver – met maar liefst 2 genomineerde boeken voor de Man Booker Prize – David Mitchell (Droom Nummer 9/ Number9dream en Cloud Atlas/Wolkenatlas) vertaalde samen met zijn vrouw Keiko Yoshida het boek van Naoki Higashida naar het Engels en schreef ook de inleiding. Hij heeft zelf een zoon met autisme en licht in deze documentaire een aantal aspecten toe. Het boek Waarom Ik Soms Op En Neer Spring werd in 2018 in Nederland uitgegeven bij Meulenhoff.

In 2005 trekt een olieverfpaneel met een afbeelding van Christus de aandacht van twee kunsthandelaren. Achter de slordige restauratie menen ze de hand van een meester te zien. Voor 1.157 dollar kopen ze het werk op. Binnen twaalf jaar is het 450 miljoen dollar waard. Het duurste schilderij ooit verkocht.

The Lost Leonardo van de Deense filmmaker Andreas Koefoed vertelt het onwaarschijnlijke verhaal achter de Salvator Mundi, een lang verloren gewaand schilderij dat naar verluidt het werk was van Leonardo da Vinci. Vanaf het moment dat het wordt gekocht in een obscuur veilinghuis in New Orleans wordt het lot van de Salvator Mundi bepaald door politiek, hebzucht en macht. Het is een ongelofelijk verhaal dat zich ontwikkelt zich als een spannende detective. Naarmate de prijs stijgt, rijst ook de vraag naar de authenticiteit van het kunstwerk. Is het restaurateur Dianne Modestini bijzonder goed gelukt om de stijl van Da Vinci na te bootsen? Kunstcritici zijn sceptisch maar de belangen zijn groot. In ieder geval wordt het schilderij – nog voordat de geraadpleegde kunstkenners het eens zijn – in 2012 op de Leonardo-tentoonstelling in de National Gallery in Londen als een echte Da Vinci gepresenteerd. Duizelingwekkende bedragen worden geboden en het schilderij wisselt van eigenaar tot niemand meer weet waar het zich bevindt.

The Lost Leonardo is een fascinerend verhaal over duurste schilderij ooit verkocht. Een onthullende en spannende film over de wereld van de kunsthandel en de verborgen belangen van machtige kunstinstellingen, politici en de rijksten der aarde.

De troubadour in de titel is kunstenaar Sipa Labakhua, die met zijn micro-theater op de fiets door zijn geboorteland Abchazië trekt. Het autobiografische, soms bijna surrealistische stuk dat hij speelt, is gebaseerd op het lot van zijn vader, zijn held: een idealistische politicus die, ten tijde van het uiteenvallen van de Sovjetunie, door de oorlog met Georgië werd gedwongen om met zijn gezin naar Moskou te vluchten. Maar nu is zijn zoon naar huis teruggekeerd. Met zijn reizende voorstelling confronteert hij het publiek met zijn eigen geschiedenis van ontworteling en oorlog, en bespreekt hij zaken waar men liever niet over praat. Onderweg verzamelt hij persoonlijke herinneringen en dromen van een bonte stoet landgenoten: Orthodoxe priesters, Abchazische nationalisten, Syrische vluchtelingen, Georgische boeren en Russische hippies.

Sipa Labakhua ontwikkelde het libretto voor zijn micro-theater met regisseur Ineke Smits, voor wie Georgië en de Zuid-Kaukasus al jaren een onuitputtelijke inspiratiebron is. Het stuk is het startpunt voor een poëtische roadmovie met lied en verbeelding, nostalgie en verwondering. “Kijk, we praten. Het gaat beter”, zegt iemand na het zien van de voorstelling. De media berichten ons dagelijks over oorlog en ellende. Maar wat gebeurt er als het stof is neergedaald? Met de vluchtelingen? De strijders? De stille getuigen?

Little Man, Time and the Troubadour zoekt naar het kleine en het persoonlijke, naar de littekens in plaats van de wonden. Daardoor blijken actuele vragen als “Wat is een thuis, wat is een land?” even relevant te zijn in ons deel van de wereld, waar nationalisme en identiteitsvraagstukken het publieke debat domineren.

In This Much I Know To Be True komt de creatieve relatie tussen Nick Cave en Warren Ellis tot leven wanneer ze samen nummers spelen van hun laatste twee studioalbums

Deze film kwam tot leven toen in het voorjaar van 2021 vanwege de pandemie de tour van Nick Cave wéér uitgesteld moest worden. Het is de laatste filmwerk van Andrew Dominik die bekend is als de regisseur van Chopper en The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford. Cameraman Robbie Ryan, uiteraard bekend van meerdere grote features maar ook Nick Cave’s laatste concertfilm Idiot Prayer, is ook bij dit project weer van de partij.

Ze brengen de uitzonderlijk creatieve samenwerking tussen muzikanten Nick Cave en Warren Ellis prachtig in beeld. Opgenomen in de lente van 2021 in London en Brighton, geven de beelden kleur aan de twee laatste studioalbums Ghosteen en Carnage. De film toont de eerste keer dat deze albums live worden opgevoerd en samen met achtergrondzangers en strijkkwartet brengen Cave en Ellis de nummers tot leven. Nick Cave en Warren Ellis worden in  vergezeld door achtergrondzangers en zangeressen, een strijkkwartet en special guest Marianne Faithfull.

This Much I Know To Be True sluit mooi aan op Dominik’s eerdere film One More Time with Feeling (2016), met een hoofdrol voor de diepe, persoonlijke vriendschap tussen Nick Cave en Warren Ellis. Deze nieuwe film geeft een belangrijk moment weer in de reis die Nick Cave en Warren Ellis afleggen. Een nieuwe optimistische fase, vastgelegd geheel in de geest van het duo.

Let op: This film will be screened with English subtitles and the introduction will be presented in English.

Atlantis

Deze science fiction film, gemaakt in 2019, speelt zich af in Oekraïne in 2025, een jaar na een allesverwoestende oorlog. De grimmige visie op de toekomst van Oekraïne in Atlantis wordt verteld door Sergey, een ex-soldaat met PTSS, die probeert terug te keren naar het normale leven in een naoorlogse omgeving die alles behalve normaal is.

De sombere voorspellingen uit deze film lijken steeds meer samen te vallen met de realiteit in Oekraïne. De inleiding voorafgaand aan de film gaat precies over dit onderwerp – voorbeelden van dystopische fictie die werkelijkheid wordt, en hoeveel aspecten van ons moderne leven een paar decennia geleden als pure dystopie zouden worden beschouwd.

Over de film:

Nog afgezien van zijn oorlogstrauma’s is het huis van Sergey vernield, pleegt zijn vriend zelfmoord, wordt de fabriek waarin hij werkt gesloten en is alles om hem heen verwoest of ingestort. Toch zet hij door, hoe wanhopig alles ook lijkt. Er lijkt een sprankje hoop te komen als hij Katya ontmoet, die verspreidde lichamen van oorlogsslachtoffers opgraaft in een poging ze een fatsoenlijk einde te geven, een soort oplossing voor hun oorlogsverhaal. De overlevenden lijken te verlangen naar dezelfde oplossing. Toen de oorlog eindigde, kwam er geen nieuw perspectief.

Atlantis werd geweldig onthaald bij critici en publiek met een succesvolle festivalrun, onder meer bekroond met de hoofdprijs op Orrizonti in Venetië, wat niet verwonderlijk is gezien de meesterlijke uitvoering van de film. De compositie en kleur van elke shot lijken op een schilderij en de regisseur gebruikt de ruimte voor de lens met zo’n vaardigheid dat het in artistieke schoonheid vergelijkbaar is met een meesterlijk gechoreografeerd ballet. Dat dit ‘ballet’ zich op zulke woeste en uitzichtloze plekken afspeelt, maakt het nog krachtiger.

De film start met een inleiding van Dan Hassler-Forest over de overeenkomsten en verschillen tussen dystopie en werkelijkheid.

Spreker:

Dan Hassler-Forest schrijft, spreekt, en doceert over de rol die media spelen in onze maatschappij. Zijn interesse gaat bovenal uit in de manieren waarop fantastische genres zoals sciencefiction onze verbeelding prikkelen terwijl ze ons ook een spiegel voorhouden. Hij is als universitair docent verbonden aan Universiteit Utrecht.

Zonnebloemen in zwaar weer

De zonnebloem is de nationale bloem van Oekraïne. Zoals zonnebloemen kunnen bloeien, ook als het regent, belicht dit programma krachtige films die het licht zagen tijdens de aanloop naar de oorlog.

Hoewel het conflict een onvermijdelijke rol speelt in elk van de films in deze serie, dient dat meestal als achtergrond om ons diep menselijke verhalen te vertellen over degenen die door het conflict zijn getroffen: of dat nu soldaten met PTSS zijn, museumdirecteuren zonder hun collecties, of vluchtelingen die proberen de doden te begraven in hun door oorlog verscheurde thuisland. In deze reeks nemen we films als vertrekpunt voor gesprekken over grotere onderwerpen, die in de films terugkomen.

De Schatten van de Krim

Sinds de Russische annexatie van de Krim in 2014 liggen objecten uit de reizende tentoonstelling ‘De Krim – Goud en geheimen van de zwarte zee’ zonder eigenaarschap in de kelders van het Allard Pierson Museum in Amsterdam. Amper een maand na de opening werd de tentoonstelling gesloten en zijn de objecten stateloos gemaakt.

Van beide kanten ontving het museum direct claims: zowel het Krimmuseum dat nu in de Russische staat opereert, als de Oekraïense staat claimden de schatten. Zo werden de archeologische vondsten uit de Krim onderdeel van een politiek getouwtrek, waarin Nederland de rol van onvrijwillige scheidsrechter opgelegd kreeg, én waar de emotionele waarde van de schatten in dit langlopende conflict misschien nog wel het aller zwaarst weegt.

Dit is vooral duidelijk in de relatie van de twee vrouwen die centrale posities innemen in de plot van de film. Het hoofd van het Oekraïense nationale museum voelt zich verraden dat haar Krim-collega’s de Russische bezetting zonder weerstand hebben aanvaard, en het hoofd van het Krim-museum voelt zich persoonlijk verbonden met de objecten, waarvan ze sommige zelf uit de grond heeft gegraven en andere van collega’s heeft geleend, waardoor ze een vreselijk schuldgevoel krijgt nu de objecten in een impasse zitten.

Na de film gaan we in gesprek over wetten op het gebied van archeologie en cultureel erfgoed. Wie is eigenaar van de artefacten uit het verleden? We proberen verschillende perspectieven te geven en duiken in andere moderne voorbeelden, zoals de status van kunst verworven in de koloniale tijd.

Sprekers:

Dr. Evelien Campfens is jurist en gespecialiseerd in Internationaal cultuur- en erfgoedrecht. Ze is als postdoc verbonden aan de Universiteit Leiden, en treedt daarnaast op als adviseur in kwesties rond de illegale handel en roofkunst. In haar onlangs gepubliceerde dissertatie ‘Grensoverschrijdende claims op cultuurgoederen: eigendom of erfgoed?’ onderzoekt ze diverse categorieën betwiste kunst

Prof. dr. Nico Schrijver is emeritus hoogleraar internationaal recht aan de Universiteit Leiden en schrijver van diverse juridische adviezen in gerechtelijke procedures waarbij Oekraïne betrokken is, waaronder de zaak van het Krimgoud. Nico Schrijver zal vooral ingaan op de volkenrechtelijke status van de Krim en zijn cultuurschatten en ook op de huidige oorlog in Oekraïne.

Dr. Jos van Beurden is onderzoeker koloniale collecties en teruggave, verbonden aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Mede door zijn werk is het onderwerp restitutie van koloniale roofkunst in de politiek en museumwereld geagendeerd.

Zonnebloemen in zwaar weer

De zonnebloem is de nationale bloem van Oekraïne. Zoals zonnebloemen kunnen bloeien, ook als het regent, belicht dit programma krachtige films die het licht zagen tijdens de aanloop naar de oorlog.

Hoewel het conflict een onvermijdelijke rol speelt in elk van de films in deze serie, dient dat meestal als achtergrond om ons diep menselijke verhalen te vertellen over degenen die door het conflict zijn getroffen: of dat nu soldaten met PTSS zijn, museumdirecteuren zonder hun collecties, of vluchtelingen die proberen de doden te begraven in hun door oorlog verscheurde thuisland. In deze reeks nemen we films als vertrekpunt voor gesprekken over grotere onderwerpen, die in de films terugkomen.