Jacques Presser kantelde het zelfbeeld van Nederland in de Tweede Wereldoorlog. Waar stond deze historicus, schrijver en denker voor?

Zestig jaar geleden verscheen Jacques Pressers magnum opus Ondergang: de vervolging en verdelging van het Nederlandse Jodendom 1940-1945. Sindsdien is het beeld van de Tweede Wereldoorlog in Nederland nooit meer hetzelfde geweest. Nederland zelf is sinds het boek, dat onherstelbare deuken sloeg in de autoriteit van een oudere generatie, nooit meer hetzelfde geweest. Waar stond Jacques Presser voor, als historicus, als schrijver en denker? En welke toekomst hielp hij mogelijk maken?

Jacques Presser (1899 – 1970) was afkomstig uit een arm Joods milieu en werkte voor de oorlog als leraar geschiedenis. Zijn vrouw overleefde de Holocaust niet, en na de oorlog werd deze het hoofdonderwerp van zijn wetenschappelijke werk. Op de universiteit stond hij het persoonlijke element in de geschiedschrijving voor – zo bedacht hij de term ‘egodocument’. Ook zijn eigen leven verwerkte hij in romans en gedichten over onder andere zijn onderduik. Met zijn eigen ervaringen, zijn historische bevindingen en zijn linkse en emancipatoire stellingname in het publieke debat werd hij gezichtsbepalend voor naoorlogs Nederland. 

Waarom is het belangrijk om te herdenken? Die vraag onderzoeken we in aanloop naar 4 mei met schrijver Philippe Sands.

De 4 mei-herdenking is afgelopen jaren gepolitiseerd geraakt door verhitte debatten over wie we herdenken en op welke manier. Tegelijkertijd neemt de kennis over de Shoah onder jongeren af. Waarom is herdenken belangrijk?

Die vraag beantwoordt schrijver en jurist Philippe Sands in een lezing in De Balie waarin hij dieper ingaat op vernietiging en ondergang in het Derde Rijk. Sands analyseert hoe de herinnering aan genocide de manier waarop we omgaan met hedendaagse conflicten en onrecht beinvloedt. De Shoah, als een van de donkerste hoofdstukken in de geschiedenis, herinnert ons niet alleen aan de miljoenen slachtoffers, maar ook aan de gevaren van haat, vooroordelen en onbeperkte macht.

Na afloop van de lezing volgt een panelgesprek (in het Nederlands) met Arnon Grunberg, Judith Belinfante en Nico Schrijver.

Over Philippe Sands
Philippe Sands (1960) is een Brits-Franse jurist, hoogleraar en auteur, gespecialiseerd mensenrechten en internationaal recht. Sands was betrokken bij verschillende internationale strafzaken, waaronder die van de Chileense juntaleider Pinochet. Sands schreef verschillende bekroonde boeken, waaronder Galicische wetten (2016) en The Ratline (2020), over internationaal recht, genocide en nazisme.

Geen kaartje kunnen bemachtigen? Dit programma wordt gelivestreamd via deze pagina en is later terug te kijken via De Balie TV of te beluisteren via De Balie Podcast.

Sprekers

Philippe SandsJurist en schrijver

Arnon GrunbergLiterair schrijver

Judith BelinfanteHistorica en oud-voorzitter 4 en 5 mei comité Foto: Patrick Post (2024)

Jaap GoudsmitOnderzoeker

Nico SchrijverEmeritus Professor of Public International Law at the Grotius Centre for International Legal Studies, Leiden University

In De Balie Boekenclub nodigen we elke editie twee schrijvers uit om een maatschappelijk thema vanuit een literair perspectief te onderzoeken. Deze keer staat het programma in het teken van eerste liefdes. Met Valentijn Hoogenkamp en Sophie Visser. Met een inleiding van Barbara van Beukering.

Liefde is van alle tijden, culturen en kunstvormen. Schrijvers proberen al eeuwenlang onder woorden te brengen wat haast niet te vangen is: verliefdheid. De eerste liefde heeft iets extra kwetsbaars, intens en ongrijpbaars. Een ervaring die alle facetten van het leven roze weet te kleuren, en de kiem van een onbeschrijfelijke pijn in zicht draagt. Hoe beschrijf je dat?

De eerste liefde wordt vaak geassocieerd met jeugdige onbezorgdheid en avontuur, maar is dat beeld wel zo eenduidig? Hoe verschuift de manier waarop we over eerste liefdes schrijven? Deze editie onderzoeken we hoe de magie van de eerste liefde op papier leesbaar gemaakt wordt, en hoe het door de jaren steeds weer nieuwe vormen aanneemt.

Boekenclub-diner
Voor boekenliefhebbers die graag andere lezers willen ontmoeten, organiseren we voorafgaand aan het programma een Balie Boekenclub-diner. Schuif gezellig aan! Tijdens dit etentje kun je alvast opwarmen voor de avond en met andere geïnteresseerden in het onderwerp duiken. Hiervoor raden wij het boek van Sophie Visser aan genaamd Eerste liefde aan of Het aanbidden van Louis Claus van Valentijn Hoogenkamp. U bent vanaf 18.45 welkom. Om 19.00 uur begint het diner (een vegetarische maaltijd, € 18,50).

De onderzoeksredactie van De Balie duikt de komende maanden in het mentaal welzijn van MBO-studenten in Amsterdam. We zijn op zoek naar jouw verhaal! Praat mee tijdens deze eerste bijeenkomst.

Afgelaste stages, online lessen en een enorme onzekerheid. Vijf jaar geleden brak de coronapandemie uit in Nederland en zette het leven van MBO-studenten op zijn kop. Onderzoek van de onderwijsinspectie wijst uit dat het welzijn van MBO-studenten achteruit ging. Ze hadden het moeilijker, zowel sociaal als mentaal. Cijfers van de GGD Amsterdam tonen aan dat ernstige psychische klachten in deze periode vaker voorkwamen bij MBO-studenten dan bij HBO- en WO-studenten. 

Vijf jaar na de uitbraak van de coronapandemie in Nederland duikt de redactie van Live Journalism in samenwerking met Noordhollands Dagblad regio West-Friesland en AT5 in het mentaal welzijn van jongeren. Lockdowns, sociaal isolement en onzekerheid over de toekomst hebben nog diepere sporen nagelaten in de mentale gezondheid van jongeren. De gemeente Amsterdam streeft ernaar om in 2030 het aantal Amsterdammers met mentale problemen met 10% te verminderen. Wie draagt de verantwoordelijkheid voor het mentaal welzijn van deze jongeren? 

Tijdens deze eerste bijeenkomst zijn we op zoek naar jouw verhaal. Ben jij onderwijzer in het MBO of op een andere manier professioneel betrokken bij jongeren? Maak je je zorgen over de mentale gezondheid van deze jongeren? Of ben je zelf MBO-student? Dan nodigen we je uit om mee te praten. Jullie verhalen vormen het vertrekpunt voor ons onderzoek. Naast een publieksprogramma gaan we met de zaal in gesprek.

Wil je in contact komen met Live Journalism of heb je een tip? Mail dan naar: livejournalism@debalie.nl.

Levi van Dam Orthopedagoog en Hoogleraar Veerkrachtig Opgroeien. Foto: Kirsten van Santen

Leonie van Wees Coördinator MBO Jeugdteam Amsterdam

Wil je in contact komen met Live Journalism of heb je een tip? Mail dan naar: livejournalism@debalie.nl.

Kim Karssen speelt, maakt en schrijft. In Plein Publiek gaat ze met Veronica Baas in gesprek over wat haar drijft.

Met cross-overs tussen theater en cabaret zijn de voorstellingen van Kim Karssen even grappig als confronterend. In We’re all alone in this together (2024) vergaat het publiek langzaam het lachen wanneer haar voorstelling ongekend pijnlijk laat zien hoe de ongelijkheid tussen man en vrouw kan doorwerken in een creatief proces. Volgens de Volkskrant was het de beste voorstelling van het seizoen.

Programmamaker Veronica Baas gaat met Kim Karssen in gesprek over haar maakproces, wat haar inspiratiebronnen zijn en hoe je uit je kwetsbaarheden kunt putten. En waarom zijn haar voorstellingen soms zo talig en soms zo stil? Een gesprek over maken, spelen en wat er komend seizoen op de planken komt. 

Over Kim Karssen
Kim Karssen (Amersfoort, 1996) is theatermaker en actrice. In 2019 studeerde ze af aan de performanceopleiding van de Toneelschool Maastricht. Na haar afstuderen maakte ze samen met theatermaker Florian Myjer verschillende voorstellingen. In 2021 speelt ze haar eerste solovoorstelling De Grap. Sinds 2022 is Karssen verbonden aan Frascati producties. Met We’re all alone in this together (2024) werd Karssen genomineerd voor de BNG Bank Theaterprijs 2024.

Programm English:

Hartwig Art Foundation presents a one-time concert by artist and composer Tarek Atoui, featuring musicians from the Moroccan Atlas region. Originating from the Amazigh (Berber) community, these musicians will transform the space into a poetic gathering inspired by the majlis—the traditional meeting place in Arab and North African homes where guests and travellers are welcomed, offering refuge and coexistence.  

This unique concert marks the launch of Atoui’s long-term research project The Sahara Chapter for Hartwig Art Foundation. Over the next three years, he will expand the geographical scope of his research into diasporic music traditions, forging connections between musical cultures and bringing together musicians, musical formats, and both traditional and invented instruments. Spanning North to South and East to West, the project will cultivate rich cultural exchanges in Amsterdam. 

Tarek Atoui’s concert Forgotten Tales Through Time in Amsterdam is a continuation of a series of concerts resulting from a new research project commissioned and produced by TBA21 Thyssen-Bornemisza Art Contemporary.

The Amsterdam concert marks the launch of The Sahara Chapter, a new three-year research project by Tarek Atoui, commissioned by Hartwig Art Foundation.

Programma Nederlands:

Hartwig Art Foundation presenteert een eenmalig concert van de kunstenaar en componist Tarek Atoui, met musici uit de Amazigh (Berber) gemeenschap in de Marokkaanse Atlas. Zij zullen in de ruimte een poëtisch samenkomen verzorgen, geïnspireerd op de majlis—een traditionele ontmoetingsplaats in Arabische en Noord-Afrikaanse huizen, waar aan gasten en reizigers onderdak en samenzijn wordt geboden.   

Met dit unieke concert start Atoui zijn onderzoeksproject The Sahara Chapter voor Hartwig Art Foundation. De komende drie jaar breidt hij zijn onderzoek naar diasporische muziektradities uit, en zoekt verbindingen met muzikale culturen en musici, met uiteenlopende muzikale formats en zowel traditionele als nieuwe instrumenten. Het project gaat van noord naar zuid, en van oost naar west, en zal rijke culturele uitwisselingen in Amsterdam stimuleren. 

Tarek Atoui’s concert gaat verder op een serie concerten die hij verzorgde in het kader van een nieuw onderzoeksproject in opdracht van TBA21 Thyssen-Bornemisza Art Contemporary. Het markeert de lancering van The Sahara Chap

Tarek Atoui’s concert Forgotten Tales Through Time in Amsterdam gaat verder op een serie concerten die hij verzorgde in het kader van een nieuw onderzoeksproject in opdracht van TBA21 Thyssen-Bornemisza Art Contemporary.

Het concert markeert de lancering van The Sahara Chapter, een nieuw driejarig onderzoeksproject van Tarek Atoui in opdracht van Hartwig Art Foundation. 

MUSICIANS / MUZIKANTEN

Said Ait Lhaj, Lahcen Amarrak, Aicha Boukhris, Fadoua Ennouri, Susie Ibarra, Ijja Id Haddou, Nancy Mounir, Ziúr

More information about Hartwig Art Foundation / meer informatie over Hartwig Art Foundation: https://www.hartwigartfoundation.nl/

‘Heks’, ‘hoer’, ‘zeikwijf.’ Terwijl vrouwen ondervertegenwoordigd zijn in de politiek, krijgen vrouwelijke politici bovengemiddeld veel te maken met bedreigingen en intimidatie. Waar komt die vrouwenhaat vandaan?

Veel haatberichten en bedreigingen richting vrouwelijke politici zijn afkomstig van mannen. Waarom? Die vraag onderzoekt Daan Heerma van Voss in zijn nieuwe essay Het geval Hekse Falsema, waarvoor hij in gesprek ging met Femke Halsema, Sigrid Kaag en Sylvana Simons.

Aan de hand van het essay van Heerma Van Voss gaan we in gesprek over misogynie richting vrouwelijke politici. Waar komt het vandaan? Wat kunnen we ertegen doen?

Wat je voor waar houdt, doet ertoe. Maar wat is nou waarheid? Een avond over waarom je je als individu staande moet houden in een post-truth wereld. 

Het post-truth tijdperk is al vaak aangekondigd, maar lijkt nu echt aangebroken. Desinformatie en polarisatie maken onze gedeelde werkelijkheid steeds kleiner. Terwijl mensen zich terugtrekken in echokamers, raakt de waarheid verder uit zicht. Niet bij ons, dan in ieder geval bij de ander.

Maar wat je voor waar houdt, doet ertoe, zo betogen hoogleraren Filosofie Rik Peels en Jeroen de Ridder in hun boek Wat is nou waar?. Hierin bieden ze handvatten om je als individu staande te houden in een post-truthwereld. Vanavond gaan we in gesprek over waarom je je als individu aan de waarheid zou committeren – en hoe je dat vervolgens moet doen. Een avond over zelfkennis, vertrouwen in de wetenschap, mediawijsheid en de waarde van de waarheid.

Wat is vrijheid voor jou, wat betekent dit voor de vrijheid van anderen, en hoe draag jij bij aan vrijheid?

Rob Jetten (partijleider van D66) gaat met studenten van het ROC Nijmegen in gesprek over de betekenis van vrijheid, democratie en actief burgerschap.

Vrijheid is van levensbelang. Hoe vrij zijn we in een land dat te maken heeft met een toeslagenschandaal, een woningcrisis en een oorlog op Europees grondgebied? Vrijheden beschermen vereist gedeelde waarden en gezamenlijk vertrouwen in de democratie. Tegelijkertijd gedijt vrijheid ook bij meningsverschillen, bij frictie tussen de ideeën van de één en de ander. En dus bij het voeren van goede gesprekken.

Kijk op de pagina van Nationaal Gesprek over Vrijheid voor meer informatie en komende edities.