Op de avond van de Nationale Dodenherdenking op 4 mei om 21.00 uur spelen gelijktijdig meer dan honderddertig voorstellingen die ieder op hun eigen manier betrekking hebben op de Tweede Wereldoorlog. In De Balie spelen Olga Zuiderhoek en Gerard Bouwhuis Maar wat er ook gebeurt er klinkt muziek.

Maar wat er ook gebeurt er klinkt muziek is een tekst uit Wintertenen luizen en eczeem, de typhus en de kanker en de griep van Ischa Meijer, Olga’s lievelingslied en de titel van de voorstelling, over haar twintigste eeuw. ‘De 20e eeuw telt 2 wereldoorlogen, ik ben ze beide misgelopen, hoeveel mazzel kan je hebben.’

Ze wilde Gerard Bouwhuis voor de muziek: Schulhoff, Andriessen, Gershwin, Breuker, Antheil, Johnny & Jones en natuurlijk Stravinsky.

Gerard speelt en Olga vertelt waarom. Gerard speelt met Breuker, Olga zingt met Ischa. Ze laten de doden meespelen.

De voorstelling is aangepast voor 4 mei: je hoort en ziet  meer Ischa Meijer. Geboren in 1943 werd Ischa een deel van Amsterdam, dat op straat, in de kroeg, in de krant en op de televisie van zich liet horen. 

Wat vertelt Babygirl ons over hedendaags feminisme, seksualiteit, kink, taboes en familierelaties? Aaf Brandt Corstius gaat met Halina Reijn in gesprek over haar meest persoonlijke film tot nu toe.

Nu al behoort Babygirl tot een van de meest besproken films van het jaar. Krantenkolommen zijn volgeschreven over de vraag of deze film, waarin een vrouwelijke ceo (Nicole Kidman) een affaire begint met een jonge maar dominante stagiair (Harris Dickinson), nou feministisch is of juist helemaal niet. Aaf Brandt Corstius gaat met Halina Reijn in gesprek over haar regisseurschap, haar culturele inspiratiebronnen en drijfveren.

Halina Reijn (1975) is regisseur en actrice. Van 2003 t/m 2019 was Reijn verbonden aan Theatergroep Amsterdam (nu ITA). Hier speelde zij onder andere in La voix humaine, Hedda Gabler en Maria Stuart. In 2019 debuteerde ze als regisseur met de speelfilm Instinct. Haar Engelstalige debuut, de horrorkomedie Bodies Bodies Bodies, verscheen in 2022. In 2024 ging haar nieuwste film Babygirl in première op het filmfestival van Venetië.

Op 6 april organiseert Theatergroep De Kale een leesvoorstelling van De Romanzieke Juffer van Pieter Bernagie (1685).

Een jonge vrouw is in de ban is geraakt van romannetjes en zij weigert om te trouwen. Zij drijft haar ouders en haar minnaar bijna tot waanzin met haar geïdealiseerde blik op de liefde, het huwelijk en het mannelijk geslacht. Op het eerste gezicht lijkt de ‘juffer’ misschien een wat oppervlakkige vrouwrol, maar toch heeft haar karakterisering een opvallende diepgang door haar verlangen naar vrijheid.

Theatergroep De Kale verdiept zich al jaren in de toneelteksten uit de 17e eeuw. Het lezen en bestuderen van bekende of onbekende toneelteksten doet De Kale graag samen met het publiek tijdens zogenaamde leesvoorstellingen. De tekst wordt toegelicht en de acteurs van De Kale lezen fragmenten van de tekst, waardoor een goed beeld ontstaat van de kwaliteiten en de speelbaarheid van het stuk.

Met Marieke de Kruijf, Stijn Westenend, Celia van den Boogert,Sjoera Retèl, Victor van Swaay en Vastert van Aardenne.

De lezing wordt voorafgegaan door een inleiding door Estel van den Berg, doctoraatsonderzoeker aan de Universiteit Gent op het terrein van de vroegmoderne Nederlandse letterkunde. 

In art, a one-sided image of ’the mother’ as a self-sacrificing and nurturing figure prevails. Does a new visual language contribute to emancipation? We will discuss this with, amongst others, Katy Hessel, art historian, curator, broadcaster, and the bestselling author of The Story of Art without Men.

Mothers have been banished to the private domain for centuries. This is also true in the art world. What are the social consequences of this? As part of the exhibition Good Mom/Bad Mom at the Centraal Museum in Utrecht and the publication Mothering Myths: An ABC on Art, Birth and Care, we unravel the clichés, stigmas, and myths surrounding the representation of motherhood. A conversation about parenting, the politics of the womb, and self-determination.

In zijn autobiografische debuutroman Wie ik ben verkent Levi Jacobs thema’s als depressiviteit, religie, lichamelijkheid, hoop en destructiviteit. In deze editie van Plein Publiek gaat Rokhaya Seck met hem in gesprek.

In het autobiografische Wie ik ben schrijft Levi Jacobs over het personage Levi dat al zijn hele leven met depressies kampt en moeilijk contact met anderen aangaat. In Trouw zei Jacobs: ‘Accepteren dat er een reden is voor het lijden betekent voor mij: vasthouden aan het verleden en kiezen voor een vastgeroest bestaan. Daar kies ik tegen, er ís geen oorzaak.’

Levi Jacobs (1992) studeerde wijsbegeerte en rechtsgeleerdheid. Tot voor kort werkte hij als advocaat, maar tegenwoordig wijdt hij zich volledig aan het schrijven. Hij is hoofdredacteur van het literaire tijdschrift Liter. In 2023 ontving hij de Hollands Maandblad Schrijversbeurs in de categorie proza.

Anoek Nuyens maakt met goed ontvangen voorstellingen als De zaak Shell en Beste mensen theater over de klimaatcrisis. Programmamaker Katarina Schul gaat met haar in gesprek over haar methode.

Draaien we echt al vijftig jaar in dezelfde rondjes als het gaat om klimaat? Dat wilde Anoek Nuyens onderzoeken met haar nieuwste voorstelling Beste Mensen. Ze onderzocht talloze klimaatspeeches van de afgelopen vijftig jaar en baseerde daarop een indringende theaterperformance (opgevoerd door Hannah Hoekstra).

Eerder waagde Nuyens zich met De zaak Shell ook al aan klimaattheater. Waarom blijft zij de klimaatcrisis aangrijpen als onderwerp voor theater? En wat hoopt ze met haar grondige onderzoekende benadering te bereiken?  

Anoek Nuyens
Anoek Nuyens studeerde Theaterwetenschap in Amsterdam en Berlijn en werkt(e) onder andere in Kinshasa, Brussel, Berlijn en Amsterdam. Ze maakt sociaal bewogen, documentair voorstellingen zoals De zaak Shell, waarvoor ze samen met Rebekka de Wit de Regieprijs 2021 (NTF) won. Ze is artistiek leider van Bureau Vergezichten, waar ze samen met onder meer Erik Whien en Rebekka de Wit werkt aan producties als Beste Mensen en de herneming van De Zaal Shell. Dit jaar schrijft ze ook aan NPO-serie over staalfabriek Tata Steel.

Huh? Een eindejaarsconference in het voorjaar? Jazeker! Rond 1 april – nee, dit is nog geen grap – heeft Nederland zijn natuurlijke hulpbronnen voor heel 2025 al verbruikt. We halen 31 december dus bij lange na niet…!

Tot zover het slechte nieuws. Het goede nieuws is dat Eveline van Rijswijk in NU AL kijkt hoe ’t een stuk beter kan. Als iedereen zou leven zoals wij, hebben we maar liefst vier (!) aardes nodig. Maar hoe gaan we dat doen met de enige die we hebben? En hoe moet dat, met al die oliebollen aan de macht?

NU AL is een eindejaarsconference over de toekomst, vol humor, muziek en verrassende ideeën. Eveline van Rijswijk geeft je genoeg hoop en (duurzame!) energie voor de rest van het jaar!

Over Eveline van Rijswijk
Eveline van Rijswijk is presentator, theatermaker/cabaretier, politiek historicus, wetenschapscommunicator en columnist. Als presentator interviewde ze afgelopen jaren talloze wetenschappers, schrijvers, politici, kunstenaars, activisten en een Nobelprijswinnaar.
Ze schreef en speelde de onewomanshow De Première over 100 jaar vrouwen in de Nederlandse politiek en de vraag waar toch de eerste vrouwelijke premier blijft. Ze schopte het verder tot de finaleweek van De Slimste Mens, schreef columns voor Trouw, odes voor Met het Oog op Morgen en heeft een taalcolumn op NPORadio1 bij het programma Spraakmakers.

Tekst, spel en zang: Eveline van Rijswijk
Regie: Maya van As
Composities: Evelien Keesmaat en Serge Dusault
Fotografie: Anne van Zantwijk
Techniek: Raoul Baeten
Impresariaat: Haagsch College

Jacques Presser kantelde het zelfbeeld van Nederland in de Tweede Wereldoorlog. Waar stond deze historicus, schrijver en denker voor?

Zestig jaar geleden verscheen Jacques Pressers magnum opus Ondergang: de vervolging en verdelging van het Nederlandse Jodendom 1940-1945. Sindsdien is het beeld van de Tweede Wereldoorlog in Nederland nooit meer hetzelfde geweest. Nederland zelf is sinds het boek, dat onherstelbare deuken sloeg in de autoriteit van een oudere generatie, nooit meer hetzelfde geweest. Waar stond Jacques Presser voor, als historicus, als schrijver en denker? En welke toekomst hielp hij mogelijk maken?

Jacques Presser (1899 – 1970) was afkomstig uit een arm Joods milieu en werkte voor de oorlog als leraar geschiedenis. Zijn vrouw overleefde de Holocaust niet, en na de oorlog werd deze het hoofdonderwerp van zijn wetenschappelijke werk. Op de universiteit stond hij het persoonlijke element in de geschiedschrijving voor – zo bedacht hij de term ‘egodocument’. Ook zijn eigen leven verwerkte hij in romans en gedichten over onder andere zijn onderduik. Met zijn eigen ervaringen, zijn historische bevindingen en zijn linkse en emancipatoire stellingname in het publieke debat werd hij gezichtsbepalend voor naoorlogs Nederland. 

Waarom is het belangrijk om te herdenken? Die vraag onderzoeken we in aanloop naar 4 mei met schrijver Philippe Sands.

De 4 mei-herdenking is afgelopen jaren gepolitiseerd geraakt door verhitte debatten over wie we herdenken en op welke manier. Tegelijkertijd neemt de kennis over de Shoah onder jongeren af. Waarom is herdenken belangrijk?

Die vraag beantwoordt schrijver en jurist Philippe Sands in een lezing in De Balie waarin hij dieper ingaat op vernietiging en ondergang in het Derde Rijk. Sands analyseert hoe de herinnering aan genocide de manier waarop we omgaan met hedendaagse conflicten en onrecht beinvloedt. De Shoah, als een van de donkerste hoofdstukken in de geschiedenis, herinnert ons niet alleen aan de miljoenen slachtoffers, maar ook aan de gevaren van haat, vooroordelen en onbeperkte macht.

Na afloop van de lezing volgt een panelgesprek (in het Nederlands) met Arnon Grunberg, Judith Belinfante en Nico Schrijver.

Over Philippe Sands
Philippe Sands (1960) is een Brits-Franse jurist, hoogleraar en auteur, gespecialiseerd mensenrechten en internationaal recht. Sands was betrokken bij verschillende internationale strafzaken, waaronder die van de Chileense juntaleider Pinochet. Sands schreef verschillende bekroonde boeken, waaronder Galicische wetten (2016) en The Ratline (2020), over internationaal recht, genocide en nazisme.

Geen kaartje kunnen bemachtigen? Dit programma wordt gelivestreamd via deze pagina en is later terug te kijken via De Balie TV of te beluisteren via De Balie Podcast.

Sprekers

Philippe SandsJurist en schrijver

Arnon GrunbergLiterair schrijver

Judith BelinfanteHistorica en oud-voorzitter 4 en 5 mei comité Foto: Patrick Post (2024)

Jaap GoudsmitOnderzoeker

Nico SchrijverEmeritus Professor of Public International Law at the Grotius Centre for International Legal Studies, Leiden University

In De Balie Boekenclub nodigen we elke editie twee schrijvers uit om een maatschappelijk thema vanuit een literair perspectief te onderzoeken. Deze keer staat het programma in het teken van eerste liefdes. Met Valentijn Hoogenkamp en Sophie Visser. Met een inleiding van Barbara van Beukering.

Liefde is van alle tijden, culturen en kunstvormen. Schrijvers proberen al eeuwenlang onder woorden te brengen wat haast niet te vangen is: verliefdheid. De eerste liefde heeft iets extra kwetsbaars, intens en ongrijpbaars. Een ervaring die alle facetten van het leven roze weet te kleuren, en de kiem van een onbeschrijfelijke pijn in zicht draagt. Hoe beschrijf je dat?

De eerste liefde wordt vaak geassocieerd met jeugdige onbezorgdheid en avontuur, maar is dat beeld wel zo eenduidig? Hoe verschuift de manier waarop we over eerste liefdes schrijven? Deze editie onderzoeken we hoe de magie van de eerste liefde op papier leesbaar gemaakt wordt, en hoe het door de jaren steeds weer nieuwe vormen aanneemt.

Boekenclub-diner
Voor boekenliefhebbers die graag andere lezers willen ontmoeten, organiseren we voorafgaand aan het programma een Balie Boekenclub-diner. Schuif gezellig aan! Tijdens dit etentje kun je alvast opwarmen voor de avond en met andere geïnteresseerden in het onderwerp duiken. Hiervoor raden wij het boek van Sophie Visser aan genaamd Eerste liefde aan of Het aanbidden van Louis Claus van Valentijn Hoogenkamp. U bent vanaf 18.45 welkom. Om 19.00 uur begint het diner (een vegetarische maaltijd, € 18,50).