In de documentaire Nieuw Licht: het Rijksmuseum en de slavernij volgt documentairemaakster Ida Does de totstandkoming van de tentoonstelling ‘Slavernij’ van het Rijksmuseum. De tentoonstelling is de eerste tentoonstelling van het museum over 250 jaar slavernij vanuit een gekoloniseerd perspectief.

Hoe breng je de reconstructie van de Nederlandse slavernij geschiedenis in beeld? En is met deze tentoonstelling een eerste stap gezet in het dekoloniseren van ons culturele erfgoed? Daarover gaan we in gesprek met regisseur Ida Does, curator van het Rijksmuseum Valika Smeulders, en onafhankelijk onderzoeker, adviseur en schrijfster Aspha Bijnaar. We bespreken de soms tegenstrijdige gevoelens en onherroepelijke complicaties die het samenstellen van de slavernijtentoonstelling met zich meebrengt, en de dilemma’s van de filmmaker die dit proces minutieus vastlegt. 

De film is online gratis te bekijken via de website van de NTR. Of kijk de film op 15 februari om 20:25 op NPO2.

Sprekers

Ida Does is documentairemaakster, geboren in Suriname. Haar carrière beslaat ruim dertig jaar, waarin ze zich in haar films vooral richt op (koloniale) geschiedenis en sociale (on)gelijkheid. Haar bekendste films zijn portretten van kunstenaars, zoals  Trefossa (2007) en Poetry  is an island, Derek Walcott (2013), en (Caribische)  verzetsstrijders, als Anton de Kom (2009).

Dr. Valika Smeulders is sinds 2017 hoofd van de afdeling Geschiedenis van het Rijksmuseum. Als onderzoeker en curator specialiseerde zij zich in het koloniale verleden en representatie. Zij was lid van de Commissie Koloniale Collecties en de commissie voor een slavernijmonument in Den Haag, en is lid van het UNESCO Memory of the World Comité, de Werkgroep Caribische Letteren en het Comité Koninkrijksrelaties. In 2019 hield zij de zesde Rudolf van Lier-lezing aan de Universiteit Leiden en ontving ze de Black Achievement Award in de categorie Onderwijs en Wetenschap.

Dr. Aspha Bijnaar is onafhankelijk onderzoeker, adviseur, schrijfster, en directeur van stichting Educatie Studio. In 2002 promoveerde ze aan de Universiteit van Amsterdam. Haar onderzoek richt zich op het gebied van (erfgoed van) slavernij. Ze is algeheel coördinator, (concept)ontwikkelaar en woordvoerder van het landelijke samenwerkingsproject Musea Bekennen Kleur, waar ruim 31 musea gezamenlijk in actie komen voor verduurzaming van diversiteit en inclusie in de Nederlandse erfgoedsector.

Nicole Terborg is journalist, presentator en debatleider voor radio, televisie en op het podium. Ze leidt uiteenlopende bijeenkomsten: van debatten en congressen tot literaire festivals. Nicole heeft drie studies afgerond: een bachelor Journalistiek, een master Religie en Levensbeschouwing en een master Journalistiek.

In 1948 kreeg de Frans-Armeense zanger Charles Aznavour een 16mm filmcamera van Edith Piaf, Het was zijn eerste camera die hij sindsdien altijd bij zich had. Tot 1982 schoot hij vele rollen vol, waarbij het filmmateriaal zijn persoonlijke dagboek werd. Aznavour filmt zijn leven, een leven als een film. Hij filmt alledaagse momenten en gebeurtenissen, plaatsten waar hij optreedt, zijn vrienden, liefdes en verdriet.

De films belandden in de opslag, waardoor niemand weet had van Aznavours filmtalent. Totdat Marc di Domenico op bezoek ging bij Aznavour die de verblufte regisseur dozen vol celluloid liet zien, de oogst van tientallen jaren filmen.

In maart 1953 wordt vier dagen lang elke fase van de plechtigheden rond de begrafenis van Jozef Stalin geobserveerd. Van de bombastische bekendmaking op 4 maart 1953 van zijn overlijden, via de eindeloze stoet rouwende mensen die hun ‘rode tsaar’ snikkend een laatste eer komen bewijzen, tot de ceremoniële bijzetting in het mausoleum. Het is allemaal vastgelegd op film.

De vaak niet eerder vertoonde beelden zijn veelal in kleur, waarbij het Kremlinrood van de bloemen, linten en vlaggen indringend afsteekt tegen de achtergrond van besneeuwde straten, grijs geklede mensen en grauwe fabrieken: ook op afstand van Moskou leggen arbeiders het werk stil om hun partijleider te gedenken. Een ronduit grotesk gebeuren – waar de regisseur nog meer recht aan doet met de feitelijke, historische informatie op het einde – dat pijnlijk aantoont hoe absurd de beleving van leven en dood is in een tiranniek regime, gebaseerd op een persoonlijkheidscultus.

Regisseur Sam Pollard toont in zijn documentaire Martin Luther King vs. The FBI hoe de vreedzame voorvechter van de Afro-Amerikaanse burgerrechtenbeweging Martin Luther King Jr, kort na zijn beroemde ‘I have a dream’ speech door de FBI werd aangemerkt als gevaar voor de toekomst van Amerika. 

Met behulp van vrijgegeven geheime staatsdocumenten en geïnspireerd op het werk van historicus en Pulitzerprijs winnaar David J. Garrow laat de documentaire zien hoe de FBI onder leiding van J. Edgar Hoover, een heksenjacht opende op King, waarbij hij constant in de gaten werd gehouden en lastiggevallen door de Amerikaanse regering.

Martin Luther King vs. The FBI is een verbijsterend relaas waarin aan de hand van archiefbeelden, scènes uit Hollywoodfilms en het commentaar van historici, publicisten en betrokkenen, wordt onthuld hoe de FBI het imago van King publiekelijk probeerde te schaden vanaf eind jaren 50 tot aan het moment dat hij werd vermoord in 1968.

Een aangrijpend portret van Oliver Sacks en zijn avontuurlijke leven. Hij is ’s werelds beroemdste neuroloog; een bijzonder innemende, onconventionele en briljante wetenschapper. Maar dat er überhaupt iets van hem terecht kwam, blijkt niet minder dan een wonder. Deze wijze, vrolijke dokter was een groot deel van zijn leven, zoals zijn collega het bondig verwoordt, ‘a supreme fuck-up’. Een buitenstaander die, worstelend met zijn seksualiteit en zijn uitbundige, en vaak ook extreme gedrag, wel meerdere levens lijkt te hebben geleefd.

Op eenentachtigjarige leeftijd, met nog een half jaar te leven, vertelt hij nog één keer een wonderbaarlijke levensgeschiedenis. Die van hemzelf. Een ontroerend uniek verhaal over een tedere unieke man.

Diep in de bossen van Piemond in Noord-West Italië zoekt een groep oude mannen samen met hun trouwe honden naar ’s werelds duurste ingrediënt: de witte Alba truffel. Een fabelachtig, waargebeurd verhaal over de inwoners van een vergeten, kleine gemeenschap, die geestdriftig proberen hun buitengewone levensstijl te behouden en hun land te beschermen.

De witte Alba truffel is ondanks de verregaande moderne technologie nog niet gecultiveerd. De mannen zijn van generatie op generatie geoefend in het zoeken naar de truffels en ze worden begeleid door hun goed getrainde honden met hun scherpe reuk. Ze leiden een eenvoudig en rustig bestaan in harmonie met hun honden en de schilderachtige omgeving. Ze zijn niet gebonden aan een mobiele telefoon of internet en hechten belang aan het onderhouden van persoonlijk contact met de medebewoners in hun kleine gemeenschap.

Terwijl de voorraad van de witte Alba truffel afneemt, groeit de vraag naar dit product. Door de klimaatverandering, de ontbossing en het gebrek aan jonge mensen die de traditie wil voortzetten, is de delicatesse felbegeerder dan ooit en het goedbewaarde geheim van de truffelzoekers dreigt verloren te gaan. Bovendien bewaken de mannen meer dan het mysterie rond de Alba truffel: de sleutel tot een rijk en zinvol leven.

Vincent Cassel, Hubert Koundé en Saïd Taghmaoui spelen de hoofdrollen in het nog altijd actuele verhaal van regisseur Mathieu Kassovitz die een dag toont uit het leven van drie vrienden uit de Parijse banlieus, waar de politie keihard optreedt tegen de voortdurende dreiging van oproer en vandalisme. Mathieu Kassovitz’ tweede, invloedrijke film leidde tot vragen in de Franse Assemblée en won de prijs voor beste regie op het festival van Cannes 1995 en door filmcritici werd La Haine unaniem lovend ontvangen.

Vinz, Saïd en Hubert zijn woedend als blijkt dat hun Algerijnse vriend Abdel, een Arabische jongen afkomstig uit de Parijse voorsteden, tijdens een politieverhoor zo hard is aangepakt dat hij in het ziekenhuis belandt. Saïd en Hubert proberen Vinz ervan te weerhouden om wraak te nemen op de politie. Hevige nachtelijke rellen zijn het gevolg. De Franse filmklassieker La Haine zal 25 jaar na de release opnieuw te zien zijn in de bioscoop. Vanaf 7 januari is de gedigitaliseerde, opnieuw gemasterde versie te zien.

In 100UP ontmoet regisseur Heddy Honigmann een kleurrijke verzameling 100-plussers uit verschillende delen van de wereld. Ze hebben al meer dan een eeuw geleefd en waren getuige van grote historische gebeurtenissen, maar in plaats van in het verleden te blijven hangen, kijken ze vooruit.

Met de klok die onverbiddelijk doortikt, houden deze honderdjarigen vast aan het leven, stellen nieuwe doelen met een joie de vivre, en weigeren toe te geven aan het verval van hun lichamen. De tijd is zowel hun vijand als hun vriend. Ze hebben ziekten overwonnen, partners verloren en sommigen overleefden zelfs hun eigen kinderen. Toch zijn deze actieve, nieuwsgierige en creatieve 100-plussers verbazingwekkend goed in het starten van elke nieuwe dag.

Een groeiende nucleaire macht, een groots spionageschandaal en een duizelingwekkend rookgordijn opgetrokken door de Nederlandse staat: het lijken misschien de basiselementen voor een spannend boek, maar voor klokkenluider Frits Veerman vormt het de realiteit van alle dag. In de jaren ’70 van de vorige eeuw onthulde hij dat er op grote schaal nucleaire informatie vanuit Nederland naar Pakistan werd gesmokkeld. Wat zette Veerman aan tot deze onthulling en hoe beïnvloedde het de rest van zijn leven? Frans Bromet onderzoekt het in zijn nieuwe documentaire In de Ban van de Bom.

Tot op de dag van vandaag voert Frits Veerman een niet aflatende strijd om de waarheid boven water te krijgen en zijn naam te zuiveren. Want zijn onthulling viel niet bij iedereen in goede aarde: niet alleen werd hij ontslagen, ook werd hij vastgehouden door de voormalige AIVD en kreeg hij lange tijd geen toegang tot documenten die zijn onrechtmatige behandeling konden bevestigen. Wat doet dit met een mensenleven en wat zegt dit over de verhouding tussen overheid en burger? Kan een eenling zijn machtige meerderen ter verantwoording roepen en, zo ja, hoe?

Een aangrijpend portret van Oliver Sacks en zijn avontuurlijke leven. Hij is ’s werelds beroemdste neuroloog; een bijzonder innemende, onconventionele en briljante wetenschapper. Maar dat er überhaupt iets van hem terecht kwam, blijkt niet minder dan een wonder. Deze wijze, vrolijke dokter was een groot deel van zijn leven, zoals zijn collega het bondig verwoordt, ‘a supreme fuck-up’. Een buitenstaander die, worstelend met zijn seksualiteit en zijn uitbundige, en vaak ook extreme gedrag, wel meerdere levens lijkt te hebben geleefd.

Op eenentachtigjarige leeftijd, met nog een half jaar te leven, vertelt hij nog één keer een wonderbaarlijke levensgeschiedenis. Die van hemzelf. Een ontroerend uniek verhaal over een tedere unieke man. Na de film gaan wij een gesprek met neuroloog Bastiaan ter Meulen en Prof. dr. Jan Dirk Blom. 

Sprekers

Bastiaan ter Meulen is sinds 2009 als neuroloog verbonden aan het OLVG-West, Amsterdam. Tijdens zijn studie geneeskunde raakte hij in de ban van Sacks en schreef hij hem met het verzoek om in zijn ziekenhuis coschappen te lopen. Hoewel Sacks geen plek had, droeg hij ter Meulen wél voor bij een ander ziekenhuis. Een (eenmalige) ontmoeting volgde, waarna ter Meulen besloot dat hij een neuroloog wilde zijn als Sacks: invoelend, medelevend en holistisch. Sindsdien schrijft hij verhalen over zijn ervaringen met zijn patiënten.

Jan Dirk Blom is sinds 2016 bijzonder hoogleraar Klinische Psychopathologie aan de Universiteit Leiden. Ook is hij als psychiater verbonden aan de High Care Mangostraat en de polikliniek Uncommon Psychiatric Syndromes van Parnassia. Hij is gespecialiseerd in hallucinatie en werkte jarenlang samen met- en in hetzelfde onderzoeksveld als Sacks.

Tijdens het gesprek zullen wij met Bastiaan ter Meulen en Prof. dr. Jan Dirk Blom spreken over het fenomeen Sacks, zijn unieke en voor die tijd zeer ongewone benadering van de geneeskunde en wat deze meer menselijke benadering heeft betekend voor de neurologie in het bijzonder en de geneeskunde in het algemeen.

Nagesprek met

Bastiaan ter MeulenNeuroloog

Prof. dr. Jan Dirk BlomHoogleraar Klinische Psychopathologie

Dit programma is verplaatst van 31 januari 2021 naar 15 april. Reeds gekochte kaarten blijven geldig, meer informatie hebben wij kaarthouders per mail verzonden.

Maak je avond compleet met De Balie Café-restaurant

Je hoeft niet meer de deur uit om van onze gerechten te genieten. Met het gemak van een paar klikken krijg je een heerlijk diner thuis bezorgd.