Deze avond gaat het fictie speelfilmdebuut van Stijn Bouma De Jacht op Meral Ö. in première in De Balie. Stijn Bouma behandelde in de documentaires Alleen tegen de staat (2021) en Sheila versus de staat (2023) al het toeslagenschandaal. Bij De Jacht op Meral Ö. heeft hij nu research materiaal ingezet, wat hij nog niet in zijn documentaires heeft kunnen verwerken. De cast bestaat onder andere uit Dilan Yurdakul, Gijs Naber, Raymond Thiry en Olga Zuiderhoek.

Meral Özturk wordt wanhopig als de Belastingdienst onterecht een enorm bedrag aan kinderopvangtoeslag terugvordert. Terwijl haar leven uit elkaar valt, ontdekt ze dat er een sociaal rechercheur in haar leven infiltreert, wat Meral tot radicale keuzes dwingt om haar dochters te beschermen.

Na de vertoning volgt een paneldiscussie waarin betrokkenen bij het toeslagenschandaal hun perspectieven zullen delen. Het gesprek zal nieuwe inzichten bieden in de thema’s die de film aansnijdt. Tijdens deze avond zullen persoonlijke verhalen en maatschappelijke discussies samenkomen, met ruimte voor het publiek om vragen te stellen en deel te nemen aan het gesprek.

In Nederland zijn naar schatting tienduizenden mensen dakloos en we kampen met de grootste wooncrisis sinds de Tweede Wereldoorlog. Tegelijkertijd staan er in ons land ruim twee honderdduizend panden leeg. Wonen is een grondrecht, maar sinds de invoering van het kraakverbod in 2010 is kraken illegaal. Toch lijkt er de afgelopen jaren een opleving te zijn in het aantal actieve krakers. Is kraken in een oververhitte woningmarkt simpelweg de enige overgebleven optie om betaalbaar te kunnen wonen? Of gaat kraken over veel meer dan enkel de woningmarkt?

In de jaren tachtig, de bloeitijd voor de kraakbeweging, droegen krakers door het bewonen van leegstaande panden bij aan het verminderen van de woningnood. Bovendien slaagde krakers er met hun acties in om de wooncrisis zichtbaar te maken en daarmee hoog op de politieke agenda te plaatsen. Door de invoering van het verbod werd kraken, en daarmee ook de urgentie van de wooncrisis, tijdelijk minder zichtbaar.

Wonen is een recht. Het recht op eigendom ook. En deze rechten schuren continu, wanneer krakers een leegstaand pand van iemand anders bewonen, maar ook wanneer eigenaren hun panden uit winstoogmerk bewust laten leegstaan. Is kraken, vanwege een inbreuk op het eigendomsrecht, diefstal? Of is dit enkel zo in een systeem dat eigendom heeft heilig verklaard?

Kraken is een middel tegen woningnood, maar naast woonruimte veranderen delen van gekraakte panden vaak in culturele broedplaatsen en opvang- of ontmoetingsplekken. Steeds meer van dit soort plekken verdwijnen uit de Nederlandse steden. Wat is het culturele en sociale belang van kraken? En waarom wordt dit aspect van kraken zo weinig besproken?

Op woensdagavond 25 september gaan we in gesprek over de Nijmeegse kraakgeschiedenis én de rol die een nieuwe generatie krakers speelt in de huidige wooncrisis. Welke rol hebben Nijmeegse krakers gespeeld in het behouden en vormgeven van de stad, zoals we die vandaag kennen? En hoe houden krakers stand in een samenleving die steeds negatiever tegenover kraken staat?

Meer informatie over dit programma volgt binnenkort. Foto: Flip Franssen (1980)

Tijdens de slotbijeenkomst van Aan de landbouwtafel gaan we in discussie over de toekomst van de Nederlandse landbouw. Hoe hangt de vlag erbij? Waar zijn we het inmiddels over eens? Hoe kan Nederland optimaal voedsel verbouwen binnen ecologische grenzen?

Wat is de toekomst van de Nederlandse landbouw? De afgelopen maanden zijn we binnen en buiten De Balie met boeren, banken, supermarkten en andere spelers om de (landbouw)tafel gaan zitten. Waar zijn we het over eens? Kunnen we abstracte doelen omzetten in concrete stappen?

Driekwart van de Nederlanders eet te weinig groente. Ergens in de keten van boer naar bord gaat het mis. Hoe zorgen we dat wat we verbouwen ook echt leidt tot een gezonde samenleving? En hoe kan een samenleving die gezond eet, de boeren en telers ook echt wat opleveren?

De Nederlandse landbouwsector produceert met de internationale voedselmarkt in gedachten, niet zozeer de Nederlandse volksgezondheid. Het huidige kabinet is van plan minder te gaan investeren in maatschappelijke projecten op de lange termijn. Daarom dringt zich de vraag op welke partijen in de voedingsketen de ambitie hebben om gezonde en betaalbare voedselproducten op de plank te blijven brengen – en van gezondheid een verdienmodel voor het boerenbedrijf te maken.

Hoe komen we tot een landbouwbeleid waarin de gewassen op het land zijn afgestemd met wat we nodig hebben op ons bord? Welke stappen moeten er gezet worden door fabrikanten, supermarkten en de overheid om de boer als apotheker van de samenleving te laten functioneren?

Over ‘Aan de landbouwtafel’
In aanloop naar het geklapte landbouwakkoord zijn er veel goede gesprekken gevoerd, maar wel achter gesloten deuren. Dat kan beter. Tijdens de landbouwtafels in De Balie voeren we daarom publiekelijk belangrijke gesprekken over oplossingen in de landbouw-impasse. De toekomst van duurzame landbouw in Nederland staat immers op het spel – en daarmee het lot van boeren, burgers en natuur. We kijken vooral waar we het wél over eens zijn. En dat is meer dan we denken.

Eva von Redecker – critical theorist and feminist philosopher – proposes in her recent book Bleibefreiheit, translated in Dutch as De vrijheid om te blijven (Alfabet 2024) a radical new way to look at freedom. Rather than focusing on space, she focusses on time. Rather than talking about the freedom to move, to travel and to go wherever you want, she talks about the freedom to stay where you want to stay, for as long as you want to stay. In times of climate crises and migration this freedom is far from a given.

Von Redecker proposes that this shift in our understanding of freedom will help us realize a world that is not only better for nature but also better for people, because it ensures to see individuals as embedded in their natural and interpersonal environment. What does it mean for our understanding of freedom when we conceptualize it as the ‘enjoyment of fulfilled time?

Tonight we discuss this from a historical, from an environmental, from a legal and from a feminist perspective.

Aan de hand van literatuur en (populaire) cultuur onderzoeken we de moeder-zoonrelatie. Het beeld van mannelijkheid zoals we dat kennen staat onder druk, maar welk alternatief is er voor jongens en welke rol spelen moeders daarin?

Via hun telefoon krijgen veel jongens dagelijks een conservatief wereldbeeld voorgespiegeld. Populaire influencers als Andrew Tate vertellen hun jeugdige volgers dat het leven draait om dure auto’s en glimmende horloges, dat vrouwen voor mannen horen te zorgen en dat feminisme het grote kwaad is. Een boodschap die in vruchtbare aarde lijkt te vallen. Steeds meer studies wijzen uit dat jongeren traditionele rolpatronen meer en meer omarmen.

Hoe biedt je als moeder tegenwicht aan het antifeminisme dat jongens via vloggers en influencers tot zich krijgen? Deze vraag staat centraal vanavond. We nemen de moeder-zoonrelatie onder de loep aan de hand van voorbeelden uit de literatuur en cultuur. Hoe worden moeders en zonen verbeeld? Welke ideeën over mannelijkheid en vrouwelijkheid spreken daaruit? En hoe helpt dat ons om na te denken over een opvoeding waarin rigide man- en vrouwbeelden worden losgelaten.

Wat hebben het (vrouwelijke) lichaam en het land gemeen? Volgens ecofeministen zijn beide politieke, verbonden territoria die kampen met geweld, uitbuiting en onderdrukking. Dat moet en kan anders. In Latijns-Amerika bestaan rijke denktradities die kunnen helpen om alternatieven voor het westers kapitalistisch model te formuleren.

Het kapitalistische denken ziet de natuur als leverancier van grondstoffen. In dit verdienmodel zijn het landschap en haar bewoners minderwaardig. Aan de hand van literatuur en film uit met name Mexico stellen we ons vanmiddag een wereld voor waarin wél geluisterd wordt naar die stemmen. We gaan in gesprek over de manieren waarop een wereld zou moeten worden vormgegeven die gebaseerd is op respect, waarden en zorg voor elkaar en de natuur. Een wereld waarin magisch denken niet haaks staat op de werkelijkheid, maar ruimte schept voor activisme.

Dit programma wordt gemaakt in samenwerking met literair tijdschrift Terras. Het raamwerk van de middag wordt gevormd door poëzie en essays uit het nieuwe nummer, Magia/no magia: Mexico bezien door de lenzen van 26 vrouwelijke auteurs, dat werd samengesteld door gastredacteur Bernke Klein Zandvoort. Ook bekijken we de korte film Guerreras van Lotte van Raalte.

Dit programma zal deels in het Nederlands, deels in het Engels zijn.

Betrokken burgers zijn de zuurstof van de democratie. Maar die biedt niet iedereen hetzelfde. Hoe vormen we het politieke landschap om van een diplomademocratie waarin vooral theoretisch geschoolden hun weg vinden naar een levende democratie waar iedere Nederlander zich betrokken bij voelt?

Werkt de democratie nog wel voor iedereen? Rapporten en onderzoeken wijzen op een groeiende kloof tussen mensen die profiteren van het democratische systeem en mensen die dat niet doen. Met als gevolg dat onder die laatste groep burgers afhaken. Praktisch geschoolden die moeite hebben rond te komen, herkennen zich niet in de politiek en ervaren lang niet altijd dat de democratie er voor hen is. Met name onder jongeren is de liefde voor de rechtsstaat aan het bekoelen. Het democratisch proces wordt als sta-in-de-weg gezien bij het oplossen van grote problemen, zoals de klimaat- of woningcrisis. 

Een democratie functioneert alleen als het gedreven wordt door actieve burgers. Maar dan moet de democratie wel als gemeenschappelijk bezit worden ervaren. En moeten de beloften van de meritocratie voor iederéén gelden. Hoe vormen we het politieke landschap om van een diplomademocratie waarin vooral theoretisch geschoolden hun weg vinden naar een levende democratie waar iedere Nederlander zich betrokken bij voelt? Welke rol is daarin weggelegd voor docenten, politici en beleidsmakers?

De Balie introduceert : De Balie Boekenclub. Elke editie nodigen we twee schrijvers uit om een maatschappelijk onderwerp vanuit een literair perspectief te belichten. Deze editie staat in het teken van de representatie van vrouwen in fictie.

Net als in het echte leven worden vrouwen in de literatuur vaak aan andere normen gehouden dan mannen. Vervelende mannelijke personages zijn fascinerend. Onsympathieke vrouwelijke personages kunnen op kritiek rekenen van lezers en recensenten. Zo bevinden vrouwelijke personages zich in een spagaat die sterk aan het echte leven doet denken: vrouwen moeten verleidelijk én bescheiden zijn, zachtaardig én krachtig, niet te dik en niet te dun. Schrijver Marja Pruis en journalist Tatjana Almuli gaan in gesprek over de representatie van vrouwen in fictie. Aan het eind van het programma zal onze huisdichter de avond samenvatten.

Balie Boekenclub-diner
Voor boekenliefhebbers die graag andere lezers willen ontmoeten, organiseren we voorafgaand aan het programma een Balie Boekenclub-diner. Schuif gezellig aan. Tijdens dit etentje kun je alvast opwarmen voor de avond en met andere geïnteresseerden in het onderwerp duiken. Leestip: Boos meisje van Marja Pruis. U bent vanaf 18.45 welkom. Om 19.00 uur begint het diner (een vegetarische maaltijd, € 18,50).

Over de sprekers
Marja Pruis is schrijver, columnist en redacteur van De Groene Amsterdammer. Haar romans ontvingen nominaties voor De Gouden Uil, de AKO Literatuurprijs, de Libris Literatuurprijs en de Anna Bijns Prijs. Voor haar essays en columns, gebundeld in Kus me, straf me, Genoeg nu over mij en Oplossingen, ontving ze de Jan Hanlo Essay Prijs, de J. Greshoffprijs en de J. L. Heldringprijs. Ook schreef ze de Boos meisje over vrouwen in frictie. Onlangs verscheen haar nieuwe roman Huiswerk.

Tatjana Almuli is schrijver, fotograaf en presentator. Ze publiceerde onder meer in de Volkskrant, Het Parool, Vogue, ELLE en JAN. Haar boeken Knap voor een dik meisje (2019) en Ik zal je nooit meer (2022) werden genomineerd voor de Opzij Literatuurprijs. Samen met schrijver Malou Holshuijsen maakt ze de podcasts Tussen dertig en doodgaan en De boekenkamer. Ook is ze presentator van de online VPRO serie ‘Dikke vette leugens’.

Met kunstcriticus Hans den Hartog Jager bespreken we hoe de beeldende kunst de afgelopen jaren ingrijpend is veranderd. Hoe moeten we de artistieke kwaliteit van kunst bepalen als de criteria die we daar jarenlang voor hanteerden gedateerd lijken?

In zijn nieuwe boek Revolutie in het paradijs laat schrijver en kunstcriticus Hans den Hartog Jager zien hoe de beeldende kunst in de afgelopen jaren ingrijpend is veranderd. Niet-Westerse en vrouwelijke kunstenaars van over de hele wereld die tot voort kort weinig kansen kregen om hun werk te tonen, worden geëxposeerd en vinden weerklank bij publiek. Daarmee dringen andere thema’s, geschiedenissen en culturele contexten naar de voorgrond. Bovendien beroept deze huidige generatie kunstenaars zich minder op hun autonomie – een begrip dat jarenlang de kunstwereld domineerde. Hoe verhoudt de autonomie van de kunstenaar zich tot het engagement dat veel kunstenaars vandaag de dag nastreven? Hoe moeten we de artistieke kwaliteit van kunstenaars bepalen als de criteria die we daar jarenlang voor hanteerden gedateerd lijken en de kunstwereld zo ingrijpend is veranderd?

Hans den Hartog Jager is kunstcriticus, schrijver en curator en volgt de ontwikkelingen in de internationale beeldende kunst al jaren op de voet. Zijn beschouwingen voor NRC van de afgelopen zes jaar zijn gebundeld in Revolutie in het paradijs. Het boek geeft een krachtig tijdsbeeld van de kunsten in een periode van grote verandering.

Beeld: Raquel van Haver, Brave New World, fotograaf: Peter Tijhuis

Sprekers

Hans den Hartog JagerKunstcriticus, schrijver, curator

Richard KofiKunstenaar, curator

Kinke KooiKunstenaar

Maarten DoormanFilosoof | Foto: Joshua Rood

Heske ten CateCurator, onderzoeker, schrijver