Driekwart van de Nederlanders eet te weinig groente. Ergens in de keten van boer naar bord gaat het mis. Hoe zorgen we dat wat we verbouwen ook echt leidt tot een gezonde samenleving? En hoe kan een samenleving die gezond eet, de boeren en telers ook echt wat opleveren?

De Nederlandse landbouwsector produceert met de internationale voedselmarkt in gedachten, niet zozeer de Nederlandse volksgezondheid. Het huidige kabinet is van plan minder te gaan investeren in maatschappelijke projecten op de lange termijn. Daarom dringt zich de vraag op welke partijen in de voedingsketen de ambitie hebben om gezonde en betaalbare voedselproducten op de plank te blijven brengen – en van gezondheid een verdienmodel voor het boerenbedrijf te maken.

Hoe komen we tot een landbouwbeleid waarin de gewassen op het land zijn afgestemd met wat we nodig hebben op ons bord? Welke stappen moeten er gezet worden door fabrikanten, supermarkten en de overheid om de boer als apotheker van de samenleving te laten functioneren?

Over ‘Aan de landbouwtafel’
In aanloop naar het geklapte landbouwakkoord zijn er veel goede gesprekken gevoerd, maar wel achter gesloten deuren. Dat kan beter. Tijdens de landbouwtafels in De Balie voeren we daarom publiekelijk belangrijke gesprekken over oplossingen in de landbouw-impasse. De toekomst van duurzame landbouw in Nederland staat immers op het spel – en daarmee het lot van boeren, burgers en natuur. We kijken vooral waar we het wél over eens zijn. En dat is meer dan we denken.

Eva von Redecker – critical theorist and feminist philosopher – proposes in her recent book Bleibefreiheit, translated in Dutch as De vrijheid om te blijven (Alfabet 2024) a radical new way to look at freedom. Rather than focusing on space, she focusses on time. Rather than talking about the freedom to move, to travel and to go wherever you want, she talks about the freedom to stay where you want to stay, for as long as you want to stay. In times of climate crises and migration this freedom is far from a given.

Von Redecker proposes that this shift in our understanding of freedom will help us realize a world that is not only better for nature but also better for people, because it ensures to see individuals as embedded in their natural and interpersonal environment. What does it mean for our understanding of freedom when we conceptualize it as the ‘enjoyment of fulfilled time?

Tonight we discuss this from a historical, from an environmental, from a legal and from a feminist perspective.

Aan de hand van literatuur en (populaire) cultuur onderzoeken we de moeder-zoonrelatie. Het beeld van mannelijkheid zoals we dat kennen staat onder druk, maar welk alternatief is er voor jongens en welke rol spelen moeders daarin?

Via hun telefoon krijgen veel jongens dagelijks een conservatief wereldbeeld voorgespiegeld. Populaire influencers als Andrew Tate vertellen hun jeugdige volgers dat het leven draait om dure auto’s en glimmende horloges, dat vrouwen voor mannen horen te zorgen en dat feminisme het grote kwaad is. Een boodschap die in vruchtbare aarde lijkt te vallen. Steeds meer studies wijzen uit dat jongeren traditionele rolpatronen meer en meer omarmen.

Hoe biedt je als moeder tegenwicht aan het antifeminisme dat jongens via vloggers en influencers tot zich krijgen? Deze vraag staat centraal vanavond. We nemen de moeder-zoonrelatie onder de loep aan de hand van voorbeelden uit de literatuur en cultuur. Hoe worden moeders en zonen verbeeld? Welke ideeën over mannelijkheid en vrouwelijkheid spreken daaruit? En hoe helpt dat ons om na te denken over een opvoeding waarin rigide man- en vrouwbeelden worden losgelaten.

Wat hebben het (vrouwelijke) lichaam en het land gemeen? Volgens ecofeministen zijn beide politieke, verbonden territoria die kampen met geweld, uitbuiting en onderdrukking. Dat moet en kan anders. In Latijns-Amerika bestaan rijke denktradities die kunnen helpen om alternatieven voor het westers kapitalistisch model te formuleren.

Het kapitalistische denken ziet de natuur als leverancier van grondstoffen. In dit verdienmodel zijn het landschap en haar bewoners minderwaardig. Aan de hand van literatuur en film uit met name Mexico stellen we ons vanmiddag een wereld voor waarin wél geluisterd wordt naar die stemmen. We gaan in gesprek over de manieren waarop een wereld zou moeten worden vormgegeven die gebaseerd is op respect, waarden en zorg voor elkaar en de natuur. Een wereld waarin magisch denken niet haaks staat op de werkelijkheid, maar ruimte schept voor activisme.

Dit programma wordt gemaakt in samenwerking met literair tijdschrift Terras. Het raamwerk van de middag wordt gevormd door poëzie en essays uit het nieuwe nummer, Magia/no magia: Mexico bezien door de lenzen van 26 vrouwelijke auteurs, dat werd samengesteld door gastredacteur Bernke Klein Zandvoort. Ook bekijken we de korte film Guerreras van Lotte van Raalte.

Dit programma zal deels in het Nederlands, deels in het Engels zijn.

Betrokken burgers zijn de zuurstof van de democratie. Maar die biedt niet iedereen hetzelfde. Hoe vormen we het politieke landschap om van een diplomademocratie waarin vooral theoretisch geschoolden hun weg vinden naar een levende democratie waar iedere Nederlander zich betrokken bij voelt?

Werkt de democratie nog wel voor iedereen? Rapporten en onderzoeken wijzen op een groeiende kloof tussen mensen die profiteren van het democratische systeem en mensen die dat niet doen. Met als gevolg dat onder die laatste groep burgers afhaken. Praktisch geschoolden die moeite hebben rond te komen, herkennen zich niet in de politiek en ervaren lang niet altijd dat de democratie er voor hen is. Met name onder jongeren is de liefde voor de rechtsstaat aan het bekoelen. Het democratisch proces wordt als sta-in-de-weg gezien bij het oplossen van grote problemen, zoals de klimaat- of woningcrisis. 

Een democratie functioneert alleen als het gedreven wordt door actieve burgers. Maar dan moet de democratie wel als gemeenschappelijk bezit worden ervaren. En moeten de beloften van de meritocratie voor iederéén gelden. Hoe vormen we het politieke landschap om van een diplomademocratie waarin vooral theoretisch geschoolden hun weg vinden naar een levende democratie waar iedere Nederlander zich betrokken bij voelt? Welke rol is daarin weggelegd voor docenten, politici en beleidsmakers?

De Balie introduceert : De Balie Boekenclub. Elke editie nodigen we twee schrijvers uit om een maatschappelijk onderwerp vanuit een literair perspectief te belichten. Deze editie staat in het teken van de representatie van vrouwen in fictie.

Net als in het echte leven worden vrouwen in de literatuur vaak aan andere normen gehouden dan mannen. Vervelende mannelijke personages zijn fascinerend. Onsympathieke vrouwelijke personages kunnen op kritiek rekenen van lezers en recensenten. Zo bevinden vrouwelijke personages zich in een spagaat die sterk aan het echte leven doet denken: vrouwen moeten verleidelijk én bescheiden zijn, zachtaardig én krachtig, niet te dik en niet te dun. Schrijver Marja Pruis en journalist Tatjana Almuli gaan in gesprek over de representatie van vrouwen in fictie. Aan het eind van het programma zal onze huisdichter de avond samenvatten.

Balie Boekenclub-diner
Voor boekenliefhebbers die graag andere lezers willen ontmoeten, organiseren we voorafgaand aan het programma een Balie Boekenclub-diner. Schuif gezellig aan. Tijdens dit etentje kun je alvast opwarmen voor de avond en met andere geïnteresseerden in het onderwerp duiken. Leestip: Boos meisje van Marja Pruis. U bent vanaf 18.45 welkom. Om 19.00 uur begint het diner (een vegetarische maaltijd, € 18,50).

Over de sprekers
Marja Pruis is schrijver, columnist en redacteur van De Groene Amsterdammer. Haar romans ontvingen nominaties voor De Gouden Uil, de AKO Literatuurprijs, de Libris Literatuurprijs en de Anna Bijns Prijs. Voor haar essays en columns, gebundeld in Kus me, straf me, Genoeg nu over mij en Oplossingen, ontving ze de Jan Hanlo Essay Prijs, de J. Greshoffprijs en de J. L. Heldringprijs. Ook schreef ze de Boos meisje over vrouwen in frictie. Onlangs verscheen haar nieuwe roman Huiswerk.

Tatjana Almuli is schrijver, fotograaf en presentator. Ze publiceerde onder meer in de Volkskrant, Het Parool, Vogue, ELLE en JAN. Haar boeken Knap voor een dik meisje (2019) en Ik zal je nooit meer (2022) werden genomineerd voor de Opzij Literatuurprijs. Samen met schrijver Malou Holshuijsen maakt ze de podcasts Tussen dertig en doodgaan en De boekenkamer. Ook is ze presentator van de online VPRO serie ‘Dikke vette leugens’.

Met kunstcriticus Hans den Hartog Jager bespreken we hoe de beeldende kunst de afgelopen jaren ingrijpend is veranderd. Hoe moeten we de artistieke kwaliteit van kunst bepalen als de criteria die we daar jarenlang voor hanteerden gedateerd lijken?

In zijn nieuwe boek Revolutie in het paradijs laat schrijver en kunstcriticus Hans den Hartog Jager zien hoe de beeldende kunst in de afgelopen jaren ingrijpend is veranderd. Niet-Westerse en vrouwelijke kunstenaars van over de hele wereld die tot voort kort weinig kansen kregen om hun werk te tonen, worden geëxposeerd en vinden weerklank bij publiek. Daarmee dringen andere thema’s, geschiedenissen en culturele contexten naar de voorgrond. Bovendien beroept deze huidige generatie kunstenaars zich minder op hun autonomie – een begrip dat jarenlang de kunstwereld domineerde. Hoe verhoudt de autonomie van de kunstenaar zich tot het engagement dat veel kunstenaars vandaag de dag nastreven? Hoe moeten we de artistieke kwaliteit van kunstenaars bepalen als de criteria die we daar jarenlang voor hanteerden gedateerd lijken en de kunstwereld zo ingrijpend is veranderd?

Hans den Hartog Jager is kunstcriticus, schrijver en curator en volgt de ontwikkelingen in de internationale beeldende kunst al jaren op de voet. Zijn beschouwingen voor NRC van de afgelopen zes jaar zijn gebundeld in Revolutie in het paradijs. Het boek geeft een krachtig tijdsbeeld van de kunsten in een periode van grote verandering.

Beeld: Raquel van Haver, Brave New World, fotograaf: Peter Tijhuis

Sprekers

Hans den Hartog JagerKunstcriticus, schrijver, curator

Richard KofiKunstenaar, curator

Kinke KooiKunstenaar

Maarten DoormanFilosoof | Foto: Joshua Rood

Heske ten CateCurator, onderzoeker, schrijver

Op een afgezonderde idyllische boerderij in de bossen van Noorwegen leven de Paynes wild, vrij en zelfvoorzienend. Maria en Nik geven hun kinderen Ulv, Falk, Freja en Ronja thuisonderwijs en streven ernaar om met een hecht gezin in harmonie met de natuur te leven. Een tragische gebeurtenis maakt echter een abrupt einde aan hun idyllische wereld en forceert het gezin op een nieuw pad richting de moderne maatschappij.

A New Kind of Wilderness, die op het prestigieuze Sundance Film Festival werd uitgeroepen tot beste documentaire, is een intiem en warm portret over liefde en opgroeien. Het verhaal van de Paynes, hun overwinningen en worstelingen, nodigen uit te reflecteren op onze eigen levenskeuzen, onze verantwoordelijkheid tegenover de aarde, onze kinderen en hoe verder te leven na groot verlies.

Na de film gaan we in gesprek met Michelle, die besloten heeft de stad voorgoed te verlaten, en Gydo, die nog steeds in de Randstad woont, maar in zijn werk en vrije tijd probeert de natuur en de stad in balans te houden.

Michelle Schrier ruilde 8 maanden geleden, de drukte van Amsterdam in voor de rust van het platteland. Samen met haar gezin – partner, twee dochters en een hond – verhuisde ze naar een boerderij waar drie generaties samenleven. Hier creëert ze een eigen wereld, waar haar kinderen vrij kunnen opgroeien, verbonden zijn met de natuur en helpen met de dagelijkse klusjes op de boerderij.

Gydo van der Wal is vader van twee dochters en full-time wildplukgids. Met zijn bedrijf ‘BUIT – eetbare natuur’ brengt hij mensen weer echt in contact met hun natuurlijke omgeving. Hij is ervan overtuigd dat als je anders leert kijken naar de natuur je er ook beter voor gaat zorgen.

Aceh is the second film in the series entitled History, Memory, Commemoration, a project that explores how to commemorate a shared colonial history together.

After the independence of Indonesia, president Sukarno ordered most colonial statues to be demolished and streets to be renamed. Looking forward, the past had to be quickly forgotten. While Sukarno tried to quickly wipe out the history, in the Netherlands colonial memorials were preserved and became source of controversy. What does the presence or absence of these monuments mean? How do people commemorate in the absence of memorials or in the presence of controversial statues?

Aceh is the second film in the series entitled History, Memory, Commemoration, following after the release of Java. The project, realized in association with De Balie and created by artists Mirwan Andan, Iswanto Hartono, and Hans van Houwelingen will result in seven films, each recorded on specific locations in Indonesia and the Netherlands, that relate to the colonial history. This film was recorded in Aceh and portrays how history is remembered and commemorated within the specific Aceh culture. It shows the influences of historiography, politics, religion, generation, education and fashion on the way history is passed on to new generations.

More about History, Memory, Commemoration
The film series dispenses with a one-sided view and shows the wide variety of meanings of one shared colonial history. The leading motif is the Van Heutsz monument renamed the Indië-Nederland monument in Amsterdam and the Van Heutsz monument in Jakarta, demolished in 1953. This film series is not only a journey through time, but also an invitation to recognise and reconsider the diversity of our shared history.

Tijdens deze editie van Plein Publiek gaat programmamaker Rosalie Dielesen in gesprek met schrijver, fotograaf en journalist Stijn de Vries over zijn debuutroman Als de zon valt.

Als de zon valt is een rauw en intiem verhaal over verbergen wie je bent, omgaan met verkropte trauma’s en het verloochenen wat je het meest lief is. Een ode aan de grootse (en geheime) liefde tussen twee jongens, die Stijn zelf nooit heeft gekend. Hoe is het om je debuutroman te schrijven over je eigen ervaringen en de ervaringen die je misschien wel had willen hebben?

Over Stijn de Vries
Stijn de Vries (Almelo, 1998) is fotograaf, presentator, journalist en schrijver. In 2021 rondde hij de BNNVARA Academy af. Voor Spuiten en slikken maakte hij de series Jong Geleerd, Nooit Gedaan (2021) en Mooi, Man (2022). Met Duncan Tromp maakt hij de podcast Relnichten, hij interviewt voor Jongstof en schrijft voor Vogue, LINDA. en LINDA.meiden.