Veel schrijvers zijn in hun werk kritisch ten opzichte van de maatschappij waarin zij leven. Je zou zelfs kunnen stellen dat zo’n kritische houding een van de belangrijke taken is van de literatuur – en van kunst in het algemeen. Of moet een kunstenaar zich alleen met kunst bezig houden? Dat was lang de tendens, maar de laatste decennia neemt het engagement in de literatuur weer opvallend toe. Racisme, klimaat, kolonialisme: geen prangend onderwerp is meer taboe in de letteren. 

Aan de hand van de nieuwe biografie over Jef Last – misschien wel een van de meest geëngageerde schrijvers van de vorige eeuw – gaan we in gesprek met Adriaan van Dis, Rudi Wester en Lemuël de Graav over hun rol in het maatschappelijk debat, en over het nut en de noodzaak van engagement. Muzikale begeleiding door David Knap. 

Dichter en schrijver Jef Last was een uitgesproken linksrevolutionair, die meevocht aan de kant van de antifascisten in de Spaanse Burgeroorlog, in het verzet zat tijdens de Tweede Wereldoorlog, streed voor homorechten en zich aan het eind van zijn leven verbond aan de provo’s. In haar biografie over Last schetst Rudi Wester het beeld van een uitgesproken geëngageerd leven, dat in alle aspecten van zijn werk doorscheen. Voor Last was denken doen. Wat kunnen schrijvers van nu van hem leren? Is hun rol in de afgelopen decennia veranderd? Moeten schrijvers zich uitspreken over maatschappelijke onderwerpen, en met welk doel?

Wat betekent het om een band te zijn? Je zou misschien zeggen dat Torre Florim, frontman van De Staat, dat als geen ander weet. Toch vraagt hij het zich steeds vaker af. Want hoe zorg je ervoor dat je band zich blijft ontwikkelen, en hoe voorkom je dat je ­­– letterlijk en figuurlijk – in hetzelfde riedeltje vervalt? In De Balie gaat hij op zoek naar antwoorden op die vragen met o.a. presentator en dj Sagid Carter en film regisseur Floris Kingma.

De Staat is zonder twijfel een van de grootste bands van Nederland. Al bijna vijftien jaar verkopen ze zalen uit en spelen ze festivals plat, maar dat betekent niet dat Torre en zijn bandleden op hun lauweren rusten. In zijn drang naar vernieuwing kondigde hij in november een nieuw concept aan om de voorspelbare cyclus van albums en tournees te doorbreken. Een pakketje van 3 nummers in 3 kleuren: één grimmig (rood), één dansbaar (geel), één gevoelig (blauw).

Floris Kingma is regisseur van commercials (Czar Amsterdam). Hij maakte meerdere prijswinnende videoclips met Torre Florim waaronder de recente videoclip van Look At Me.

Sagid Carter is presentator en dj. Ze presenteert de dagelijkse show bij 3fm, is host van haar eigen podcast Cartish Radio en youtubekanaal Sagid Carter Interviews. In 2020 werd door ze door De Volkskrant uitgeroepen als mediatalent van het jaar.

TOONZETTERS

In de serie Toonzetters maakt De Balie samen met toonaangevende Nederlandse muzikanten inspirerende programma’s waarin hun muzikale vakmanschap en maatschappelijke interesses centraal staan. Avonden vol muziek, voordracht en bijzondere gesprekken die een unieke inkijk bieden in de belevingswereld van talentvolle muzikanten van eigen bodem. Eerdere Toonzetters waren rapper Fresku, de wereldberoemde artiest Sevdaliza, saxofonist Benjamin Herman en internationaal violist Liza Ferschtman.

Op zondagmiddag 15 mei organiseert Theatergroep De Kale een leesvoorstelling van het toneelstuk Min in ’t Lazarus-huys van Willem G. van Focquenbroch. 

Focquenbroch (1640-1670) baseerde zijn blijspel op Los Locos de Valencia van de toen zeer bekende Spaanse toneelschrijver Lope de Vega. De eerste editie van het stuk verscheen in 1674. Hij laat het verhaal afspelen in het Amsterdamse gekkenhuis (Lazarus-huys), waar hij verliefdheid en waanzin hand in hand laat gaan!

De jonge edelman Ferdinand denkt dat hij in Den Haag een andere jongeman heeft neergestoken. Hij vlucht naar Amsterdam om daar zijn vriend Valerius om raad te vragen hoe hij aan de wraak van zijn achtervolgers kan ontkomen. Deze raadt hem aan zich als gek te gaan gedragen en zich voor enige tijd in het gekkenhuis te laten opsluiten. Dit is het begin van een reeks bizarre verwikkelingen…

Theatergroep De Kale verdiept zich al jaren in de toneelteksten uit de 17de eeuw. Het lezen en bestuderen van bekende of onbekende toneelteksten doet De Kale graag samen met het publiek tijdens zogenaamde leesvoorstellingen. De tekst wordt toegelicht en de acteurs van De Kale lezen fragmenten van de tekst, waardoor een goed beeld ontstaat van de kwaliteiten en de speelbaarheid van het stuk.

Met Marieke de Kruijf, Vastert van Aardenne, Celia van den Boogert, Victor van Swaay, Sjoera Retèl, Stijn Westenend, René Retèl en Mark van der Laan.

De lezing wordt voorafgegaan door een inleiding door mevrouw Elly Groenenboom-Draai, die in 2018 een wetenschappelijke hertaling van het stuk uitbracht onder de titel Amor in het gekkenhuis, waarin de oorspronkelijke tekst en de moderne tekst naast elkaar staan.

Digitaal geld is handig. We betalen met onze telefoons, horloges, en natuurlijk de bankpas. Zo verdwijnt de geldautomaat, groeien pin-only-zaken, en gaan we langzaam over op een maatschappij waarin geld geen munt of biljet is, maar een getal op een bankrekening.

Intussen lijkt het erop dat Bitcoin de toekomst van digitaal geld wordt en werkt ook de Europese Centrale Bank aan een digitale Euro. Hoewel contant geld misschien niet net zo snel werkt als onze pinpas, is het wél politiek neutraal, inclusief, en bovendien van ons. Want: hoe handig digitaal bankieren ook is, bij elke transactie leggen we zeggenschap in de handen van de bank. Maar wat leveren we in met het verdwijnen van tastbaar geld? En wat krijgen we ervoor terug? Kunnen we een financieel systeem maken dat net zo handig is als pinnen, zonder onze zeggenschap uit handen te geven?

In De Balie spreken we over de toekomst van geld in de frictieloze maatschappij, met o.a. Mahir Alkaya, SP-Kamerlid en auteur van het boek Van wie wordt ons geld? Een avond over macht, geld en klinkende munten. 

Over de sprekers

Mahir Alkaya is politicus voor de Socialistische Partij (SP) en zit sinds 18 januari 2018 in de Tweede Kamer. Hij was ambtenaar internationale zaken op het ministerie van Economische Zaken. Daarnaast is hij auteur van het boek Van wie wordt ons geld?

Martijn van der Linden is lector New Finance aan de Haagse Hogeschool en voorzitter van Stichting Ons Geld. Zijn proefschrift aan de TU Delft gaat over mogelijke designs van het monetair-financieel systeem in het digitale tijdperk en zal in september verdedigd worden. 

Jan Middendorp is oud-Kamerlid voor de VVD waar hij zich voornamelijk bezighield met digitale vraagstukken. In 2020 werd hij verkozen tot IT-politicus van het jaar. Voorafgaand aan zijn Kamerlidmaatschap werkte hij jaren als bankier in de internationale financiële sector bij o.a ABN Amro en Rothschild. Tegenwoordig is Jan Head Corporate Development & Strategy bij Bunq bank. 

Bert Slagter is complexe systemen- en bitcoin-expert. Hij is mede-oprichter van het platform LekkerCryptisch, een platform van o.a. journalisten en bouwers die een breed scala aan onderwerpen bestuderen op het snijvlak van technologie en economie. Daarnaast schreef hij samen met Peter Slagter het boek Ons geld is stuk: en waarom Bitcoin de oplossing is.

All eyes are on Europe, but how does the world see us? Apart from a mosaic of culture, in what way could Europe represent itself? Does unity require aesthetics and if so: can we stay away from propaganda?

Other than the countries that are part of it, Europe lacks a clear image and story. Is this an obstacle in strenghtening its voice in the world or striving for a sense of unity?

Tonight, we will discuss the current image of Europe, its geopolitical relevance and the aesthetics and emotions needed to influence it.

About the speakers

Ian Buruma (the Netherlands, 1951) is a Dutch author and journalist. He has written about democracy in crisis, the aftermath of World War II and stereotypes about the Western world.

Rem Koolhaas (the Netherlands, 1944) is a globally acclaimed Dutch architect, known for his innovative and daring designs. He chairs the influential architecture bureau OMA/AMO. Since 2001, he has been realisig multiple projects about the representation of Europe, among which ‘Eurolab’ (2018).

Flavia Kleiner (Switzerland, 1990) is a historian and political activist who co-founded ‘Operation Libero’, known for its campaigning that has defeated the nationalist and populist agenda of the Swiss People’s Party in several referenda. She is a member of the European Council on Foreign Relations (ECFR).

Emmanuel Tibloux (France, 1966) is the director of the École nationale supérieure des Arts Décoratifs in Paris and co-founder of EuroFabrique.

Alice Twemlow (UK, 1973) is a professor at the KABK in The Hague and the University of Amsterdam. Her work is at the intersection of design history, environmental humanities, literary studies and artistic research. She represents the Netherlands in the Theme Advisory Group for Redesign of Euros, 2021-2024, facilitated by the European Central Bank.

Luuk van Middelaar (the Netherlands, 1973) is a political philosopher, historian and professor of EU Law at Leiden University. He writes columns for NRC Handelsblad on Europe and geopolitics.

On the evening of the ESC finals, we explore what lies behind its aesthetics, who is being celebrated and how political the festival is. What role does the ESC play for the perception of the queer community in Europe?

The Eurovision Song Contest is one of the most popular tv programmes and the greatest mainstream cultural phenomena across Europe. This edition – the 66^th – is held in Italy and millions of Europeans will tune in to enjoy kitschy performances, extravagant presenters, brilliant and less brilliant musicians. 

We also look ahead to the Grand Final, discuss this year’s big contenders and watch the live show at 21:00. Who gets douze points, and why? 

With live performances by Franky Gogo, Jenys and Ariah Lester.

About the participants

Franky Gogo is a French musician. In his music, Gogo draws on the ruins of an old world to create a new geography. Listening to Gogo means that desire always leads. It is an experience where our senses get lost through a description of a world full of violence.

Jenys is an experimental music producer and composer from St. Petersburg. In early September 2021, she released the next single Hometown – a lyrical hyperpop composition written during the period of accepting herself as a non-binary person and dedicated to the artist’s coming out. On the 1st of October 2021 Jenys dropped her debut EP S.NCERITY.

Ariah Lester is a multidisciplinary artist working within the fields of video art, graphic design, electronic music, singing, movement and text-based theatre. His new production, ‘Love Songs for a Shooting Star’ will premiere at O. Festival in May. Would he be the perfect entry for the ESC in 2024?

Tiina Rosenberg is a professor of Performance Studies at Stockholm University. She frequently appears in the role of public intellectual in the areas of cultural policy, equality, democracy, and human rights. Rosenberg wrote ‘Rising like the Eurovision Song Contest: On Kitsch, Camp, and Queer Culture’ (2020).

Dean Vuletic is a historian of contemporary Europe at the University of Vienna. He is the world’s leading academic authority on the history of the Eurovision Song Contest, as the author of the book ‘Postwar Europe and the Eurovision Song Contest’ (2018) and the lecturer behind the world’s first-ever university course on this topic. He is also a prominent commentator on the contest in the international media.

In deze serie selecteert De Groene Amsterdammer samen met Uitgeverij Athenaeum denkers uit de vorige eeuw waar we nu op moeten teruggrijpen en geven toonaangevende boeken van hen opnieuw uit. De thema’s die deze schrijvers belichten zijn actueler dan ooit, maar de boeken zijn veelal vergeten of onverkrijgbaar. In De Balie bespreken we een nieuwe vertaling van Rachel Carsons De zee, een monumentaal fenomeen uit de vroege jaren-50. 

Hoe staan we in verhouding tot de natuur, en wat zegt dat over onszelf? Een avond over ecosystemen, verwondering en klimaat.

Nu de druk op klimaatbeleid groeit, grijpen we terug op één van de eerste moderne klimaatactivisten. De Amerikaanse mariene bioloog Rachel Carson (1907-64) schreef in 1951 The Sea Around Us. Dit boek behoort tot de invloedrijkste werken die ooit over de natuurlijke wereld zijn geschreven. Haar holistische kijk op onze relatie met de natuur zette de toon voor milieubewegingen van de jaren-70 en inspireerde belangrijk diepzeeonderzoek. Deze klassieker is zowel een zoölogische studie als een brug tussen wetenschap en poëzie. Zoals ze zelf zei: ‘niemand kan waarachtig over de zee schrijven zonder poëtisch te klinken’.

Lang heerste hier de mythe dat tijdens De Tweede Wereldoorlog iedereen in het verzet zat, terwijl Joodse Nederlanders toen ze na de oorlog terugkwamen uit de kampen de grootste moeite hadden met het terugkrijgen van huis of bezit. Het slavernijverleden werd lange tijd weggedaan als slechts ‘een zwarte bladzijde’ en pas sinds korte tijd komt het zelfonderzoek naar het Nederlandse geweld tijdens de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog op gang.

Zijn we in dit land slecht in het verleden onder ogen komen? Hoe gaan we in Nederland met ons verleden om? Wat zegt dat over ons zelfbeeld? Zijn emoties als schuld en schaamte noodzakelijk om überhaupt iets te kunnen leren van het verleden? Zijn degenen die niets leren van de geschiedenis gedoemd deze te herhalen?

 Aan de vooravond van de Nationale Dodenherdenking gaan wij over deze vragen in gesprek met hoogleraar Remieg Aerts en publicist Ronit Palache. Tg Goed Gezelschap speelt scènes uit de voorstelling Pianostemmen.

Elk jaar organiseert De Balie in samenwerking met Theater Na de Dam op 3 mei Gesprek Voor de Dam. Op deze avond gaan we met gasten en publiek in gesprek over wat de herdenking in deze tijd betekent en waar het nog te weinig over gaat. Deze programma’s worden mede mogelijk gemaakt door het vfonds.

In De snijtafel #73 bespreken Kasper C. Jansen en Simon Burgers het bekende boek De meeste mensen deugen van Rutger Bregman. Het wordt de langste aflevering ooit. Na de wereld-première van een (ingekorte) Balie-versie komt niemand minder dan Rutger Bregman zelf op de kritiek reageren in een debat onder leiding van Ewout Jansen. Het fenomeen Eva Peek (NRC) onderbreekt het debat met een column.

In De meeste mensen deugen verweeft Rutger Bregman de jongste inzichten uit de psychologie, de economie, de biologie en de archeologie. Hij neemt ons mee op een reis door de geschiedenis en geeft nieuwe antwoorden op oude vragen. Waarom veroverde juist onze soort de aarde? Hoe verklaren we onze grootste misdaden? En zijn we diep vanbinnen geneigd tot het goede of het kwade?

De snijtafel
De snijtafel is een internetvideoserie waarin sinds september 2012 populaire cultuur wordt ontleed, geïnterpreteerd en bekritiseerd. Sinds kort draait De snijtafel (succesvol) op crowdfunding. De serie is meer dan 4 miljoen keer bekeken op YouTube. Twee sprekers zitten naast elkaar aan een tafel en doorlopen stapsgewijs een bron uit de populaire cultuur, waarover zij allebei kritisch zijn. Vaste spreker is Kasper C. Jansen, die is opgeleid als toneelschrijver.

Bekijk hier de trailer van de snijtafel met Rutger Bregman:

In 2021 vonden bijna 12.000 pushbacks plaats. Hoewel het in strijd is met mensenrechtenverdragen, wordt aan de Europese grenzen structureel geweld toegepast. Mensen die asiel willen aanvragen, worden hardhandig verdreven. Zowel op land als op zee. Mensen op overvolle, gammele boten worden aan hun lot overgelaten, teruggedrongen of als criminelen opgesloten. 

Is er een verandering op komst nu Nederlanders met open armen Oekraïners verwelkomen? Of stopt de Europese openhartigheid aan de buitengrenzen van ons continent? En wat is de verantwoordelijkheid van Nederland als lidstaat? In samenwerking met noodhulporganisatie Artsen zonder Grenzen (AzG) organiseert De Balie een avond over pushbacks. Hoe kunnen we mensenrechten waarborgen aan de Europese grenzen? Teams van AzG zien al jaren het geweld toenemen tegen vluchtelingen en migranten. Met een reddingsschip op de Middellandse Zee, klinieken op de Griekse eilanden en mobiele teams in Libische detentiecentra, biedt de organisatie medische en psychologische zorg aan deze mensen.

De livestream is gratis online te volgen op deze pagina. Daarvoor hoeft u zich niet aan te melden.

Sprekers

Ellen van der Velden werkt al 23 jaar voor Artsen zonder Grenzen, eerst als voedingsdeskundige, daarna als projectcoördinator en nu als operationeel manager. Ze is gestationeerd geweest in Afghanistan, Ethiopië, de DR Congo, Noord-Pakistan, Nigeria en Libië. Ze heeft gezien hoe de Libische detentiecentra levensgevaarlijke plekken zijn. De schietpartij in Tripoli vorig jaar noemt Ellen ‘een voorbeeld van de grote risico’s waar de mensen in deze detentiecentra aan worden blootgesteld.’

Tineke Strik is Europarlementariër voor GroenLinks en hoogleraar Burgerschap en Migratierecht aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Ze leidde een Europees onderzoek naar de misstanden bij het grensagentschap Frontex. Ze zet zich sinds jaar en dag in voor de bescherming van vluchtelingen, minderheden en de rechtsstaat. In de jaren 1990 werkte ze bij Vluchtelingenwerk Nederland. In 2012 promoveerde ze op Europees asiel- en migratiebeleid aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. In 2019 werd Tineke voor GroenLinks verkozen in het Europees Parlement.

Myrthe Wijnkoop is senior adviseur van de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken (ACVZ) en onafhankelijk adviseur asiel en migratie. Voor ACVZ deed ze onder andere onderzoek naar de verantwoordelijkheid van de EU en Nederland voor de recente ‘pushbacks’. In het verleden was ze politiek adviseur van Staatssecretaris voor Migratie en werkte ze voor NGO’s zoals Amnesty International, VluchtelingenWerk Nederland.

Els van Driel is filmmaker en journalist. Zij maakte met Eefje Blankevoort de film ‘Shadow Game‘ en volgde hiervoor drie jaar lang tieners die door oorlog hun land zijn ontvlucht. De film won een Gouden Kalf in de categorie Beste lange documentaire en toont ons de schaduwkanten van het Europees immigratiebeleid.

Sajid Khan (ook wel SK) werd door Els en Eefje gevolgd op zijn barre tocht naar Europa. Hij heeft in zijn vormende jaren zelf pushbacks meegemaakt, en zet zich nu met de documentairemakers in voor een menselijker migratiebeleid. SK heeft sinds kort een verblijfsvergunning en kan daarom live bij deze avond aanwezig zijn.

Klaas van Dijken is journalist en oprichter van Lighthouse Reports, waarmee hij in 2021 het visuele bewijs vergaarde voor illegale pushbacks in de Balkan en de Egeïsche Zee. Hij werkt voornamelijk in conflictgebieden . In 2016 won hij De Tegel voor zijn reportage uit Darfur, waar hij als eerste journalist in jaren wist binnen te komen en is in Frankrijk werd hij genomineerd voor de Prix Bayeux-Calvados Award voor oorlogsverslaggeving.

Foto: Virginie Nguyen Hoang/HUMA. Once Geo Barents arrived on the site of the rescue, a Libyan Patrol vessel was also approaching the position. The LCG didn’t interfere and remained on scene. Libyan Coast Guard (LCG) before the rescue of 99 people on November 16, 2021.