Uit onderzoek blijkt dat maar een op de vijftig minderjarige slachtoffers van seksuele uitbuiting in beeld is bij officiële instanties. Mogelijke oorzaken zijn angst en aanhoudende terughoudendheid van slachtoffers om aangifte te doen. Bovendien hebben hulpverleners en politie weinig zicht op het online ronselen van slachtoffers. De onderzoeksredactie van De Balie, Live Journalism, deed een halfjaar uitvoerig onderzoek naar seksuele uitbuiting van meisjes en vrouwen in Amsterdam.

Op 11 mei gingen de journalisten van Live Journalism een gesprek aan met experts, ervaringsdeskundigen en verantwoordelijken. Orthopedagoog (Qpido, Ping) Myrna Cleef vertelde dat slachtoffers zich vaak helemaal niet als slachtoffer beschouwen. ‘Als je jezelf als slachtoffer ziet, dan moet er ook van alles. Je bent aan het overleven. Je komt in je vecht- vlucht- of bevries stand. Hierdoor erken je niet dat je slachtoffer bent.’

Ik moest bewijzen dat ik nee zei. Dat is mijn woord tegen het zijne. Zo’n zaak duurt jaren en ik blijf achter met mijn trauma.

Een van de slachtoffers

Ook Sara Dekker, expert en oprichter van de Safe Space Club, herkent dat. ‘Mensen, ook vanuit de gemeenten en projecten waar wij zijn aangesloten, zijn constant op zoek naar een manier om onzichtbare meiden zichtbaar te krijgen. Door op hele kleine signalen te letten, bijvoorbeeld.’

Een van de journalisten van Live Journalism is Zara Toksöz. Wat is haar kijk op het onderzoek? ‘Het is stuitend om te zien dat een groep uit de samenleving die professionele hulp misschien wel het hardst nodig heeft, de weg daar naartoe niet vindt. Het zijn meiden, nog geen 14 jaar oud, die pakketjes moeten rondbrengen of drugs dealen. Maar ook: gedwongen seks hebben in ruil voor geld. In garageboxen, hotels, of gewoon in woonhuizen. Dit gebeurt dagelijks in onze stad. Dat kan een meisje uit jouw klas zijn, de jonge vrouw in de tram, of een meisje dat je door het hotel uit ziet lopen.’

 “Tijdens ons onderzoek spraken we met politie, hulpverleners, docenten, huisartsen en jongerenwerkers. Zij willen uitbuiting met de juiste intentie tegen gaan, maar er is niet voldoende maatwerk. Een gesprek dat mij het beste bijgebleven is, was met een slachtoffer. Ze vertelde aangifte te hebben gedaan en dit was haar reactie: ‘Ik moest bewijzen dat ik nee zei. Dat is mijn woord tegen het zijne. Zo’n zaak duurt jaren en ik blijf achter met mijn trauma.”

Kijk het hele programma ?

Na jarenlange inzet nemen we afscheid van onze Raad van Toezicht leden Bercan Günel en Roelof Kruize, omdat beiden hun zittingstermijnen hebben voltooid. Ritchy Drost zal toetreden als voorzitter van de auditcommissie, Ali Keles als lid van de auditcommissie en Cyanne Toebes Moe-Tjon als algemeen lid. 

‘We zijn Bercan en Roelof ontzettend dankbaar voor hun inzet in de afgelopen jaren. Met hun inzicht, expertise en toewijding hebben zij het fundament van De Balie verder verstevigd. Ook tijdens Corona hebben ze ons intensief bijgestaan,’ aldus zakelijk directeur Femke Monaghan van Wachem.

Ritchy Drost (CFO VodafoneZiggo), Ali Keles (Founding Managing Partner Lakeside Capital Partners) en Cyanne Toebes Moe-Tjon (Hoofd artistieke zaken Theater Diligentia en PePijn) zullen ieder hun eigen expertise toevoegen aan de Raad van Toezicht. ‘Als je de kans krijgt om als lid van de Raad van Toezicht een bijdrage te leveren aan een instituut als De Balie, dan is dat een grote eer,’ aldus Ritchy Drost.

Voorzitter Mirjam van Praag kijkt er erg naar uit om samen te werken met de ervaren, nieuwe RvT-leden: ‘Ik ben ervan overtuigd dat ze een zeer waardevolle bijdrage gaan leveren aan de ontwikkeling van De Balie in de komende jaren’.

Voltallige Raad van Toezicht op een rij

Mirjam van Praag (voorzitter)

Ritchy Drost (voorzitter auditcommissie)

Ali Keles (lid auditcommissie)

Peter Mensing (algemeen lid)

Doreen Boonekamp (algemeen lid)

Cyanne Toebes Moe-Tjon (algemeen lid)

Four great thinkers and activists came together at the Forum on European Culture to discuss the burning question of our time: can we save the planet without breaking the system? We – two climate activists ourselves – took their lessons around changing the system.

Have you ever wondered what’s next? You just joined a climate protest and felt solidarity, shared emotions and the hope that things will become better. Basking in the afterglow, you ask yourself: But, how? How exactly can we go about changing the system and make the change that’s needed?

You are not alone. We – Lena and Anja – are both climate activists and have been investigating how to change the system for years. Lena is currently working on a self-help book for societal action, and Anja is a civil servant working for the city of Amsterdam. Hoping to learn something new, we joined the debate of four great thinkers and activists: Ece Temelkuran, Eva Rovers, Clare Farrell and Loes Damhof, at the Forum on European Culture to discuss the burning question of our time: can we save the planet without breaking the system?

For anyone who considers themselves a climate activist (or soon to be), we noted their lessons around changing the system.

Shaking the system

Lesson 1: Our government and systems protect Big Capital – know who you are fighting

In recent crises, we have seen that our governments are able to respond quickly if there is urgency. So, you would imagine that – given the facts and figures – the climate crises would make governments act immediately? Wrong. Ece Temelkuran, Turkish journalist and renowned author of How to Lose a Country, explains that our governments and systems are designed to protect the status quo and furthermore: Big Capital. “We have to stay on the ground and challenge our politicians continuously”.

Lesson 2: Never underestimate your power inside the system

When is it worth staying within a system (the government for example) and when is it time to leave to fight it from the outside? Anja is the co-organizer of a petition (a letter) that 1200 civil servants of Amsterdam signed. In this collective action, the civil servants criticized their directors for the lack of urgency and implementation of pro-climate policies. Anja: “The petition helped us to gain space to work on pro-climate breakthrough ideas. But when do you say, enough, I quit my job?” Ece: “Use all your influence before you leave, only leave it if you’re certain you will be more influential outside.” Clare Farrell – one of the co-founders of Extinction Rebellion UK – adds that climate activists should not forget that it is real politics and not just activism that is needed to make the change.

Lesson 3: Lobby works if you have the streets

For every action by the climate movement, thousands of lobbyists are at work to create weaker climate policies. Should the climate movement also start lobbying politicians more directly? Or is lobbying ‘dirty’ and undemocratic? Ece: “It’s all about how strong the street is. We don’t have money unfortunately, what we can have is the streets”. When lobbying, be street smart: use mass protests and civil disobedience like Extinction Rebellion to build pressure towards governments and companies.Ece: “The most important thing is to shame them into doing something. There should be so many people that they cannot hide”.

Politics is a sphere where you do harm, and we’re choosing which side we’re going to harm. If we’re going to harm capital, it’s not a clean game.

Ece Temelkuran

Lesson 4: Democracy grows by involving all of us

As the climate debate seems to be more and more polarized and trust in governments declines, the need to involve a wide range of citizens in climate solutions becomes more urgent. Writer and co-founder of Bureau Burgerberaad, Eva Rovers, has been working on Citizen Assemblies and wrote the Dutch book Nu is Het Aan Ons. Eva: “Citizen assemblies work by selecting a random group of citizens and asking their input on an important societal question. The question needs to be big enough for new answers and concrete enough to be solved by a group of citizens.” With citizen assemblies, the climate movement could counter polarization by involving more people in the debate on the world’s biggest problem.

Lesson 5: You need people on the inside

To get your initiative within the climate movement and/or democratic space started, you require real-life experiments. Eva: “For the Citizen Assemblies, it turned out that it’s often one or two people within a municipality or local government that are really excited about the idea. They are your internal activists lobbying to create space for a first assembly”. One thing is crucial for it to be effective: make sure there is a political mandate for the results of the assembly.

Breaking the System

Lesson 6: Look for cracks in the narrative

To challenge the way change is going right now, we need to imagine a new future withouth boundaries. Loes Damhof, an expert in Futures Literacy, suggested we need to pay more detail to the stories we tell about our future. The strength of the current dominant story is that the people in power make it look like this is the only way to progress… This makes us forget that there are many possible futures. If someone tells a story about how it will unfold, look for little cracks. The inconsistencies, the parts that are unclear, that could be different. What are the cracks in the dominant story about the climate crisis? When you talk to someone with a different vision, figure out the deeper values and beliefs of their vision.

Lesson 7: You can’t stay clean if you want to play the game

Do outcomes justify the means in the battle against business as usual? Could we use the strategies of our opponents? Ece says that it depends on what you want to accomplish: “Do you want to keep yourself clean or do you want to play the game? Know that life is not a clean thing.” As activists, we sometimes struggle with the desire to be as ‘pure’ as possible in our tactics. Ece recognizes this: “What I find interesting in young generations is the scrutiny in clean and dirty. And a hardcore dedication not to harm anything. Politics is a sphere where you do harm, and we’re choosing which side we’re going to harm. If we’re going to harm capital, it’s not a clean game.”

Lesson 8: Find the red line of the system, then push it

The motorway is a symbol of freedom, a way to go wherever you’d like. You and your car, alone and the endless road ahead of you. Can you feel it? A deep emotional connection. That’s the reason people were outraged when Extinction Rebellion blocked the road. Clare explained that after trying different modes of action, the thing that worked, that people really cared for, was the motorway. “Find the red line, and then push it! (…) If someone isn’t losing their shit, it is not democracy”.

Lesson 9: Don’t quit, let them fire you!

Can you be a climate activist and a civil servant at the same time? The rules and moral sphere for civil servants are complex: civil servants have to be loyal to their democratically chosen leaders and act morally just. Some institutions abuse their power and pressure employees to leave when they join climate activism. Should civil servants just quit? Ece recommends being fired rather than quitting yourself, so we can find out the limits. And once you go: share it! “Under pressure, we feel lonely. You need to open up, and you ask for help – for moral and political reasons, you owe it to others to open up and show it.”

Lesson 10: Answer this: “what would I do if I were the boss?”

After breaking and shaking the system comes… leading it? Clare: “Activists often criticize, but forget to ask themselves what they would do if they controlled the state”. If you want things to be different, then it’s crucial to know how. Let’s ask ourselves: “what would we do if we had the power?” We can shake and break the system until it crumbles – but we do need something new to replace it.

This article is written by Lena Hartog and Anja Reimann, we are both participants in the Balie Studio Europa 2023. The Event ‘The Dilemma of Climate Democracy’ was organized on the 3rd of June by De Balie in cooperation with DutchCulture as part of the Forum on European Culture (2023).

Lesson 5: How to create a citizen assembly

We’ve created a list of requirements for an effective citizen assembly, to help people to organize them in a way that actually makes a difference.

Eva Rovers

1. Ask a good question
2. Give a clear assignment
3. Work with a weighted draw
4. Remove thresholds for participation
5. Ensure balanced information and be transparent
6. Aim for equal deliberation
7. Involve the rest of society
8. Trust citizens
9. Take the time
10. Do it more often

(Translated From the Bureau Burger Beraad website).

STUDIO Europa is funded by the Dutch representation of Europe in The Hague.]

Vormt jouw perspectief, kennis of ervaring (nog) geen of onvoldoende onderdeel van het publieke debat? Vind jij dat het publieke debat gevoed wordt met onvolledige of onjuiste informatie? Wil jij graag jouw kennis inzetten om bij te dragen aan een inclusiever en diverser samenspel van ideeën in de maatschappij? Dan is STUDIO op zoek naar jou!

Vrijheid is van levensbelang. Maar hoe vrij zijn we in een land dat geen oplossingen biedt voor armoede, kansenongelijkheid en (institutioneel) racisme? Het behouden van onze vrijheden vereist gedeelde waarden. Tegelijkertijd gedijt vrijheid juist bij meningsverschillen – frictie tussen de opvattingen van de een en de ander; dus bij het voeren van stevige gesprekken. Het Nationaal Gesprek over Vrijheid (NGoV) is een initiatief van De Balie waarbij studenten van het middelbaar beroepsonderwijs in gesprek gaan met bestuurlijk Nederland, over burgerschap en democratie.

Afgelopen seizoen organiseerden we veertien speciale edities met onze artist in residence Mohamedou Ould Slahi. Hoe we tot deze bijzondere samenwerking zijn gekomen? In 2015 – terwijl Ould Slahi vastzat in gevangenkamp Guantánamo Bay (militaire gevangenis op Cuba, waar de VS verdachten op verdenking van betrokkenheid bij de aanslagen van 11 september vasthield) kwam zijn boek, Guantánamo Diary, in het geheim uit. Geredigeerd en uitgegeven door auteur en mensenrechtenactivist Larry Siems.
Het Noord Nederlands Toneel en Club Guy & Roni en De Balie waren diep onder indruk van Ould Slahi’s verhaal. Hoe kon iemand, na jarenlange marteling en vernedering op basis van een magere verdenking, nog zo’n positieve kijk op het leven hebben? Uiteindelijk, na veel uitdagingen en obstakels, lukte het om Ould Slahi per september 2022 aan te stellen als onze artist in residence.

Artist in residence

Dit houdt in dat Ould Slahi minimaal een jaar in Nederland aan het werk is als schrijver en maker. Samen met Ould Slahi heeft De Balie meerdere programma’s georganiseerd. De eerste en misschien wel meest memorabele was: 20 jaar Guantánamo Bay – zijn thuis voor veertien jaar. Daar leerde hij over de jaren om enige haat en wrok los te laten. Ould Slahi verkondigt het liefst de boodschap van liefde, vrijheid en vergevingsgezindheid. Een gedachtegoed dat perfect aansluit bij NGoV.

NGoV wordt georganiseerd onder leiding van programmamaker Noortje Smeltink: ‘Mohamedou wil jongeren meegeven dat vrijheid het belangrijkste is dat we hebben. Hoe meer je ervan hebt, hoe minder je erover nadenkt,’ zegt Smeltink. ‘Hij wil dat jongeren beseffen hoe belangrijk en waardevol (maar ook kwetsbaar) vrijheid is. Door zijn verhaal openhartig te delen.’

Vrijheid is van levensbelang

Hoe moet het voelen als je vrijheid van de een op de andere dag wordt afgepakt? Ould Slahi ervoer hoe het systeem zijn vrijheid ontnam en beteugelde. Volgens hem was zijn gevangenschap niet de schuld van zijn martelaar, de verhoorders of bewakers. Het systeem is gebrekkig.

Smeltink en Ould Slahi reisden het hele land door langs mbo-scholen. ‘Het viel mij op dat Mohamedou op elke mbo in Nederland ontzettend goed werd ontvangen. Hij had snel een band met de studenten. Sommige studenten deelden naderhand hun eigen levensverhalen met hem. De een was als kind gevlucht, de ander kwam uit een lastige thuissituatie. Mohamedou is echt een levensgenieter en maakt veel grapjes, waardoor de afstand tussen hem en studenten verdween als sneeuw voor de zon.’

´Het gevoel van wrok, spijt en angst´

´De emoties liepen elke NGoV hoog op. Vaak hebben studenten na het programma al huilend aan Mohamedou verteld dankbaar te zijn voor zijn bijzondere levenslessen en overtuigend positieve denkwijze. Ik vond het erg waardevol om te merken dat waar in Nederland je ook bent, iedereen gelijk is, ook al lijkt men op het eerste gezicht verschillend. Belangrijk om dat te onthouden.´

´Als we even diep ademhalen, kennen we allemaal het gevoel van wrok, spijt en angst. Dat betekent ook dat we allemaal kunnen leren, zoals Mohamedou, deze gevoelens om te zetten in vergeving, hoop en kracht. Deze boodschap nemen de studenten hopelijk de rest van hun leven mee.´ 

Ook een NGoV organiseren op jouw MBO-school? Of ben je een bestuurder die wilt deelnemen aan een gesprek? Neem contact op met programmamaker NGoV: Noortje Smeltink.

Nationaal Gesprek over Vrijheid is een initiatief van De Balie, vfonds, VSB Fonds, en wordt mede uitgevoerd Het Kennispunt MBO Burgerschap van de MBO Raad.

Het Nationaal Gesprek over Vrijheid is een gesprek over burgerschap en democratie. In wat voor maatschappij willen we leven en hoe werken we hier samen naartoe?

Het was heel mooi om deze dag te beleven, thuis heb ik er ook nog lang over nagedacht, vooral over het begrip vergiffenis. Je kunt erg lang blijven hangen in een verhit argument, terwijl de ander het allang heeft losgelaten. De dansvoorstelling was ook supermooi, die zou ik nog wel een keer willen zien, prachtig!

Student aan het ROC van Tilburg

Het zijn spannende dagen voor fans van Taylor Swift die in de digitale ticket rij hebben gestaan om bij haar nieuwe wereldtour te kunnen zijn. Ze is de enige artiest die van haar eerste vijf albums binnen een week tijd meer dan 1 miljoen exemplaren verkocht. Swift is in het bezit van 11 Grammy’s, waaronder drie voor Album of the Year. Ze is de enige artiest die deze prijs drie keer won. In 2019 werd ze verkozen tot artiest van het decennium (van de jaren ’10), door de American Music Awards en tot vrouw van het decennium door het Amerikaanse muziektijdschrift Billboard.

Reden genoeg voor onze programmamaker Sophie Rutenfrans om de grote zaal te vullen met een grote groep fans, waar zij zelf ook bij hoort. ‘Ik ben al heel lang een Swiftie, en voor veel vrouwen van mijn leeftijd is Taylor Swift een soort gekke zus op afstand.’

‘Ze loopt steeds nét een beetje op ons voor, qua leeftijd, ervaring en ontwikkeling. Ik ben met haar opgegroeid, en veel van de fans ook. Ik heb Cultural Analysis gestudeerd dus ik weet dat je alle culturen serieus moet nemen, juist ook popcultuur, maar toch voelde ik veel terughoudendheid om dit onderwerp op een serieuze plek aandacht te geven.’

Kwetsbaarheid

Met Annelot Prins, Eva Hofman, Hanna Bervoets en Roos van Ees ging Sophie een persoonlijk gesprek aan, dat opende met de vraag: wat is jouw favoriete nummer? ‘Ik heb vooral gemerkt hoe persoonlijk de ervaring is van de muziek van Taylor Swift. Veel van haar nummers gaan over pijn en over vervelende ervaringen.’

‘Een van de sprekers zei dat ze niet wilde vertellen wat haar favoriete nummer was, omdat ze dan te veel van zichzelf bloot zou geven. Dat gevoel begrijp ik heel goed. Veel muziek van Taylor Swift raakt aan ervaringen die je zelf meegemaakt hebt, die je niet goed verwerkt hebt of waar je de woorden nog niet helemaal voor hebt. Het is gek genoeg best kwetsbaar om te delen welke versie van Taylor Swift in jou zit.’

Fuck the patriarchy

A man is allowed to ‘react’; a woman can only ‘overreact’, zei Swift in een interview over ongelijkheid in de muziekindustrie. Op verschillende manieren kaart ze aan hoe er in de media anders wordt omgegaan met vrouwen dan met mannen. En dat is een rode draad in haar carrière. De muziekindustrie, gedomineerd door mannen, hekelt ze al jaren.

Zo raakte ze in de clinge met haar eigen platenmaatschappij, waar ze in 2018 al vertrok. Ondanks haar vertrek behouden zij de rechten en de opbrengst van haar oude muziek. Om weer eigenaarschap te krijgen over deze muziek nam ze deze opnieuw op. Ook dit wilde Sophie aankaarten in haar programma.

‘Ik sloot de avond af met twee mannelijke muziekrecensenten. Zij hadden allebei op een andere manier respect voor Taylor Swift, maar één daarvan benadrukte erg dat ook zij onderdeel is van een kapitalistisch systeem waarbij ze aan het eind van de dag toch graag zoveel mogelijk tickets, merchandise, cd’s, en andere producten wil verkopen. Het viel niet helemaal goed dat hij gekozen had om een nummer te laten horen van Taylor Swift dat gecoverd werd door Ryan Adams. Een tegengeluid, in een zaal vol swifties, vind ik ook wel weer erg dapper.’

Door de val van het Kabinet en het afscheid van meerdere partijleiders, waaronder de minister-president, staan we aan het einde van een politiek tijdperk. Wie worden de nieuwe hoofdrolspelers van het Binnenhof? In de Haagse wandelgangen wordt er gespeculeerd over nieuwe gezichten die het stokje gaan overnemen, in de afgelopen jaren ontvingen we hen bij De Balie, waar ze het gesprek aan zijn gegaan over de toekomst van Nederland. Zij deelden hun visies en concrete plannen: over wat er zou veranderen als zij aan het roer zouden staan.

D66

Met de val van het kabinet springt Rob Jetten naar voren als nieuwe lijsttrekker. In Leeuwarden ging hij het gesprek aan met Mbo-studenten en werd hem het vuur aan de schenen gelegd over extreemrechts, het verharden van het debat en onderdrukking van minderheden in het buitenland. Kijk het hier terug.

VVD

Nu Mark Rutte niet terugkeert als lijsttrekker van de VVD, moet er binnen korte tijd een vervanger komen. Dilan Yeşilgöz heeft aangegeven interesse te hebben en wordt mogelijk onze nieuwe premier – wordt zij dan de eerste vrouwelijke premier van Nederland? Ze was te gast in De Balie en sprak over het thema waar ze zich het meest op profileert: georganiseerde misdaad.

Of zijn er andere gegadigden? Fractievoorzitter Sophie Hermans bijvoorbeeld? VVD-coryfee Hans Wiegel doet een boekje open over de toekomst van de VVD. Onze programmamaker zocht hem thuis op voor een interview.

CDA

Bij het CDA keren de partijleider Hoekstra en fractievoorzitter Pieter Heerma niet terug in hun rol. Het is volgens Heerma tijd voor een nieuwe generatie. Zou er een functie klaarliggen voor Kamerlid Derk Boswijk? In De Balie ging hij het debat over buitenlandbeleid.

Of is het Henri Bontenbal die het stokje over gaat nemen? Als Kamerlid heeft hij zich geprofileerd op het thema klimaat. Hij ging met collega-Kamerleden in debat over dit thema.

Groep Omtzigt

En wat zijn de toekomstplannen van Kamerlid Pieter Omtzigt? Kort na zijn vertrek bij het CDA deelde hij al zijn visie op Nederland in onze grote zaal. Een lezing over goed bestuur, het aanpakken van armoede en de misleidende modellen waarmee de regering beleid uitschrijft.

BBB

Als je naar de huidige peilingen kijkt, is er een reële kans dat BBB de grootste wordt. Dit betekent dat Caroline van der Plas misschien wel in de voetstappen van Mark Rutte treedt. Kijk hier een uitgebreid interview met haar terug over het Haagse en haar plannen.

PvdA/GroenLinks

Wie gaat de landelijke lijst van de nieuwe linkse fusie leiden? Is het Attje Kuiken, de fractievoorzitter van de PvdA die het gaat doen? In De Balie ging ze het debat aan over feminisme met Dilan Yesilgöz. Onderwerpen als de loonkloof en gelijkheid op de werkvloer kwamen voorbij.

Of kiezen ze toch voor Jesse Klaver? De GroenLinkser is nu acht jaar leider van de partij. Toen hij die rol op zich nam, deelde hij zijn plannen voor Nederland in onze grote zaal.

Over één ding zijn alle hulpverleners het eens: als meisjes eenmaal in de greep zijn geraakt van iemand die ze seksueel uitbuit, is het extreem moeilijk om ze eruit te krijgen. Dus is het zaak om te voorkomen dat ze daarin belanden. Ook dat is lastig, vooral omdat slachtoffers vaak online in de val worden gelokt. Toch zijn er organisaties die meiden op tijd weten te bereiken.

Aan een druk kruispunt in de Kolenkitbuurt staat een onopvallende grijze camper geparkeerd. Je zou er zo voorbij rijden. Alleen een sticker op het portier verraadt dat dit geen gewoon minibusje is. ‘You got this’, staat er. ”We gaan hem nog verder oppimpen hoor”, zegt Gagan Cheema van jongerenwerkorganisatie Dock. ”Zodat iedereen kan zien dat wij er zijn.”

De Meidenbus, want zo heet de camper, rijdt door heel Amsterdam West. Meisjes die dat willen kunnen er op een laagdrempelige manier over hun problemen praten. ”De stap naar een jongerenwerkorganisatie is voor veel meiden vaak erg groot”, zegt Cheema. ”Met de bus zijn we heel benaderbaar. We spelen bijvoorbeeld kaartspelletjes met ze. Vaak komen de gesprekken daarna vanzelf los. Eerst over stages, school of werk, maar uiteindelijk vaak over meer beladen onderwerpen.”

Over één beladen onderwerp gaat het heel vaak: online shaming en exposing. Dat is het zonder toestemming verspreiden van naaktfoto’s, seksfilmpjes of ander beeldmateriaal. Meestal met de naam en contactgegevens van het slachtoffer. In sommige ‘expose-groepen’, chatgroepen waar de filmpjes en foto’s rondgaan, kijken tienduizenden jongeren mee.

“De telefoon krijgen ze meestal in groep zeven”, zegt Cheema’s collega Gracianie Feliksdal, die jongerenwerk doet voor The Mall. ”Het is veiligheid voor de ouders, maar het is ook een poort naar problemen.”

Tienduizenden jongeren kijken mee

Adinda Timmermans weet er alles van. Als gemeenteambtenaar in het stadsdeel begon zij twee jaar geleden het meidennetwerk, een maandelijks overleg waarin jongerenwerkers, wijkagenten, zorgmedewerkers en andere hulpverleners kwetsbare meisjes en hun problemen bespreken. ”Daar komen eigenlijk iedere maand nieuwe trends langs die rondgaan als het gaat om exposen.”

“Soms gaat het zo snel dat ik denk: welke app is dit nu weer?”
ADINDA TIMMERMANS, OPRICHTER MEIDENNETWERK

Die trends volgen elkaar zo snel op, dat het zelfs voor hulpverleners moeilijk is het overzicht te behouden. Timmermans: ”Soms gaat het wel zo snel dat ik denk: oké, welke app is dit nou weer? Wat is het doel van de app en vooral: wat is het gevaar van de app?”

Catastrofale gevolgen

De gevolgen van exposing en shaming kunnen catastrofaal zijn. ”Wat er vaak gebeurt bij exposing, is dat het slachtoffer chantabel wordt”, zegt Timmermans. ”Zo’n meisje wordt onder druk gezet om bepaalde dingen te doen, om te voorkomen dat haar foto verspreid wordt. Dat kan crimineel zijn, maar ook op seksueel gebied.”

Het is het schrikbeeld van hulpverleners: dat wat begint als shaming in een appgroep uiteindelijk uitmondt in seksuele uitbuiting, waarbij het slachtoffer wordt gedwongen om seks te hebben tegen betaling. Daarom is het van belang er vroeg bij te zijn, bijvoorbeeld door in de Meidenbus met jongeren te praten over de gevaren van sociale media. 

Seksuele uitbuiting online bestrijden

Kwetsbare meiden in real life waarschuwen, zoals jongerenwerkers doen, is niet de enige manier. Je kunt seksuele uitbuiting die online plaatsvindt ook online bestrijden. Hulporganisatie Fier doet dat al jaren met een chatbox waar slachtoffers anoniem hun verhaal kunnen doen. Maar volgens hulpverlener Johannes Dijkstra was dat niet genoeg. ”We zijn gaan nadenken over hoe we proactief te werk konden gaan in plaats van reactief. Zo is het plan ontstaan om digitale technieken in te zetten om potentiële slachtoffers te vinden en te helpen.”

“We zijn gaan nadenken over hoe we proactief te werk konden gaan in plaats van reactief” JOHANNES DIJKSTRA, SPINE

Medewerkers van Spine, de tech-afdeling van Fier, gebruiken software om seksadvertentie-websites te doorzoeken. Als ze vermoeden dat iemand het sekswerk wel eens onvrijwillig zou kunnen doen, versturen ze een bericht. 

”We hebben uitvoerig onderzocht hoe we zo’n bericht moeten opstellen”, vertelt Dijkstra. ”Moet je heel direct zijn of juist een beetje omfloerst? Welk taalniveau moet je gebruiken? Het is pionieren, we kijken wat het beste werkt.”

Spine richt zich nu nog alleen op vermoedelijke slachtoffers op sekswebsites, maar het is de bedoeling dat dezelfde aanpak gebruikt gaat worden in exposegroepen op sociale media als Telegram en Snapchat.

“We vragen ons bij elke doelgroep af: hoe ver kun je gaan, wat is ethisch verantwoord?” JOHANNES DIJKSTRA, SPINE

Het doorzoeken van tienduizenden accounts, mag dat eigenlijk wel? Spine is een jaar lang bezig geweest met het juridisch en privacy-technisch dichttimmeren van hun werkwijze. ”We vragen ons bij elke doelgroep af: wat mag, hoe ver kun je gaan en wat is ethisch verantwoord?”, zegt Dijkstra. Omdat Spine geen overheidsinstantie is en geen daders maar slachtoffers zoekt, kan de organisatie meer dan de politie.

Er bij zijn voor het te laat is

Hoewel de aanpak van Spine heel anders is dan die van de jongerenwerkers in Amsterdam West, is er een duidelijke gemene deler: er bij zijn voor het te laat is. Het liefst al op de basisschool, vinden Feliksdal en Cheema. ”Als je meiden vroeg leert over de risico’s op sociale media, maak je ze weerbaar”, zegt Cheema. ”Je kunt de realiteit op sociale media nu eenmaal niet veranderen.”

Toch is dat wat er eigenlijk zou moeten gebeuren, zegt Johannes Dijkstra van Spine. ”We moeten de platforms aanspreken en daar veiligere plekken van maken. Daar ligt een rol voor de politiek. De wetgeving moet worden aangepast aan de digitale realiteit.”

Deze tank zou hier niet moeten staan.

Dit plein, is een plek van theater en debat.

Van film en van dans. Van gezelligheid en romantiek.

Elke dag komen hier talloze Amsterdammers en bezoekers om cultuur te snuiven, te discussiëren, vermaakt te worden, om elkaar te ontmoeten en, uiteindelijk, om vrij te zijn. 

Deze Russische tank is het symbool van het tegenovergestelde van die vrijheid.

Bij het zien van deze tank hier op deze plek slaat de kou ons om het hart.

En dat is precies de bedoeling.

In Oekraïne staan nog duizenden Russische tanks.

Als die niet zouden worden tegengehouden door Oekraïners zouden zij nog veel meer pleinen als deze oprijden.

Wij weten wat er dan gebeurt.

Dat theaters kapot worden geschoten.

En burgers vermoord worden, vrouwen verkracht en kinderen gedeporteerd.

In Poetin’s  wereld is er geen vrijheid om te houden van wie je wil houden en om te zijn wie je bent.

Het is een wereld zonder gelijke rechten voor vrouwen en minderheden.

Een wereld waarin schrijvers, kunstenaars en journalisten worden vervolgd.

Voor die wereld werd deze tank ingezet.

Vroeger stond er daar, zo’n 150 meter verderop (tussen waar nu De Balie en Paradiso staan) een gevangenis.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd deze door de bezetter gebruikt om verzetsmensen, politieke gevangen en Joden te ondervragen.

Toen de Duitse politiemensen zagen dat de geallieerden ons land zouden bevrijden verbrandden ze het administratieboek.

Eén van de gevangenen schreef daarover het volgende:

 ‘Denken de moordenaars daarmee hun schuld ongedaan te maken?

Al die levens die daarin neergeschreven werden zijn een blijvende schreeuwende aanklacht, ook zonder boek.”

Laat deze tank hier in Amsterdam ook zo’n aanklacht zijn.

Een aanklacht namens de levens die ermee zijn verwoest.

Namens alle Oekraïners die in onze stad een veilig heenkomen hebben gezocht en welkom zijn.

Namens alle Amsterdammers die solidair zijn met Oekraïne.

Maar laat deze tank ook een waarschuwing zijn.

Dat de vreedzaamheid, de menselijkheid, de democratische waarden en vrijheid niet vanzelfsprekend zijn.

Het plaatsen van deze tank is niet een gebaar van triomf.

Integendeel, het is een gebaar van pijn, verdriet en geknakte democratie.

De tank herinnert ons eraan dat we democratie elke dag moeten verdedigen.

Tegen misinformatie en samenzweringstheorieën, extremisme en zondenbokkenpolitiek, haat en onverdraagzaamheid.

Door ons uit te spreken tegen leugens, want zonder waarheid is er geen democratie.

Door op te komen voor minderheden, want zij merken het als eerst wanneer onze vrijheid op het spel staat.

Door pal te staan voor onze journalisten, schrijvers en kunstenaars, want zij zijn de tegenmacht waar onze rechtsstaat op stut.

En door bereid te zijn, om als het moet, dat wat ons dierbaar is, met alle mogelijke middelen te verdedigen.

Slava Ukraini!

Toespraak burgemeester van Amsterdam Femke Halsem bij de plaatsing van de Russische tank op het Leidseplein, op 25 mei 2023.

(het gesproken woord geldt)