Wat is vrijheid voor jou, wat betekent dit voor de vrijheid van anderen, en hoe draag jij bij aan vrijheid?

Ahmed Marcouch, burgemeester van Arnhem, gaat in gesprek met studenten van Rijn IJssel over de betekenis van vrijheid, democratie en actief burgerschap.

Mondkapjesplicht, gelimiteerd contact met geliefden, de eerste avondklok sinds de Tweede Wereldoorlog: 2020 was een crisisjaar. Nooit eerder werd deze generatie dusdanig in haar vrijheden beperkt. Nu er langzamerhand licht aan het eind van de tunnel verschijnt, zijn gesprekken over vrijheid of de beperking daarvan belangrijker dan ooit. Het Nationaal Gesprek over Vrijheid is een gesprek tussen generaties, tussen studenten van het middelbaar beroepsonderwijs en bestuurlijk Nederland over burgerschap en democratie. Hoe krijgen we onze vrijheden weer terug? In wat voor maatschappij willen we leven en hoe werken we hier naartoe?

Kijk op de pagina van Nationaal Gesprek over Vrijheid voor meer informatie en komende edities.

De overheid verzamelt en gebruikt veel data van burgers. Waar dit toe kan leiden, liet de toeslagenaffaire zien. Goedbedoelde maatregelen, zoals de Wet gegevensverzameling samenwerkingsverbanden (WGS) die het makkelijker maakt gegevens over burgers uit te wisselen om fraude op te sporen, kunnen ongewenste effecten hebben. Door het verzamelen van en sturen met data riskeren de Nederlandse overheid en bedrijven bepaalde groepen ongelijk en discriminerend te behandelen. Hoe voorkomen we dat het weer misgaat?

De Raad voor het Openbaar bestuur (ROB), een belangrijk adviesorgaan voor het openbaar bestuur in Nederland, concludeert in een nieuw adviesrapport dat er bij de overheid vaker sprake is van onkunde dan van onwil. Dit zou een ‘verantwoordingskloof’ in de hand werken.

De overheid verzamelt en gebruikt veel gegevens zonder daar publiekelijk verantwoording voor af te leggen. Dit vergroot de kans op discriminatie aanzienlijk. Hoe kan deze ‘verantwoordingskloof’ worden gedicht?

Met o.a. de ROB, Marietje Schaake, Reijer Passchier, Lisa van Ginneken en Lisanne Maatman zetten we stappen in de goede richting en zoeken we naar concrete oplossingen (en verantwoordelijke partijen) voor het voorkomen van nieuwe slachtoffers.

Met de ROB organiseren we twee avonden over het gezag van de Nederlandse overheid. Volgende week, op 6 juli: Een overheid zonder gezag.

De Raad voor het Openbaar Bestuur is een onafhankelijk adviesorgaan van de regering en het parlement. De ROB adviseert over de inrichting en het functioneren van het openbaar bestuur en de beleidsmatige aspecten van financiële verhoudingen tussen Rijk, gemeenten en provincies. Extra aandacht gaat uit naar de beginselen van democratie en rechtsstaat. In mei 2021 publiceerde de ROB het adviesrapport Sturen of gestuurd worden? Over de legitimiteit van sturen met data. In de aanloop naar de publicatie van het rapport organiseerden De Balie en De ROB eind 2020 samen een drieluik programma’s Democratie in digitale tijden, terug te zien via de kanalen van De Balie.

Sprekers

Marietje Schaake is internet- en privacyexpert. Tot 2019 was ze lid van het Europees Parlement namens D66. Schaake is docent en directeur internationaal beleid bij het Cyber Policy Center aan Stanford University. Daarnaast schrijft ze columns voor, onder andere, NRC en de Financial Times.

Reijer Passchier werkt als UD staatsrecht voor de Open Universiteit en de Universiteit Leiden. Eerder was hij verbonden aan de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR), Tilburg University en de University of Texas at Austin. Onlangs verscheen zijn boek Artificiële intelligentie en de rechtsstaatbij Boom Juridisch. Met het artikel ‘digitalisering en de (dis)balans binnen de trias politica’ (Ars Aequi 2020) won hij de Leidse Meijersprijs voor het beste gepubliceerde artikel per facultair onderzoeksprogramma en de Van Wersch Springplankprijs voor het beste juridische artikel. Zie voor meer informatie over Reijers onderzoek zijn persoonlijke website.

Lisa van Ginneken is Tweede Kamerlid voor D66. Haar portefeuille omvat ICT & privacy, Digitale overheid, Inlichtingendiensten, Personen- & Familierecht en Identiteit.

Lisanne Maatman is Lead Conversie Specialist binnen het Data & Intelligence team van Dept. In die rol is ze dagelijks bezig met het optimaliseren van websites, apps of online campagnes op basis van data. Vanuit de praktijk weet ze in welk tempo er steeds meer data verzameld en toegepast wordt, onder andere door middel van machine learning algoritmes.

Martiene Branderhorst is algemeen directeur van de gemeente Den Haag en ROB-raadslid. Daarvoor heeft zij zowel binnen het openbaar bestuur (bij het rijk, de provincie en de gemeente), als in de zorg en het onderwijs, verschillende functies vervuld op het gebied van beleid, toezicht, uitvoering en management.

Het vertrouwen in de overheid kreeg het afgelopen jaar een paar fikse knauwen. De verontwaardiging houdt aan, of die nou over coronamaatregelen, de Toeslagenaffaire of een stroeve kabinetsformatie ging. Heeft de overheid nog voldoende gezag? Wat is het risico van een overheid met tanend gezag? En wat kan er gedaan worden om vertrouwen tussen burger en overheid te herstellen?

De Raad voor het Openbaar bestuur (ROB), een belangrijk adviesorgaan voor het openbaar bestuur in Nederland, verkent een nieuw onderzoeksthema: het gezag van de Nederlandse overheid. Tijdens deze avond onderzoeken we de staat van het vertrouwen, welke knelpunten er zijn en wat de belangrijke vragen zijn die de ROB écht eens moet uitdiepen in een nieuw advies aan de overheid.

De Raad voor het Openbaar Bestuur is een onafhankelijk adviesorgaan van de regering en het parlement. De ROB adviseert over de inrichting en het functioneren van het openbaar bestuur en de beleidsmatige aspecten van financiële verhoudingen tussen Rijk, gemeenten en provincies. Extra aandacht gaat uit naar de beginselen van democratie en rechtsstaat. In mei 2021 publiceerde de ROB het adviesrapport Sturen of gestuurd worden, over de legitimiteit van sturen met data. In de aanloop naar de publicatie van het rapport organiseerden De Balie en De ROB eind 2020 samen een drieluik programma’s Democratie in digitale tijden, terug te zien via de kanalen van De Balie.

Met de ROB organiseren we twee avonden over het gezag van de Nederlandse overheid. De eerste is op 29 juni: Voorkom een tweede toeslagenaffaire.

Sprekers

Katrien Termeer is hoogleraar bestuurskunde aan De WUR. Zij onderzoekt innovatieve vormen van governance voor taaie vraagstukken in de beleidsvelden klimaatverandering en duurzame agro-food ketens. Zij werkte eerder bij Sioo, het ministerie van LNV, en de universiteiten van Delft en Rotterdam. Nevenfuncties: Kroonlid Ser, Lid Raad Openbaar Bestuur, Supervisory Board Solidaridad Europe.

Sarah de Lange is bijzonder hoogleraar Politicologie. Ze bekleedt de J.M. Den Uyl-leerstoel van de Wiardi Beckman Stichting aan de Universiteit van Amsterdam. In haar onderzoek richt De Lange zich o.a. op extremisme, populisme en partijcompetitie in politieke systemen.

Reinier van Zutphen is sinds 2015 Nationale ombudsman. De Tweede Kamer heeft hem op 24 november 2020 herbenoemd. Op 1 april 2021 start hij zijn nieuwe ambtstermijn. Van Zutphen is ook de Veteranenombudsman.

Andrea Voets is muzikant en theatermaker, oprichter Dutch Paperworks.

Emily Miltenburg is onderzoeker bij het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) bij het programma ‘Representatie en vertrouwen’. Ze doet onderzoek naar de publieke opinie over de maatschappij en politiek. Haar belangrijkste onderzoeksproject momenteel is het Continu Onderzoek Burgerperspectieven (COB).

Houd deze pagina in de gaten voor de verdere line-up.

In 1981 wordt Nederland getroffen door de aidsepidemie die in de jaren daarna een litteken zal achterlaten op de homogemeenschap. Deze ‘homoziekte’ wordt ongevraagd onderdeel van de emancipatiestrijd, alsof daarin nog niet genoeg obstakels te overwinnen waren. Veertig jaar later kijken we terug op deze significante bladzijde uit de geschiedenis. Hoe herinnert de huidige lhbtiq+-gemeenschap zich deze tijd? En hoe zet zij de strijd van toen voort?

De aidsepidemie in de jaren ‘80 en ‘90 maakte 32 miljoen slachtoffers wereldwijd, meer dan alle oorlogen sindsdien bij elkaar. Ook in Amsterdam raasde het virus genadeloos door de stad en maakte meer dan 3000 slachtoffers. 

Tijdens deze avond gaan we in gesprek met sleutelfiguren in de strijd tegen aids en de voorvechters van de huidige lhbtiq+-gemeenschap, om zo een beeld te schetsen van de homo-emancipatie toen en nu.

Foto: Han Singels

Wat we weten van het verleden wordt mede bepaald door wat we lezen. Literatuur geeft een beeld van ons verleden, maar dit beeld wordt terecht bevraagd en het Nederlandse koloniale verleden wordt opnieuw tegen het licht gehouden. Wat vertellen klassieke werken van Haasse, Multatuli en Couperus ons nog?

Tijdens deze avond gaan we aan de hand van een aantal koloniale en postkoloniale literaire werken in gesprek over hedendaagse vragen over de canon, het gebrek aan aandacht voor de Indische, Molukse, Surinaamse en Antilliaanse literatuur en diversiteit in de Nederlandse letteren. Hoe de klassieken te lezen? Welke verhalen hebben we nodig om een beeld te vormen dat recht doet aan de koloniale geschiedenis?

We praten erover aan de hand van De nieuwe koloniale leeslijst, samengesteld door Rasit Elibol. Een boek waarin schrijvers klassieke koloniale en postkoloniale werken aan een noodzakelijke nieuwe lezing onderwerpen, maar waarin ook aandacht wordt gegeven aan Indonesische, Molukse, Surinaamse en Antilliaanse schrijvers die eveneens het koloniale verleden beschreven en tot de klassiekers zouden moeten behoren, zoals Cairo en Lopulalan.

Over de sprekers:

Alfred Birney is auteur van een groot oeuvre van romans, novellen, verhalen en essays, waarin zijn Nederlands-Indische familiegeschiedenis een centrale plaats inneemt. Hij schreef onder meer Vogels rond een Vrouw (1991), en De tolk van Java (2017). Voor De tolk van Java ontving Birney de Libris Literatuur Prijs en de Henriette Roland Holst-prijs. In 2019 verscheen in de reeks Privé Domein het dagboek Niemand bleef, waarvoor hem de Littéraire Witte Prijs 2020 werd toegekend.

Xandra Schutte is sinds 2008 hoofdredacteur van De Groene Amsterdammer. Van 1991 tot 1999 was ze er al kunstredacteur en zette ze de boekenbijlage Dichters & Denkers op. Schutte ontving in 2016 De Gouden Ganzenveer vanwege haar grote betekenis voor het geschreven en gedrukte woord in de Nederlandse taal.

Manon Uphoff debuteerde in 1995 met haar boek Begeerte en werd hiermee genomineerd voor de AKO Literatuurprijs, de Anton Wachterprijs en de ECI-prijs. Ze schreef daarnaast onder meer roman Gemis (1997), genomineerd voor de Libris Literatuur Prijs, werd bekroond met de Rabobank Lenteprijs voor Literatuur. In 2019 schreef zij haar met grote lof overladen roman Vallen is als vliegen.

Yra van Dijk is hoogleraar Moderne Nederlandse Letterkunde aan de Universiteit Leiden. Ze schrijft voor zowel wetenschappelijke tijdschriften als onder meer NRC Handelsblad en De Groene Amsterdammer. Op dit moment schrijft Van Dijk een boek over Caraïbische literatuur.

Raoul de Jong schreef voor onder andere NRC Handelsblad, Vrij Nederland en Het Parool. Zijn roman De grootsheid van het al werd genomineerd voor de Bob den Uyl Prijs 2014 en won ‘Het beste Rotterdamse boek’ in 2015. Zijn meest recente boek, ‘Jaguarman; mijn vader, zijn vader en andere Surinaamse helden’, verscheen in 2020.

Rasit Elibol is sinds 2017 redacteur bij De Groene Amsterdammer. In 2014 won hij de VPRO Bagagedrager, een prijs voor jonge reisschrijvers. Bij De Groene doet hij onder meer onderzoek naar racisme en schrijft hij over het Nederland van nu.

Radna Fabias is geboren en getogen op de Nederlandse Antillen. Zij studeerde aan de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht en won in 2016 de poëzieprijs van de stad Oostende. Voor haar debuut Habitus ontving ze de C. Buddingh’-prijs.

Abdelkader Benali is schrijver, dichter en presentator. In 1996 debuteerde hij met zijn roman Bruiloft aan zee. Naast drie gedichtenbundels heeft hij een flink aantal romans en andere proza op zijn naam staan. Voor de roman De langverwachte ontving Benali in 2003 de Libris Literatuur Prijs. Behalve literaire werk schrijft Abdelkader Benali ook artikelen en recensies voor verschillende kranten en opiniebladen.

Kijk de voorstelling om 12:00 uur live hier op deze pagina of op Facebook.

-dit is het voorlopige programma van ‘de republiek’ vanuit ‘de balie’

-aan iedereen

-uitzending: maandag 7 juni 2021:

-op de lijst:

-louis paul boon, cees buddingh, liesbeth lagemaat, k michel, wg sebald anna achmatova, kurt schwitters, friedrich nietzsche, hans verhagen, jean anouilh, graham greene, ludwig wittgenstein, olga tokarczuk, franz kafka, seamus heany, anna achmatova, peter sloterdijk, jan hanlo, orhan pamuk, jan decorte, ea.

-we verwachten zoals altijd plotseling nieuwe bijdrages, discussies en reacties.

-dit repertoire bestaat uit voorgenomen reprises en creaties. vlak voordat het begint, ter plekke wordt op genoemde datum de nieuwe lijst gemaakt.

‘de republiek’

(open kunstenaarscollectief sinds 1992)

-droom

als je een landschap was waar ik doorheen kon lopen,

stil staan en kijken met mijn ogen open

en languit op de harde grond gaan liggen,

er mijn gezicht op drukken en niets zeggen.

maar ’t meeste lijk je op de grote lucht erboven,

waar ruimte is voor buien licht en donkre wolken

en op de vrije wind daartussen,

die in mijn haren woelt en mijn gezicht met ussen

bedekt, zonder te vragen, zonder te beloven.

m. vasalis

MBO student Quin Blokzijl

We kijken er elk jaar naar uit: de komst van het witte goud, de Nederlandse asperge. Slechts twee maanden per jaar – van half april tot 24 juni – mogen we ervan genieten. Asperges buiten het seizoen is immers vloeken in de kerk. Maar waarom eigenlijk? Tijdens deze aflevering van Food for Thought onderzoeken we deze oer-Hollandse voedseltraditie in een tijd waarin bijna ieder seizoensproduct het hele jaar in de supermarkt ligt. Dat doen we met experts én met de kijker thuis.

De koningin onder de groenten verschijnt maar voor een korte tijd in de schappen, terwijl de eerste asperges al begin januari uit de kas komen. In de aanloop naar de zomer genieten we, zolang de portemonnee het toelaat, zo veel mogelijk van deze bleke stengels. Maar waarom vieren we eigenlijk wel het aspergeseizoen en niet het witlofseizoen, of die van iedere andere Nederlandse groente?  Ook bespreken we de voor- en nadelen van eten volgens het seizoen: In hoeverre kan een seizoensgebonden dieet bijdragen aan een duurzamer Nederland?

De Stem, de nieuwste roman van Jessica Durlacher, opent in New York op de dag dat de Twin Towers werden vernietigd. Het verhaal over een Joods-Nederlands gezin dat deze ramp overleefde speelt zich af tegen de achtergrond van de grote gebeurtenissen aan het begin van dit millennium. We praten tijdens het programma over die veranderende tijd, de invloed van gebeurtenissen als 9/11, de moorden van Pim Fortuyn en Theo van Gogh en de angst die deze nieuwe gevaarlijke wereld met zich meebracht.

Welke sporen heeft deze periode van twintig jaar geleden nagelaten in het Nederland van nu? Welke invloed heeft zij gehad op de sprekers? Welke verantwoordelijkheid voor veiligheid voelen zij? We praten erover met Femke Halsema, Asis Aynan, Lale Gül en Jessica Durlacher. Daarnaast gaan we in gesprek over de rol van de auteur in het duiden van de tijd, het reconstrueren van de geschiedenis en grote maatschappelijke thema’s, en schrijven over het persoonlijke. 

Dit programma is toegankelijk voor publiek. Je kan hier een kaartje kopen. Wil je liever vanuit huis meekijken? De gratis livestream verschijnt circa vijf minuten voor aanvang van het programma op deze pagina.