In Auschwitz kwamen fysiek sterke Joodse mannen gedwongen in het Sonderkommando terecht. ‘De keuze die de mannen hadden, was zelfmoord plegen of overleven en het afschuwelijkste werk uitvoeren’, schrijft Bart Nauta in een artikel over zijn onderzoek naar de Nederlanders in het Sonderkommando die werkten bij de gaskamers van Auschwitz-Birkenau. Tijdens deze avond ontmoet Arnon Grunberg onderzoeker Bart Nauta en filosofe Alicja Gescinska. Ze praten over het Sonderkommando en dader- en slachtofferschap.

Bart Nauta is historicus en onderzoeker bij ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum. Hij studeerde Holocaust en Genocidestudies aan de Universiteit van Amsterdam en het NIOD. Momenteel doet hij verkennend onderzoek naar de psychosociale nasleep van daderschap van massaal geweld. Tijdens zijn studie onderzocht hij een humanitaire interventie van Nederlandse militairen in Rwandese vluchtelingenkampen in 1994, dat aanleiding was voor de Andere Tijden-uitzending ‘Een Vergeten Missie’. Eerder publiceerde hij in NRC Handelsblad over Nederlanders in het Sonderkommando van Auschwitz-Birkenau.  

De filosofe en schrijver Alicja Gescinska studeerde summa cum laude af aan de Universiteit Gent met een verhandeling over positieve vrijheid, en deed daarna een jaar onderzoek aan de universiteit van Warschau. Ze schreef haar proefschrift over morele verantwoordelijkheid in het denken van de Duitse filosoof Max Scheler en de Poolse filosoof (en latere paus) Karol Wojtyla. Ook publiceerde zij diverse boeken, waaronder De verovering van de vrijheid, Een soort van liefde, Intussen komen mensen om. Over politieke betrokkenheid. en Kinderen van Apate. Over leugens en waarachtigheid.

Arnon Grunberg Ontmoet

‘Arnon Grunberg Ontmoet’ is een gesprekkenreeks in De Balie waarin Arnon Grunberg spreekt met prominente denkers, schrijvers, kunstenaars, en politici. Grunberg sprak onder anderen met Marlene Dumas, Zadie Smith, Tomas Sedlacek, Ulrich Seidl, Deborah Feldman en Damiaan Denys.

In de masterclasses leren studenten van sleutelfiguren in hun vakgebied. De gastsprekers vertellen over de keuzes die ze hebben gemaakt, die hen hebben gevormd tot wie ze nu zijn en de dilemma’s die ze op hun pad zijn tegengekomen. De studenten krijgen alle kans de gastdocenten de hemd van het lijf te vragen. Zeven besloten bijeenkomsten met zeven gastdocenten uit verschillende vakgebieden.

Gastdocent op 24 maart is Koen Jansen beter bekend als Diggy Dex.

Femke Halsema (Burgemeester van Amsterdam), Raoul Heertje (stand-up comedian), Wouter Bos (oud-politicus), Nienke Venema (directeur Stichting Democratie & Media), Barbara van Beukering (oud-hoofdredacteur van Het Parool), Jet Bussemaker (voormalig Minister OCW), Youp van ’t Hek (stand-up comedian), Achmed Marcouch (burgemeester van Arnhem), Bero Beyer (bestuurder van het Nederlands Filmfonds), Alexandra van Huffelen (algemeen directeur GVB), Kajsa Ollongren (Vice-Premier) en Arnold Jonk (schoolbestuurder) en vele anderen.

Een kwart van de ex-gevangenen in Nederland belandt binnen twee jaar opnieuw in de gevangenis. Het leven ‘binnen de muren’ is voor sommigen nou eenmaal makkelijker dan het leven erbuiten. Al helemaal als je al eerder hebt gezeten. Hoe goed begeleiden wij (ex-) gedetineerden terug de samenleving in?

We gaan een systeem kritisch gesprek aan met politici en experts op het gebied van strafrecht en recidivisten om de huidige aanpak en re-integratie van gedetineerden te evalueren. Is het strafrecht meer gebaat bij controle en strengere sancties? Of moeten we juist op zoek naar meer menselijkheid en mededogen in het systeem? Wat moet er gebeuren om te zorgen dat het leven ‘buiten de muren’ aantrekkelijker wordt dan daarbinnen?

Dit programma is geproduceerd door De Balie, in samenwerking met de NTR, Autres Directions en Aldus’ producties. Aanleiding van het programma vormt het verschijnen van de podcast ‘Buiten de Muren‘, die twee ex-criminelen uitvoerig volgt nadat ze uit de gevangenis vrijgelaten zijn. De podcast is vanaf 12 mei beschikbaar via NPO Radio 1 en alle podcast-apps. Luister hier alvast de trailer!

Foto: Harry Cock / de Volkskrant

De samenleving zit op dit moment nog dicht, en juist daarom kijken wij vooruit. Hoe gaan we straks weer open? Vanuit een lege salon praten De Balie-programmamakers met bijzondere gasten over de vergaande consequenties van de coronacrisis en hoe de wereld erna eruit ziet.

Dit keer gaat programmamaker Rokhaya Seck in gesprek met socioloog Jaron Harambam over hoe complottheorieën zich hebben ontwikkeld tijdens de coronacrisis en hoeveel ruimte er zou moeten zijn voor kritische geluiden. 

Jaron Harambam is als interdisciplinair socioloog werkzaam aan het Instituut voor Media Studies van de KU Leuven en doet onderzoek naar complottheorieën, aanbevelingsalgoritmes en (social) media. Zijn proefschrift is gebaseerd op etnografisch onderzoek in het Nederlandse complotdenkersmilieu en verschaft een inlevend sociologisch perspectief van een gemarginaliseerde subcultuur.

De samenleving zit op dit moment nog dicht, en juist daarom kijken wij vooruit. Hoe gaan we straks weer open? Vanuit een lege salon praten De Balie-programmamakers met bijzondere gasten over de vergaande consequenties van de coronacrisis en hoe de wereld erna eruit ziet.

Dit keer gaat programmamaker Ianthe Mosselman in gesprek met hoogleraar neurocognitieve ontwikkelingspsychologie Eveline Crone over de effecten van de coronacrisis en coronamaatregelen op pubers en jongvolwassenen en hoe deze generatie bij te staan na de coronacrisis.

Eveline Crone is Hoogleraar Ontwikkelingsneurowetenschap in de Maatschappij aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en Hoogleraar Neurocognitieve Ontwikkelingspsychologie aan de Universiteit Leiden. Zij is geïnteresseerd in de adolescentie as luik naar sociale kansen.

“We staan in een rij. Ik glimlach, ze schieten.
Daar lig ik op het zand van de Nederlandse duinen. Anoniem.
Er ligt een zee tussen het land waar ik ben geboren, tussen het fijne zand dat daar ligt en het koude zand dat hier ligt.”

In een theatrale lezing dragen acteurs de verhalen voor van vijf verzetshelden die tijdens de Tweede Wereldoorlog streden tegen onrecht. Helden die al voor de oorlog wisten hoe het is om discriminatie te ervaren op grond van je sekse, afkomst, seksuele of politieke voorkeur. Om diezelfde reden zijn zij ook ná de oorlog in de schaduw gebleven. In Vergeten Helden spreken zij zich nu uit.

In 1943 werd het Bevolkingsregister in Amsterdam opgeblazen door een groep verzetsstrijders. Onder hen waren celliste Frieda Belinfante en beeldend kunstenaar Willem Arondeus, die openlijk homoseksueel was. Ondertussen schuilde Coos Ayal 30 maanden lang in de jungle van Nieuw Guinea, op dat moment bezet door Japanse troepen. Zowel de Curaçaoënaar George Maduro als Arubaan Boy Ecury pleegden belangrijke daden van verzet. Ze werden verraden en door de Duitsers vermoord.

Deze reading van Vergeten Helden is een voorloper van wat later een breder project wordt met theater, educatie en maatschappelijk engagement.

Overgewicht en obesitas zijn belangrijke gezondheidsproblemen. Naast roken is obesitas de belangrijkste oorzaak van ziekten. Toch worden we met z’n allen wereldwijd steeds dikker en dat heeft met onze omgeving te maken. We hoeven steeds minder te bewegen en ons voedingspatroon wordt steeds ongezonder. Overal waar je kijkt is wel iets lekkers te koop – iets lekkers met veel vet en suiker. Willen we de bevolking gezond houden dan is één maatregel niet genoeg. Kan een belasting op suiker in voedselproducten een goed begin zijn?

Op dit moment heeft 50% van de volwassenen in Nederland overgewicht en bijna 15% van de kinderen. In 2018 werd het Nationale Preventieakkoord gepresenteerd, waarin één van de doelen was om deze cijfers flink terug te dringen. Het RIVM berekent dat met de maatregelen die er nu liggen het percentage in 2040 niet gedaald zal zijn, maar juist zal stijgen. Eén van de maatregelen die dat zou kunnen voorkomen is een belasting op suiker in voedselproducten. In Frankrijk, Noorwegen en het Verenigd Koninkrijk lijkt dat succesvol. Dus, met een nieuw kabinet op komst rijst de vraag: waar blijft die suikertaks?

De samenleving zit op dit moment nog dicht, en juist daarom kijken wij vooruit. Hoe gaan we straks weer open? Vanuit een lege salon praten De Balie-programmamakers met bijzondere gasten over de vergaande consequenties van de coronacrisis en hoe de wereld erna eruit ziet.

Dit keer gaat programmamaker Lola ’t Hart in gesprek met filosoof en essayist – en kersverse winnaar van de Socratesbeker 2021 – Miriam Rasch over wat het betekent te leven in een wereld waarin we zekerheid en veiligheid zoeken bij cijfers. Draven we tijdens de coronacrisis door in ons geloof in berekeningen en voorspellingen op basis van getallen en statistieken? Biedt het langzaam in beeld komende einde van de lockdown een goede aanleiding ons anders te gaan verhouden tot de cijfers en data die nu zo machtig zijn?

Miriam Rasch is filosoof en schrijver. In april won zij De Socratesbeker 2021 voor haar boek Frictie: Ethiek in tijden van dataïsme (2020). Rasch schrijft essays en recensies voor onder meer De Groene Amsterdammer, Athenaeum, Follow The Money, rekto:verso en Revisor. Daarnaast is ze werkzaam als coördinator Research Station bij de Willem de Kooning Academie in Rotterdam.

De Socratesbeker is de prijs voor het meest prikkelende Nederlandstalige filosofieboek, uitgereikt door de Stichting Maand van de Filosofie.

70 jaar na zijn overlijden houdt Concertgebouw-dirigent Willem Mengelberg de gemoederen nog steeds bezig. Moeten we hem vooral herinneren als briljant dirigent, als landverrader die voor de nazi’s musiceerde, of iets daartussenin? Helmert Woudenberg, de acteurs van De Theatertroep, Krisjan Schellingerhout en Jacob de Groot brengen onder regie van Carel Alphenaar een nieuwe online versie van Willem Mengelberg tussen licht en donker.

Willem Mengelberg tussen licht en donker, een tekst van Martin van Amerongen en Philo Bregstein, vertelt het verhaal van de controversiële dirigent Willem Mengelberg: een briljante geest die voor de nazi’s musiceerde, zijn baan kwijtraakte en uit zijn ambt werd gezet, maar consequent bleef volhouden dat de ware kunstenaar elke vorm van politiek schuwt.

Helmert Woudenberg, de acteurs van De Theatertroep, Krisjan Schellingerhout en pianist en acteur Jacob de Groot duiken onder regie van Carel Alphenaar in het vonnis van een gehaat en geliefd dirigent. Een verhaal over kunst, engagement en collaboratie. Met unieke, historische filmbeelden van filmmaker Philo Bregstein.

Regie: Carel Alphenaar
​Tekst: Philo Bregstein en Martin van Amerongen
Filmfragmenten: Philo Bregstein
Spel: Helmert Woudenberg, De Theatertroep, Krisjan Schellingerhout, Sam Ghilaine en Jacob de Groot
Productie: De Balie en Rene Mendel van Interakt film televisie multimedia

Hij heeft de Joodse componist Mahler verraden en daarmee zichzelf

Philo Bregstein

Eind maart kondigde Brussel een nieuw actieplan aan, met als belangrijkste doel: In 2030 moet een kwart van alle landbouwgrond in de EU biologisch zijn. Maar wat is biologisch nou precies? Weet de consument wel wat hij koopt? En zijn deze Europese doelen haalbaar? Met wetenschappers en culinaire experts zoeken we het tot op de bodem uit.

Tijdens deze online editie van Food for Thought, hét culinaire programma van De Balie, onderzoeken we een van de meest ongrijpbare begrippen binnen de wereld van voedsel: biologisch. Hoewel de supermarkten er vol van liggen en veel van ons er moeiteloos een paar euro’s extra voor neerleggen, weten we weinig van wat een biologisch product precies is. De term biologisch brengt vaak een mistige zwerm van aannames met zich mee. Is het daadwerkelijk beter om biologisch te kopen en waarom is het nou eigenlijk zo duur?

Met:

Wijnand Sukkel, senior onderzoeker AcroEcologie, houdt zich al jaren bezig met onderzoek naar biologische landbouw. Momenteel doet hij onderzoek naar de Boerderij van de Toekomst binnen de Universiteit van Wageningen.

Samuel Levie is chef, worstenmaker en medeoprichter van het Food Cabinet, hét campagnebureau gespecialiseerd in voedsel.

Florien Cramwinckel is sociaal psycholoog en senior gedragsexpert bij Online Dialogue.

Wim van Marrewijk is teeltchef bij biokwekerij Frank de Koning waar ze op 11,5 hectare biodynamische kasgroenten telen.

Ernst van den Ende is directer Plant Sciences Group aan de Wageningen Universiteit.