Elisabeth Badinter (1944-) is een Franse filosofe en feministe, die zich actief mengt in het debat rondom vrouwenrechten in Frankrijk. De Mythe van Moederinstinct was haar debuut waarna vele publicaties volgden. Ze spreekt zich nog steeds uit over positie van vrouwen en het belang van eigenheid behouden binnen de moederrol.

In de Paradigmareeks selecteren De Groene Amsterdammer en Uitgeverij Athenaeum invloedrijke non-fictie uit de vorige eeuw waar we nu op moeten teruggrijpen. De thema’s die deze schrijvers belichten zijn actueler dan ooit, maar de boeken zijn vaak vergeten of onverkrijgbaar. Daarom geven ze deze boeken opnieuw uit en voorzien ze van een voorwoord van een hedendaagse denker. Eerdere avonden gingen over boeken van Rachel Carson, Edward Saïd, Friedrich Hayek, Michael Young en Elias Canetti.

Christien Brinkgreve is emeritus hoogleraar Sociale Wetenschappen en Vrouwenstudies. Ze schrijft over gedrag, gevoel en moraal, en bekijkt deze in de context van de tijd, van de heersende machtsverhoudingen en manieren van denken en spreken, en onderzoekt welke vaak verborgen eisen aan mensen worden gesteld. Ze is auteur van talrijke essays en boeken, waaronder De ogen van de ander. De sociale bronnen van zelfkennis (2009), Het raadsel van goed en kwaad (2018) en De ruimte van Herman Hertzberger (2021). Over moederschap schreef ze samen met Egbert te Velde Wie wil er nog moeder worden? (2006).

Xandra Schutte is sinds 2008 hoofdredacteur van De Groene Amsterdammer. Van 1991 tot 1999 was ze er al kunstredacteur en zette ze de boekenbijlage Dichters & Denkers op. Schutte ontving in 2016 De Gouden Ganzenveer vanwege haar grote betekenis voor het geschreven en gedrukte woord in de Nederlandse taal. Ze schreef de inleiding van de nieuwe druk van De mythe van het moederschap.

Dieuwertje Mertens schrijft voor het Parool en Vrij Nederland over fictie, poëzie en thema’s als feminisme en diversiteit. Voor VPRO maakte ze onder andere de RadioDoc De Literaire kritiek voorbij en Vroeger waren mannen aardiger. In september 2023 verscheen haar debuutroman Moeders. Heiligen, die lovend werd ontvangen.

Ianthe Mosselman is sinds 2013 kernredacteur bij De Balie, waar ze programma’s maakt over kunst, literatuur en cultuur. Ze schreef meerdere essays over moederschap voor de Volkskrant en in februari 2022 verscheen haar debuut bij Atlas Contact, een literair essay met de naam Al die liefde en woede. Moeder worden, een memoir.

How should we interpret the violence that broke out shortly after the Proclamation of Indonesian Independence? How do we pay attention to this chaotic and violent time, in Indonesia and in the Netherlands? On the occasion of Marjolein van Pagee’s new book, we will discuss Bung Tomo, the term ‘bersiap’ and the place that this period may or may not occupy in our histories. Together with Ady Setyawan, Fitria Jelyta and Robin Rabin we will discuss the ways in which Indonesia and the Netherlands have dealt with the suffering of that time.

Bung Tomo is regarded as a leading figure in the struggle for independence and is recognized as a hero for his role in the Battle of Surabaya by the Indonesian government. However, in the Netherlands, he is often seen as one of the main instigators of violence against Indo-Europeans, Chineze, Moluccans and other Indonesians suspected of collaboration with the Dutch.

Historian Marjolein van Pagee, in her latest book, argues that there is little evidence to support the accusations against Bung Tomo and suggests that the negative image of him in the Netherlands is a result of a racist defamation campaign and anti-Indonesian propaganda of the time.

About Bung Tomo and the Battle of Surabaya

On August 17, 1945, Indonesia declared independence. The Netherlands refused to recognize this and tried to restore the colonial regime before the Japanese invasion. While the Japanese occupier retreated, the new Republic tried to establish itself. The return of Dutch people caused a lot of unrest. The raising of the Dutch flag on a hotel in Surabaya led to the first bloody confrontation.

In the East Javanese city of Surabaya, 25-year-old Bung Tomo sets up an Indonesian radio station with which he encourages resistance to the Dutch return. After the British army comes to the aid of the Dutch, this degenerates into a bloody urban guerrilla in Surabaya. On November 10, the British bombed the city, resulting in thousands of civilian deaths.

In the Netherlands, all the violence committed by Indonesians at that time is known as the ‘bersiap’ – based on the battle cry of Indonesian resistance fighters. In Indonesia this concept does not exist as such –  ‘bersiap’ simply means ‘be ready’.

Marjolein van Pagee is Nederlands historicus en schrijver. Ze behaalde een master in Koloniale en Wereldgeschiedenis aan de Universiteit Leiden. Ze is de auteur van Banda. De genocide van Jan Pieterszoon Coen (2021) en Bung Tomo. De revolutie van 1945 (2023). Ze schrijft vaak opinieartikelen, onder andere voor The Jakarta Post. Ze is ook de oprichter van de Stichting Histori Bersama.

Ady Setyawan is een Indonesische historicus en schrijver uit Surabaya. Hij is gespecialiseerd in de revolutie van 1945 en schreef verschillende boeken over de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd. Hij is ook de oprichter van ‘Roodebrug Soerabaia’, een stichting die de jongere generatie wil inspireren om meer over geschiedenis te leren. Ze organiseren publieke evenementen zoals reenactments, filmvertoningen, discussies, tentoonstellingen, herdenkingen, historische wandelingen en interviewsessies met Indonesische veteranen.

Robin Raven is een Nederlandse auteur en kinderboekenschrijver. Zijn boek De laatste reis van Garoeda gaat over de Japanse gevangenkampen, het antikoloniale geweld en de reis terug naar Nederland door de ogen van twee kinderen. Hij maakte de audiotour voor het gezin bij de tentoonstelling Revolusi! in het Rijksmuseum.

Fitria Jelyta is een Indonesisch-Nederlandse journaliste, schrijfster en radiopresentatrice, momenteel werkzaam voor de Nederlandse publieke omroep NOS. In haar werk richt ze zich op onderwerpen als kolonialisme, mensenrechten, duurzaamheid en de islam in Nederland. Momenteel schrijft ze haar eerste literaire jour

EN

Marjolein van Pagee is a Dutch historian and writer. She obtained a master in Colonial and Global History at Leiden University. She is the author of Banda. De genocide van Jan Pieterszoon Coen (2021) and Bung Tomo. De revolutie van 1945 (2023). She often writes opinion articles, among others for The Jakarta Post. She is also the founder of the Histori Bersama Foundation.

Ady Setyawan is an Indonesian historian and writer from Surabaya. He is specialized in the revolution of 1945 and wrote several books about Indonesia’s struggle for independence. He is also the founder of ‘Roodebrug Soerabaia’, a foundation that aims to inspire the younger generation to learn more about history. They organize public events such as reenactments, film screenings, discussions, exhibitions, commemorations, historical walks and interview sessions with Indonesian veterans.

Robin Raven is a Dutch author and children’s book writer. His book De laatste reis van Garoeda deals with the Japanese imprisonment camps, the anti-colonial violence and the journey back to the Netherlands through the eyes of two children. He made the family audio tour on for the exhibition Revolusi! At the Dutch Rijksmuseum.

Fitria Jelyta is an Indonesian-Dutch journalist, writer and radio host, currently working for the Dutch public broadcasting organisation NOS. In her work she focuses on subjects such as colonialism, human rights, sustainability and islam in the Netherlands. Currently she is writing her first literary journalism book on the Indonesian perspectives of Dutch colonial history.

Op 17 augustus 1945 roept Indonesië de onafhankelijkheid uit. Nederland weigert deze te erkennen en probeert het koloniale regime van voor de Japanse inval te herstellen. Terwijl de Japanse bezetter zich terugtrekt, doet de nieuwe Republiek haar best om zich te handhaven. De terugkeer van Nederlanders zorgt voor veel onrust. Het hijsen van de Nederlandse vlag op een hotel in Surabaya leidt tot de eerste bloedige confrontatie.

In Nederland staat al het geweld dat door Indonesiërs in die tijd werd gepleegd bekend als de ‘bersiap’ – gebaseerd op de strijdkreet van Indonesische verzetsstrijders. In Indonesië bestaat dit concept niet als zodanig en betekent ‘bersiap’ gewoon ‘wees paraat’.

In de Oost-Javaanse stad Surabaya zet de 25-jarige Bung Tomo een Indonesische radiozender op waarmee hij het verzet tegen de Nederlandse terugkeer aanmoedigt. Nadat het Britse leger de Nederlanders te hulp schiet, ontaardt dit in Surabaya in een bloedige stadsguerrilla. Op 10 november bombarderen de Britten de stad met duizenden burgerdoden tot gevolg.

Mustafa Stitou debuteerde, tijdens zijn studie filosofie aan de UvA, met de dichtbundel Mijn vormen (1994). Vier jaar later publiceerde hij Mijn gedichten. Daarna volgden de bekroonde bundels Varkensroze ansichten (2003) en Tempel (2013). Waar is het lam? (2022), zijn recentste bundel, is een indringend onderzoek naar de betekenis van het offer.

Tommy Wieringa brak in 2005 door met de roman Joe Speedboot. Hij had in 2002 al het bekroonde Alles over Tristan (Halewijnprijs, 2002) geschreven. Voor zijn roman Dit zijn de namen ontving hij de Libris Literatuurprijs, en De heilige Rita werd bekroond met de lezers- én de juryprijs van de BookSpot Literatuurprijs. Zijn werk wordt wereldwijd vertaald. Zijn nieuwe boek Nirwana is op 19 september verschenen.

Bernard Wesseling is schrijver en dichter. Hij debuteerde in 2004 met de roman De favoriet, die zeer lovend werd besproken, net als Portret van een onaangepaste. Zijn eerste dichtbundel Focus werd bekroond met de C. Buddingh’- prijs, Naar de daken werd genomineerd voor de J.C. Bloem-poëzieprijs. Daarna verschenen & de dag ligt open als een ei in zijn gebroken schaal, Gezelschapsjongen en de roman Midzomer, stadsmoe. In 2022 verscheen We ramen de schade die ons het zicht op de weelde ontneemt, Wesselings ontroe­rende literaire memoir over zijn vader.

Neeltje Maria Min schreef al vanaf jonge leeftijd en publiceerde gedichten voor Nederlandse tijdschriften en kranten. Min schreef haar werk gedeeltelijk onder verschillende pseudoniemen: Eva Eederschmid, Brunette Seranini en August Rondenborstish. In 1966 verscheen haar poëziebundel Voor wie ik liefheb wil ik heten, die binnen korte tijd een klassieker werd. Mins tweede bundel Een vrouw bezoeken verscheen negentien jaar later.

Florence Tonk debuteerde in 2006 met de dichtbundel Anders komen de Wolven. Haar eerste roman Blijf bij ons, (longlist ‘Academica Literatuurprijs’ en ‘Vrouw & Proza Debuutprijs’) over Oekraïne, verscheen in 2010. Rijgen, haar tweede dichtbundel, verscheen in 2013. IJsheiligen haar tweede roman verscheen in 2017. In mei 2021 verscheen haar derde dichtbundel Half Heel.

Kiki Coumans vertaalt Franse literatuur en is redacteur van poëzietijdschrift Awater. Ze vertaalde werk van o.a. Colette, Jean Genet en Marguerite Duras. Ze stelde De wereld van Wigman samen en bezorgde in 2021 Wigmans Baudelaire-vertalingen, De bloemen van het kwaad.

Erik Jan Harmens publiceerde zes dichtbundels en zes romans. Zijn bekendste boek gaat over opstaan na een alcoholverslaving en heet ‘Hallo muur’. In 2023 verscheen de dichtbundel ‘De man die blauw werd’ plus een serie essays in NRC, allen met als onderwerp de autismediagnose die Harmens vier jaar geleden kreeg. In december 2022 verscheen ‘Puur’, de biografie van de Rotterdamse rapper Hef. Nu werkt Harmens aan de biografie van Menno Wigman, die in 2025 bij uitgeverij Prometheus zal verschijnen. 

Joris van Casteren publiceerde onder meer Lelystad (2008), Het been in de IJssel (2013), Moeders lichaam (2019) en Eenzaamheid (2021). Sinds 2018 is hij tevens coördinator van De Eenzame Uitvaart, die overledenen zonder familie of sociaal netwerk een bijzonder saluut brengt met een persoonlijk gedicht. Zijn spraakmakende portretten van de eenzaam overledenen worden maandelijks gepubliceerd in De Volkskrant.

Lex ter Braak, beeldend kunstenaar en schrijver. Recente tentoonstellingen: Nieuw Dakota, Art Rotterdam, Art on Paper Brussel. Boeken: Wordless (2019), Levensvormen 2021). 

Johan Kuiper (1987) is historicus, schrijver en programmamaker. Hij is voorzitter van het Harry Mulisch Huis en publiceerde in 2020 met Ik kan niet dood zijn een bundeling aforismen van Mulisch. Zijn fascinatie voor Napoleon ontstond – zoals bij velen – al vroeg, en is nooit verdwenen.

De adaptatie die we voor de lezing gebruiken is gemaakt door Bryan Doerries, de oprichter van Theater of War. Een Amerikaanse organisatie die theater en lezingen voor gemeenschappen creëert, waarbij ze ingaan op urgente gezondheids- en sociale kwesties. De vertaling is van Vera Hoogstad.